Azərbaycanda Biləcəri-Yalama xəttinin yenidən qurulması planları üzərində iş gedir. Asiya İnkişaf Bankı (AİB) bu dəmir yolu hissəsində elektrikləşdirmə, siqnalizasiya və telekommunikasiya sistemlərinin təkmilləşdirilməsi üçün layihə idarəetmə xidmətləri göstərmək məqsədilə məsləhətçi seçim prosesinə başlayıb. AİB layihə üçün 325 milyon dollar kredit ayıra bilər və təsdiqi gələn ilin iyun ayında gözlənilir.
Qeyd etmək lazımdır ki, Biləcəri Stansiyası Azərbaycanın əsas dəmir yolu qovşağıdır və Bakının Binəqədi rayonunda yerləşir. Yalama Stansiyası isə Xaçmaz rayonunun eyniadlı kəndində, Rusiya ilə dövlət sərhədindən 3 km məsafədə yerləşir. Biləcəri-Yalama xətti təxminən 192 km uzunluğundadır və Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin bir hissəsidir. Müasir Dövlət İnkişafı İnstitutunun direktoru Dmitri Solonnikov Bakıdan Rusiya sərhədinə qədər bütün dəmir yolunun modernləşdirilməsi üzrə genişmiqyaslı layihəni Azərbaycanın tranzit potensialının genişləndirilməsi ilə bağlı mövcud tələbə proaktiv cavab kimi xarakterizə edib: "Logistika marşrutlarının modernləşdirilməsi bu gün ümumiyyətlə aktual bir tendensiyadır. Hörmüz boğazının blokadası və Qırmızı dənizdə gəmiçilik problemləri ixracatçıların yük daşınması üçün quru yollarından istifadə etmək marağını artırıb və bu, ölkələri nəqliyyat şəbəkələrini inkişaf etdirmək üçün səy göstərməyə sövq edir. Rusiya ilə Azərbaycan arasında nəqliyyat əlaqələrinə gəldikdə, Rusiya sərhədindən Bakı-Biləcəri mərkəzi dəmir yolu stansiyasına qədər dəmir yollarının təkmilləşdirilməsinin bir neçə obyektiv səbəbi var. Birincisi, iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi durmadan artır. Rusiya və Azərbaycan 2025-ci ildə siyasi münasibətlərin pisləşməsi zamanı belə ticarət dövriyyəsini artırıblar - hər iki tərəfin rəsmi statistikası göstərir ki, hər şeyə baxmayaraq, bu müddət ərzində ticarət dövriyyəsi artıb. İndi siyasi münasibətlər tam normallaşdığı üçün Rusiya ilə Azərbaycan arasında ticarətin artması tendensiyası yalnız güclənəcək və bunu təmin etmək üçün biz artıq logistikanın təkmilləşdirilməsi üzərində işləməliyik”. Rusiya ilə Azərbaycan arasında ticarətin artması həm də o fonda baş verir ki, Moskva Ermənistandan idxalı azaldır və onları Azərbaycan malları ilə əvəz edir. Rusiyanın Ermənistandan kənd təsərrüfatı məhsullarının idxalını dayandırması sonuncunun iqtisadiyyatında öz təsirlərini artıq qabarıq şəkildə büruzə verməyə başlayır. Ölkədə kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracının sürətlə azalması təkcə vergi gəlirlərinin itirilməsində deyil, həm də ciddi sosial problemlərin formalaşmasına münbit zəmin yaradır. Çünki Ermənistanda xeyli sayda iş adamı, çoxsaylı ailələr məhz kənd təsərrüfatı ilə məşğul olurlar. Real vəziyyət göstərir ki, hökumətin erməni ixracatçılarının problemlərini subsidiyalarla həll etmək cəhdləri də istənilən nəticəni vermir. Minlərlə kilometr uzaqlıqdakı Avropadan olan tərəfdaşla ticarətin istənilən səviyyədə qurulması isə, ən yaxşı halda, bir neçə il çəkəcək, yaxud ümimiyyətlə mümkün olmayacaq. Rusiya isə məhdudiyyətlərini daha da sərtləşdirir. Elə Rusiya Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin mövqeyi də bunu təsdiq edir. Rusiyanın kənd təsərrüfatı naziri Oksana Lut qeyd edir: “Rusiya Ermənistandan kənd təsərrüfatı məhsullarının idxalını yalnız İrəvan malların tam təhlükəsizliyinə zəmanət verdikdən sonra bərpa edəcək. Ermənistandan Rusiyaya kənd təsərrüfatı məhsullarının idxalının bərpası üçün onların təhlükəsizliyi təmin edilməli, məcburi tələblər yerinə yetirilməlidir. Moskvanın əsas tələbi Avrasiya İqtisadi Birliyinin baytarlıq və fitosanitar standartlarına ciddi şəkildə riayət olunmasıdır. Bu, təkcə rəsmi sertifikatlara deyil, həm də istehsala real nəzarətə aiddir. Kənd təsərrüfatı məhsullarının təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, o cümlədən Ermənistan istehsalçıları tərəfindən yerli xammaldan istifadə, pestisidlərə nəzarət, tədarükün izlənilə bilməsi və digər məcburi tələblər hazırda məhdudiyyətlərə məruz qalan malların idxalının bərpası üçün vacib şərtdir”.
Belə bir şəraitdə Rusiya Azərbaycan məhsulları hesabına Ermənistan mallarının sürətlə əvəzlənməsi prosesini də həyata keçirir. Rusiyanın “Aksent” analitik mərkəzinin hesabatı da bunu təsdiq edir. Qurum bildirir ki, yanvar-iyun aylarında Azərbaycan mallarının Rusiyaya ixracı 3% artaraq 608 milyon dolları keçib. Bildirilir ki, Azərbaycanın kənd təsərrüfatı ixracatının əsas flaqmanı olan 164 milyon dollar dəyərində 136 min ton pomidor Rusiyaya göndərilib. İtirilmiş Ermənistan tərəvəzlərini əvəz etdikcə, Azərbaycan ixracatçılarının mənfəəti 10% artıb. İyun və iyul aylarında Azərbaycanın çəyirdəkli meyvələrdən əldə etdiyi ümumi gəlir 40 milyon dolları keçib. Dağıstandakı keçid məntəqələrində albalı, nektarin və şaftalı daşıyan Azərbaycan yük maşınlarının rekord həddə hərəkəti qeydə alınıb. Eyni zamanda Azərbaycandan Rusiyaya 39 milyon dollar dəyərində 48 min ton alma ixrac edilib. Bununla yanaşı, Azərbaycan balıq məhsulları sektorunda iştirakını əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. Ermənistan əvvəllər göl alabalığı və ağ balıq tədarükü baxımından güclü mövqe tuturdu. 2026-cı ilin əvvəlindən bəri Rusiya Azərbaycandan dəniz məhsulları idxalını 43% artırıb. Erməni şirələrinin, mineral sularının və nektarlarının tədarükü dayandırıldıqdan sonra Azərbaycan fabrikləri Rusiya supermarketlərindəki boş yerləri sürətlə doldurur. İlin birinci yarısında Azərbaycandan Rusiyaya birbaşa sıxılmış hazır butulka məhsullarının tədarükü 14% artıb. Ermənistan Rusiyanı hazır trikotaj məhsulları ilə təchiz edərkən, Azərbaycan Rusiya geyim sənayesi üçün əsas xammal təchizatçısına çevrilib. Araşdırma mərkəzinin dərc etdiyi məlumata görə, respublikada pambıq becərilməsinin 15% genişlənməsi səbəbindən Rusiya fabrikləri kütləvi şəkildə Azərbaycan pambığına keçir. Və ilin birinci yarısında Azərbaycan iplik ixracının fiziki həcmi artıq ikiqat artıb. Qarşıdakı dövr ərzində Azərbaycandan Rusiyaya ixrac həcminin daha böyük sürətlə artması gözlənilir. Bütün bunlar erməni tərəfində böyük narazılıq və məyusluq yaradır.
Tahir TAĞIYEV
