Qeyri-neft sektorunun dinamik inkişafı fonunda Azərbaycandan Avropaya məhsul ixracı arta bilər. Bunu şərtləndirən əsas səbəblərdən biri də dünya maliyyə bazarlarında baş verənlər, avronun mövqeyinin sürətlə möhkəmlənməsidir. Avronun bahalaşması ilə Azərbaycandan Avropaya məhsul ixracı daha sərfəli hala gəlir. Proseslər isə avronun məzənnəsində ciddi artımın olacağını göstərir.
Bu arada qeyd edək ki, avronun dollarla müqayisədə məzənnəsi qlobal valyuta bazarında son 32 ayın maksimal həddinə çatıb. Bu əsas valyuta cütlüyünün məzənnəsi hazırda 1 dollar üçün 1,1930 avroya bərabərdir. Məzənnənin cari səviyyəsi sonuncu dəfə 2015-ci il yanvarın 6-da qeydə alınıb.
Avronun bahalaşmasına əsas səbəb avrozona iqtisadiyyatında müsbət trendlərin müşahidə edilməsi deyil, ABŞ iqtisadiyyatının tam bərpa olunmaması barədə Federal Ehtiyat Sisteminin (FES) rəhbəri Canet Yellenin Cekson Hol sammitində çıxışı olub. Qeyd edək ki, Yellen çıxışı zamanı ölkənin iqtisadi perspektivləri və monetar siyasət perspektivlərinə toxunmayıb, ancaq maliyyə sabitliyi barədə fikirlər səsləndirib. Nəticədə maliyyə bazarlarının iştirakçıları dolların digər valyutalara qarşı satışına başlayıb. Bununla yanaşı, ABŞ dövlət istiqrazlarının da faizi düşməyə başlayıb. Belə ki, FES rəhbəri sammitdə növbəti uçot dərəcəsi artımı qərarı barədə heç bir açıqlama verməyib. Ekspertlər isə dolların məzənnəsinin, avro başda olmaqla, bir çox valyutaya qarşı ucuz qalmaqda davam edəcəyini proqnozlaşdırır. Bu proses ABŞ-da inflyasiya göstəricisinin illik hədəf olan 2%-ə yaxınlaşmasına qədər davam edəcək.
Xatırladaq ki, manatın məzənnəsinin müəyyən olunmasında dollar və avronun kunsundan istfiadə olunur. Manatın birbaşa məzənnəsinin yalnız dollara deyil, həm də avroya nisbətən müəyyənləşdirilməsi o deməkdir ki, avrozonada baş verən dəyişikliklərə manat birbaşa məzənnə ilə reaksiya verə bilir. Manatın avroya nisbətən daha real məzənnəsinin müəyyənləşdirilməsi Azərbaycan məhsullarının avrozonaya ixrac imkanlarını artırır. Avronun məzənnəsinin manata nisbətdə də möhkəmlənmsi bu prosesə təsir edir. Bundan əlavə, həm Neft Fondunun, həm də Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatlarının bir hissəsi avro ilə saxlanır. Bu məbləğ təxminən 10 milyard avro civarındadır. Avronun dollara nisbətdə bu qədər möhkəmlənməsi həmin valyuta ilə saxlanan vəsaitlərin də dəyərinin artmasına səbəb olur.
Ekspertlər hesab edir ki, avronun bahalaşması Avropadan Azərbaycana idxalın azalmasına səbəb ola bilər. Bundan başqa, Azərbaycan banklarında avro ilə yerləşdirilən əmanətlərin dəyərinin artırması da istisna olunmur. Ümumiyyətlə, hesab olunur ki, ölkədə qeyri-neft sektorunu inkişaf etdirmək üçün manatın avroya nisbətən məzənnəsinin ən azı indiki səviyyədə saxlanmasına ehtiyac var. Bu da Azərbaycanın ixrac qabiliyyətinin artırılması baxımından əhəmiyyətlidir. Belə vəziyyətdə Azərbaycandan Avropaya ixrac həcminin artması gözlənir. Qeyd edək ki, 1 avro artıq 2 manata bərabərdir və belə vəziyyətdə Azərbaycan qeyri-neft sektoru üzrə Avropaya daha çox məhsul ixrac etmək imkanı qazanır. Baş verənləri iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov belə şərh edir: “Yalnız bu ilin aprel ayından sonra avro ABŞ puluna nisbətən 11 faizə yaxın bahalaşıb. Avropa pulunun bahalaşması avrozona ölkələrinin iqtisadi göstəricilərinin yaxşılaşması və eləcə də ABŞ ixracatını artırmağa çalışan Ağ Evin dolların ucuzlaşmasını hədəfləməsi ilə bağlıdır. Belə ki, dollar yalnız avroya nisbətən deyil, digər əksər aparıcı valyutalara nisbətən də dəyər itirməkdədir. Bu ilin ikinci rübü, İspaniya da daxil olmaqla, əksər avrozona dövlətləri üçün nikbin sonluqlarla yekunlaşıb. 0.9 faizlik artımla İspaniya böhrandan əvvəlki vəziyyətinə qayıtmaqdadır. Fransadakı son prezident seçkilərindən sonra Avropa Birliyi daha möhkəm təsir bağışlayır ki, bu da avronun xeyrinə işləyən faktorlardandır. Bu həftə, Avrozonada inflyasiya da daxil olmaqla, bir neçə əsas göstərici elan ediləcək. Əgər bu göstəricilər də birlik iqtisadiyyatına pozitiv notlar əlavə edəcəksə, o zaman avronun möhkəmlənməsi davam edə bilər”.
Ekspert manatın da avroya nisbətən ucuzlaşmaqda davam etməsinə diqqət çəkib: “Aprel ayında Mərkəzi Bankın rəsmi məzənnəsi ilə 1 avro almaq üçün 1.80 qəpik ödəmək lazım idisə, indi 1 Avropa puluna 2 manata yaxın ödəmək lazımdır. Bu isə o deməkdir ki, son 4 ayda manat avroya nisbətən 10 faiz ucuzlaşıb. ABŞ puluna nisbətən stabillik nümayiş etdirən milli valyutamızın Avropa pulu qarşısında ucuzlaşması, təbii ki, avronun dollara nisbətən möhkəmlənməsi ilə bağlıdır. Belə ki, manatın dollara nisbətən birbaşa, digər valyutalarla çarpaz məzənnəsi müəyyənləşdiyi üçün qlobal valyuta bazarında baş verənlər milli valyutamızn başqa dönərli pullarla kursuna birbaşa təsir göstərir”. Amma başlıca məqamlardan biri odur ki, məzənnələrdəki indiki nisbət Azərbaycana daha çox məhsul ixracı imkanı verir.
Tahir TAĞIYEV
