Bu gün Azərbaycan üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edən məsələlərdən biri də ölkə üzərindən yükdaşımaların həcminin artırılmasına nail olmaqdır.
Qeyd edilən istiqamətdə atılan addımlar artıq öz müsbət nəticələrini verir. Cari ilin ilk yarısının yekunları Azərbaycan üzərindən daşınan yüklərin miqdarında əhəmiyyətli dərəcədə artım olduğunu göstərir. Məsələn, bu ilin yanvar-iyun aylarında Avropa-Qafqaz-Asiya (TRACECA) nəqliyyat dəhlizinin Azərbaycan hissəsində daşınmış yüklərin həcmi 25 milyon 650,8 min ton olub. Ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə dəhliz vasitəsilə daşınmış yüklərin həcmində 7,4% artım müşahidə olunub. "Dəhliz vasitəsilə daşınmış yüklərin 19,6%-ni və ya 5 milyon 37,3 min tonunu tranzit yüklər təşkil edib. Lakin belə görünür ki, Azərbaycan vasitəsilə yükdışmalara indi daha çox dünya ölkələri maraq göstərir. Bunun əsas səbəbi yükdışmalar üçün yaradılan əlverişli şərait və sərfəli qiymətlərdir. Xüsusən də Bakı-Tiflis-Qars (BTQ) dəmir yolu işə düşdükdən sonra yükdaşımalar Azərbaycana daha çox gəlir gətirəcək.
Xatırladaq ki, tezliklə istifadəyə veriləcək bu dəmir yolu Transavropa və Transasiya dəmir yolu şəbəkələrinin birləşdirilməsi, yük və sərnişinlərin birbaşa olaraq Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə ərazilərindən keçməklə Avropa və Asiyaya çıxarılması üçün çox böyük əhəmiyyətə malikdir. Digər tərəfdən, bu dəmir yolu xətti həm də region ölkələrinin tranzit potensialının artmasına, Avropaya inteqrasiya proseslərinin sürətlənməsinə xidmət edir. Bu il istismara verilməsi nəzərdə tutulan Bakı-Tiflis-Qars Avropa Birliyinə tranzit yükləri Rusiya ərazisindən yan keçməklə də çatdıracaq. Məsələ ilə bağlı "Gazeta.ru" saytı yazır ki, bu dəhliz Rusiyanı "Yeni İpək Yolu" layihəsindən kənarlaşdıra bilər. Çünki yüklərin Avropa Birliyi ölkələrinə Rusiya ərazisi ilə daşınması sürət baxımından Çini qane etmir. Amma Bakı-Tiflis-Qars vəziyyəti tam dəyişdirə bilər və bu səbəbdən ona Çin tərəfinin marağı kifayət qədər böyükdür. Onu da qeyd edək ki, Bakı-Tiflis-Qars Çini Avropa ilə birləşdirəcək sürətli və təhlükəsiz ticarət dəhlizi ilə birləşdirəcək "Bir kəmər - bir yol" meqalayihəsinin əsas tərkib hissəsi olacaq. İlk dövrlərdə magistral vasitəsilə daşınmaların 6,5 milyon ton olacağı, daha sonra isə 17-20 milyon tona çatırılacağı gözlənir. Hazırda Çindən Avropaya quru yükdaşımalarının əsas həcmi Transsibir magistralı vasitəsilə çatdırılır. Rusiya daşımalar zamanı nisbətən ucuz tariflər (1 konteyner üçün 6-7 min dollar) sayəsində Azərbaycan və Türkiyədən daha artıq üstünlük əldə edib. Lakin Bakı-Tiflis-Qarsın tikintisi ilə vəziyyət dəyişəcək. Mütəxəssislər istisna etmir ki, Rusiya bir neçə il sonra "Yeni İpək Yolu" layihəsindən çıxa bilər. "TeleTrade" şirkətinin analitiki Mark Qoyxman bu xüsusda bildirib: "Problem Transsibirdə Rusiya yüklərinin çoxluğu və magistralın aşağı buraxma qabiliyyəti ilə əlaqələndirilir. Çindən iri, əlavə tranzit yüklərə də tab gətirmək asan deyil". Eyni zamanda Rusiya və Qazaxıstan üzərindən daşınmaların genişləndirilməsinə bu istiqamətlərdə yük qatarlarının hərəkət sürətinin aşağı olması da problem yaradır. Belə ki, Transsibir magistralında orta sürət saatda təqribən 12 kilometr təşkil edir. Bununla yanaşı, Qoyxman vurğulayır ki, bu nəqliyyat dəhlizində hərəkəti ləngidən "dar məntəqələr" çoxdur. Ekspertlər hesab edir ki, Çin məhz buna görə Rusiyanın nəqliyyat sisteminə sərmayə yatırmağa tələsmir. Sahənin analitikləri etiraf edirlər ki, Bakı-Tiflis-Qarsın tikintisinin yekunlaşması Çindən Avropaya daha rahat marşrutun yaranacağı deməkdir. Bu dəhliz sayəsində yüklərin Qara dənizdə boşaldılmasına ehtiyac qalmayacaq. Belə vəziyyət Azərbaycan üzərindən kifayət qədər böyük həcmdə yüklərin daşınması deməkdir. Bu vəziyyət həm də Azərbaycanın yükdaşımalardan olduqca böyük miqdarda gəlir əldə etməsi deməkdir. Azərbaycan üçün Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun başqa mühüm üstünlükləri də var. Söhbət Bakı-Tiflis-Qars vasitəsilə Naxçıvanla da dəmir yolu əlaqəsinin yaradılmasından gedir. Xatırladaq ki, rəsmi Ankara da bu yolun Naxçıvana, sonradan isə İrana və Pakistana qədər uzadılmasını təklif edir. Azərbaycan isə lap əvvəldən Bakı-Tiflis-Qarsın bir qolunun da Naxçıvana qədər uzadılmasında maraqlı tərəf olub. Belə vəziyyət muxtar respublikanın iqtisadi inkişafı üçün də çox əhəmiyyətlidir. Nəzərə almaq lazımdır ki, son dövrlərdə Naxçıvan dünya, o cümlədən Türkiyə bazarlarına daha çox məhsul çıxarmağa hazırlaşır. Bu halda, Bakı-Tiflis-Qarsın Naxçıvana qədər uzanması çox əhəmiyyətlidir.
Tahir TAĞIYEV
