Fuad İbrahimov: “Naxçıvan təcrid olunmuş bölgədən böyük tranzit qovşağına çevrilir”
Naxçıvan 30 ildən yuxarı müddət ərzində blokadada olsa da, Zəngəzur dəhlizi (TRIPP) kimi qlobal nəqliyyat təşəbbüsləri Naxçıvanın statusunu dəyişib. Muxtar respublika uzun sürən coğrafi təcriddən çıxaraq Türkiyə, Mərkəzi Asiya və Avropa arasında mühüm ticarət, logistika, enerji və nəqliyyat qovşağına transformasiya olunur.
Uzun illər blokadada olmuş Naxçıvanın bu gün regionun ən mühüm geosiyasi məkanlarından və yeni mühüm nəqliyyat və iqtisadi qovşaqlarından birinə çevrilməsinə şahid oluruq. Azərbaycanın əsas hissəsini Naxçıvanla birləşdirən yollar və Sədərək stansiyasından Türkiyə sərhədinədək uzanan dəmir yolu infrastrukturu yenidən qurulur. Xəttin Türkiyənin Qars–İğdır–Dilucu dəmir yolu layihəsi ilə uzlaşdırılması bölgənin tranzit çəkisini artırır. Milyonlarla ton yük axınının təmin edilməsi Naxçıvanı Avrasiya miqyasında əsas keçid nöqtəsinə çevirir.
İqtisadçı Fuad İbrahimov baki-xeber.com-a bildirdiyinə görə, SSRİ dağlarından sonra baxmayaraq ki, Azərbaycan digər respublikalar arasında ən zəngin respublikalardan biri idi, amma biz müstəqilliyimizi böyük bir faciə ilə başladıq. “Faciə ondan ibarət idi ki, o dövrdə iqtidarla müxalifətin yırtıcı dueti ölkənin məhvə gətirib çıxartdı. Bunun nəticəsi də torpaqlarımızın işğal olmasına gətirib çıxardı. Tam əminliklə deyə bilərim ki, o dövrdə ölkə rəhbərliyində Heydər Əliyev olsaydı Azərbaycanın torpaqlarının nə 20% işğal olunacaqdı, nə Azərbaycan bu müsibətləri görəcəkdi, nə də bu qədər şəhidlərimiz olacaqdı. Yəni Azərbaycan tamamilə başqa bir yoldan gedəcəkdi.
Bəlkə də Ermənistanla müəyyən münasibətlər pozulsa idi də, amma xoş qonşuluq siyasətimiz davam edirdi. Lakin bu yırtıcı duet nəticəsində Azərbaycanın torpaqları 30 il işğalda qaldı, vətəndaşlarımız öz dədə-baba torpaqlarından didərgin düşdü və bu qədər faciələr yaşadı. Bu faciənin də bir hissəsi Naxçıvanın payına düşdü. Azərbaycanın Naxçıvan hissəsinə getmək üçün insanlarımız Türkiyədən, İran ərazisindən keçib gedirdi, bu da böyük zülm və müsibət idi. Naxçıvanın böyük faciəli günləri oldu, işıq olmadı, qaz olmadı, böyük problemlər yarandı. Hər tərəfdən blokadada qaldı. Heydər Əliyev Naxçıvanın xilaskarı oldu. İlk növbədə Naxçıvanı böyük faciələrdən qorudu, elektrik enerji ilə, qazla təmin etdi, ondan sonra Ermənistanla üz-üzə bir qüvvə yaratdı ki, üz-üzə qalsınlar. Ermənistan ora müdaxilə edə bilmədi. Bununla yanaşı Türkiyə ilə Sədərək-İğdır istiqamətində əlaqələr yarandı. Bunların hamısı mərhələli şəkildə Naxçıvanı daha böyük faciələrdən qordu. Daha sonra Bakıya döndükdən sonra o ərazini diqqətdə saxladı. Bizim ən böyük layihələrimizdən, ən böyük strategi məsələlərdən biri oldu ki, o vəziyyətdə müharibə davam edə bilməzdir v
atəşkəs imzalandı. Odun içinə benzin tökənlər çox idi, amma Heydər Əliyev öz qərarını qəbul etdi və atəşkəs elan olundu, danışıqlara başlanıldı. Amma bununla yanaşı uzaq görən siyasətini həyata keçirməyə başladı. 1994-cü də “Əsrin müqaviiləsi” bağlandı.
Bu siyasətin həyata keçməsinin ilk adımlarından biridir ki, zəngin təbii sərvətlərimizi iqtisadi dövrəyə cəlb etdik. Böyük xarici kapitalın, investisiyanın Azərbaycan iqtisadiyyatına yönəlməsi və bu istiqamətdə də kapital qoyuluşunu həyata keçirən ölkələrin maraqlarını bura bağlamaq artıq müharibənin ilk qələbələrindən biridir. 1994-cü ildə nəticə etibarilə Azərbaycan mərhələli şəkildə qüdürətlənməyə başladı. Eyni zamanda bununla yanaşı biz tək neftimizin iqtisadı dövrə cəlb edilməsi ilə işimizi bitirmədik. Heydər Əliyev gələcəkdə bütün bu nəqliyyat dəhlizlərlə bağlı perspektivi bilən yeganə insan idi. Müstəqil Azərbaycan dövlətinin də bu məsələdən nə dərəcədə mənfəət götürəcəyini bilən yeganə adam Heydər Əliyev idi. Heydər Əliyevin bu işdə böyük zəhmətini xüsusilə vurgulamışdı. Müstəqil Azərbaycanda da birinci trafik layihəsini biz həyata keçirməyə başladıq. Qafqaz, Asiya və Şərqi Avropa ölkələri arasında bu yolların, logistikanın gələcək dövr üçün təmin edilməsi ilə bağlı böyük bir layihələrin üzərində işlər gedirdi”.
F.İbrahimov qeyd etdi ki, Naxçıvanda bu layihələr mərhələli şəkildə həyata keçirlməyə başladı və 44 günlük müharibə və 23 saatlıq antiterror tədbirləri nəticəsində ərazilərimizin tam süverenliyii bərqarar olundu.
“Dünyanın beyinləri Zəngəzur dəhlizinin daha da sərfəli, əlverişli olduğunu bilirdilər. Söhbət Orta Dəhlizdən, onun şaxələndirilməsi istiqamətindən gedir. Bunu daha da dərinlə dəyərləndirənlər bilirlər ki, bu gün Orta Dəhlizin ən cazibədar, ən maraqlı, elastik, keyfiyyətli hissəsi məhz Zəngəzur ərazisindən Naxçıvan üzərindən keçməklə qiymətləndirilir. Vaxtilə elektrikə həsrət qalan bir diyar müdrik rəhbərlərin başçılığı altında bu gün dünya iqtisadiyyatının maraqlarına xidmət edən ən böyük dəhlizlərindən birinə çevrilmək ərəfəsindədir. Azərbaycan Prezidentinin Naxçıvana səfəri sadəcə olaraq bunu şübut edir. Qısa zaman kəsiyində biz görəcəyik ki, Naxçıvanda kifayət qədər iş yerləri açılıb. Əsasən də bu dəmir yolu hərəkətə gəldikdən sonra bu diyara yeni həyat qayıdacaq. Eyni zamanda da şərb-qərb arasındakı olan dəhlizlər arasında bir neçə nöqtələr var ki, bu cazibədarlığını onunla ifadə edəcək ki, bura eyni zamanda bir qovşaq olacaq. Naxçıvan da bu qovşaqlardan biridir. İstər şərb-qərb, istər canub-şimal qovşaqlarından biri də məhz Naxçıvan ərasında böyük logistik hapların yaranmasıdır. Bu mütləq şəkildə baş verəcək. Yəni, ona rahatlıqla proqnoz vermək olur. Çünki iqtisadçı kimi parametrləri dəyərləndirəndə bunu artıq görmək olur. Naxçıvanın belə enişli-yoxuşlu yolu olub. Bu gün Naxçıvan təcrid olunmuş bölgədən böyük tranzit qovşağına çevrilir. Bu strateji dönüş bölgənin iqtisadi və logistik rolunu kökündən dəyişir”-deyə F.İbrahimov bildirdi.
İradə SARIYEVA
