Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın oğlu Bilal Ərdoğanın ən böyük səhmdarlarından biri olduğu İstinye Tavukçusu restoran şəbəkəsinə maraq xeyli artıb. Xüsusilə İstanbulun Qalataport ərazisində yerləşən filialın qarşısında axşam saatlarında müştərilərin uzun növbələr yaratdığı bildirilir.
Məlumata görə, restoranın populyarlığının artması səbəbindən ziyarətçilər içəri daxil olmaq üçün bir neçə dəqiqə növbədə gözləyirlər.
Restoranda əsas yeməklərin qiyməti 445–545 Türkiyə lirəsi arasında dəyişir.
Bilal Ərdoğan bu ilin əvvəlində gənclərlə görüş zamanı gəlirlərini qida sektorundakı fəaliyyətindən əldə etdiyini bildirib. O, Türkiyədə və xaricdə restoranlarının olduğunu qeyd edib.
Mətbuatda yayılan məlumata əsasən, Bilal Ərdoğan İstinye Tavukçusu restoran şəbəkəsinin ən böyük səhmdarlarından biridir. Şirkətin digər ortaqları arasında Süməyyə Ərdoğan Bayraktar, Mustafa Esenkal və Ali Bahadır Yeşil də yer alır.
Bilal Ərdoğan yaxın vaxtlarda restoran şəbəkəsinin Ankara və Bakıda da yeni filiallarının açılmasının planlaşdırıldığını açıqlayıb.
Məlum olduğu kimi, Türkiyə şirkətləri Azərbaycanda əsasən yeyinti sənayesinə maraq göstərir. Məsələn, Günaydın, Köşebaşı, Villa Turkish Cuisine, BigChefs, Pidem, Kaşıbeyaz Baku, Anadolu Restaurant, Şazeli Baku, Etçi Umut, Dinner Döner və s. bu kimi qida şirkətləri Bakıda fəaliyyət göstərir. Bakıda açılacaq İstinye Tavukçusu da yeni bir şəbəkə olacaq.
Görəsən, nəyə görə Ərdoğan ailəsi Bakıda artıq kifayət qədər türk restoran şəbəkəsi olduğu halda, bu şəhərdə yeni bir restoran şəbəkəsi açmaq istəyir? Sözsüz ki, Ərdoğan ailəsinin üzvlərinin kifayət qədər kapitalı var, belə olan halda onlar nəyə görə Azərbaycanda daha vacib sahələrə, məsələn istehsal sənayesinə investisiya qoymur?
Digər tərəfdən, təcrübə göstərir ki, Azərbaycanda xarici restoran şəbəkələri o qədər də ciddi uğur qazana bilmir. Çünki xarici restoran şəbəkələrində qiymətlər kifayət qədər yüksəkdir, buna görə də əhali daha çox yerli və ucuz restoranlara üstünlük verir. Belə bir şəraitdə Ərdoğan ailəsi niyə Azərbaycanda yenidən qida sənayesinə sərmayə qoymaq istəyir?
Bilal Ərdoğanın ortaq olduğu restoran şəbəkəsinin Bakıda filial açmaq planı ilk növbədə kommersiya qərarı kimi qiymətləndirilməlidir. Hər hansı şirkət xarici bazara daxil olarkən ilk növbədə bazarın həcmini, istehlakçı davranışını, gəlirlilik imkanlarını, investisiyanın geri dönüş müddətini və biznes risklərini nəzərə alır. Bu baxımdan Azərbaycanın, xüsusilə Bakının seçilməsi təsadüfi deyil.
Azərbaycan və Türkiyə arasında siyasi, iqtisadi və mədəni münasibətlər yüksək səviyyədədir. İki ölkə arasında turist axını, işgüzar səfərlər və qarşılıqlı investisiyalar son illərdə artıb. Türk mətbəxi Azərbaycan istehlakçısı üçün yad deyil, əksinə, yerli zövqə kifayət qədər yaxındır. Bu səbəbdən Türkiyə restoran brendləri Azərbaycan bazarını yeni və riskli bazardan daha çox, tanış və proqnozlaşdırıla bilən bazar kimi qiymətləndirirlər.
Digər tərəfdən, Bakıda artıq çoxsaylı türk restoranlarının fəaliyyət göstərməsi ilk baxışdan rəqabətin yüksək olduğunu göstərsə də, biznes baxımından bu, bazarın formalaşdığını və belə xidmətlərə tələbatın mövcud olduğunu da göstərən amil sayılır. Şirkətlər adətən heç bir tələbat olmayan bazara deyil, istehlakçı marağının artıq formalaşdığı bazarlara daxil olmağa üstünlük verirlər. Əgər bazarda rəqabət varsa, deməli, müəyyən həcmdə müştəri bazası da mövcuddur.
Bununla belə, Azərbaycanın ictimai iaşə bazarında qiymət amili həqiqətən mühüm rol oynayır. Son illərdə inflyasiya və əhalinin alıcılıq qabiliyyətinə təsir edən amillər nəticəsində istehlakçılar qiymətə daha həssas yanaşırlar. Premium seqmentdə fəaliyyət göstərən xarici restoranların hamısı geniş müştəri auditoriyası formalaşdıra bilmir. Onların əsas müştəriləri daha çox yüksək gəlirli insanlar, turistlər və korporativ müştərilər olur. Buna görə də yeni şəbəkənin uğuru təkcə məşhur brend olmasından deyil, qiymət siyasətindən, xidmət keyfiyyətindən, marketinq strategiyasından və yerli bazara uyğunlaşma bacarığından asılı olacaq.
Ərdoğan ailəsinin niyə istehsal sənayesi əvəzinə qida sektoruna üstünlük verməsi məsələsinə gəldikdə isə, burada biznes strategiyası mühüm rol oynayır. Bilal Ərdoğanın fəaliyyəti məhz ictimai iaşə sahəsi ilə bağlıdır və onun bu sektorda təcrübəsi, tərəfdaşları və hazır biznes modeli mövcuddur. Sahibkarlar adətən daha yaxşı tanıdıqları və idarəetmə təcrübəsinə malik olduqları sahələrə investisiya qoyurlar. Restoran biznesi ilə avtomobil, elektronika və ya ağır sənaye müəssisəsi yaratmaq arasında həm maliyyə yükü, həm risk səviyyəsi, həm də idarəetmə baxımından ciddi fərqlər var.
İstehsal sənayesinə investisiya isə daha böyük kapital, uzunmüddətli planlaşdırma, geniş infrastruktur, yüksək texnoloji imkanlar və kapitalın daha uzun geri dönüş müddəti tələb edir. Bundan başqa, belə investisiyalar yalnız investorun istəyindən deyil, bazarın ölçüsündən, xammal bazasından, ixrac imkanlarından, vergi və gömrük siyasətindən, enerji təminatından və digər iqtisadi amillərdən də asılıdır. Buna görə də qida sektoruna sərmayə qoyulması istehsal sənayesinə marağın olmaması anlamına gəlmir.
Azərbaycan iqtisadiyyatı baxımından isə əsas məsələ investisiyanın hansı sahəyə yönəlməsindən daha çox, onun iqtisadi dəyər yaratmasıdır. Restoran biznesi xidmət sektorunun inkişafına, məşğulluğun artmasına, vergi daxilolmalarına və turizm infrastrukturunun genişlənməsinə müəyyən töhfə verir. Lakin istehsal sənayesinə qoyulan investisiyalar adətən daha yüksək əlavə dəyər yaradır, ixrac potensialını artırır və daha çox uzunmüddətli iqtisadi effekt verir. Bu baxımdan dövlətin strateji məqsədi xarici investorları yalnız xidmət sektoruna deyil, həm də emal sənayesi, yüksək texnologiyalar, aqrar emal, logistika və digər istehsal sahələrinə cəlb etmək olmalıdır.
Nəticə etibarilə, İstinye Tavukçusunun Bakıda filial açmaq planı iqtisadi baxımdan qeyri-adi qərar deyil və onu daha çox bazar imkanlarının qiymətləndirilməsi kimi dəyərləndirmək olar. Lakin bu layihənin uğuru brendin tanınmasından çox, Azərbaycan bazarının xüsusiyyətlərinə uyğunlaşmaq, rəqabətqabiliyyətli qiymət siyasəti formalaşdırmaq və istehlakçılara fərqli xidmət təklif etmək bacarığından asılı olacaq. Eyni zamanda, uzunmüddətli perspektivdə Azərbaycan üçün daha böyük iqtisadi fayda yaradacaq investisiyaların istehsal və yüksək əlavə dəyər yaradan sahələrə yönəlməsi ölkə iqtisadiyyatının inkişafı baxımından daha əhəmiyyətli hesab olunur.
Akif NƏSİRLİ
