Bu günlərdə Rusiya Təhlükəsizlik Şurasının katibi Sergey Şoyqu bildirmişdi ki, Rusiya ilə əməkdaşlıq Ermənistan iqtisadiyyatının inkişafının əsas hərəkətverici qüvvəsidir: "Rusiya ilə iqtisadi əlaqələrin inkişafı Ermənistanın ümumdaxili məhsulunun 2022-ci ildən 2025-ci ilə qədər təxminən 40% artmasına imkan verib". Onun sözlərinə görə, Ermənistan kənd təsərrüfatı məhsullarının 98%-ə qədərini Rusiya bazarlarına çıxarır. O qeyd edib ki, Rusiya bu ölkəyə təbii qaz, un, taxıl, gübrə, benzini bazar qiymətlərindən üç dəfə aşağı ixrac edir: "İrəvan Rusiyaya idxalatçıları və ixracatçıları arasında birinci yeri tutur".
Amma indi tamamilə yeni vəziyyət yaranır. Ermənistanın “Past” nəşri yazır ki, Rusiya bazarının itirilməsi Ermənistan iqtisadiyyatının ayrı-ayrı sahələrinə ciddi zərbə vura bilər. Nəşrin məlumatına görə, Rusiyaya kənd təsərrüfatı məhsulları və bəzi Ermənistan məhsullarının ixracına qoyulan məhdudiyyətlər nəticəsində Ermənistan iqtisadiyyatının bütöv sahələri mövqelərini itirə, bir sıra müəssisələr isə müflis ola bilər: Bu proqnozu “Vesti.ru” agentliyinə müsahibəsində Plexanov adına Rusiya İqtisad Universitetinin Beynəlxalq Biznes kafedrasının dosenti Anastasiya Prikladova səsləndirib. Prikladovanın sözlərinə görə, Ermənistan iqtisadiyyatının bütövlükdə çökməsi təhlükəsi yoxdur, əsas risk kənd təsərrüfatı sektoruna aiddir. “Əgər söhbət uzunmüddətli perspektivdən gedirsə, bu, yalnız meyvə-tərəvəz istehsalı və balıqçılıq müəssisələrinə aid deyil. Bununla əlaqəli sahələr də var - yükdaşımalar, xammal, balıq yemi və gübrə tədarükçüləri. Buna görə də iqtisadiyyat qlobal miqyasda çökməyə bilər, lakin uzunmüddətli perspektivdə bütöv sahələr sadəcə mövqelərini itirəcək, biznes iflasları baş verəcək və nəticədə iqtisadiyyatda, eləcə də sosial sahədə ciddi gərginlik yaranacaq”, - deyə ekspert bildirib. Anastasiya Prikladova Rusiyaya ixracın məhdudlaşdırılması səbəbindən Ermənistanın ümumi daxili məhsulunun 2 faizdən çoxunu itirəcəyini də proqnozlaşdırıb. Onun fikrincə, məhdudiyyətlərin məhsul mövsümünün ən qızğın dövründə tətbiq olunması zərərin daha da böyük olmasına səbəb olacaq. “Əgər bu addım qış aylarında atılsaydı, təsirlər daha zəif olardı”, - deyə Prikladova bildirib. Ekspert, həmçinin Ermənistanın diqqətini informasiya texnologiyaları sahəsinə yönəldərək texnoloji gücə çevrilə biləcəyinə də şübhə ilə yanaşıb. “Belə yanaşma Ermənistanda yayıla bilər, amma aydındır ki, fermer birdən-birə informasiya texnologiyaları sahəsində işləməyə və ya mühəndis olmağa başlamayacaq. İşsizlik problemə çevriləcək. Əlbəttə, investisiyalar ola bilər və yəqin ki, olacaq. Ermənistan Qərb bazarlarına yönəlsə, Qərbdən investisiyalar gələcək. Lakin bütün bunlara baxmayaraq, bu, mövcud problemləri həll etməyəcək”, - deyə Prikladova bildirib.
Ermənistanın Aİ ilə iqtisadi yaxınlaşması fonunda Brüsselin vəd etdiyi maliyyə dəstəyi ölkənin real iqtisadi itkilərini kompensasiya edə bilməz.
Rusiyanın TASS agentliyi də “Aİ-nin “qəpikləri” real itkilərə qarşı” başlıqlı məqaləsində Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Lyayenin əvvəlcə Bakıya, daha sonra isə İrəvana etdiyi işgüzar səfəri təhlil edib. Bu səfərin əsas xüsusiyyəti Brüsselin iki ölkəyə münasibətdə fərqli yanaşma nümayiş etdirməsidir. Əgər İrəvana münasibətdə ritorika əsasən demokratiya və ümumi dəyərlər üzərində qurulursa, Bakı ilə əməkdaşlıq sırf praqmatik maraqlarla müəyyən edilir. Avropa İttifaqı üçün sabit enerji təchizatının təmin edilməsi və yeni nəqliyyat marşrutlarının yaradılması Azərbaycan hakimiyyəti ilə ideoloji fikir ayrılıqlarından daha vacibdir. İrəvana səfərin əsas məqsədi isə parlament seçkilərindən sonra Nikol Paşinyan hökumətinə siyasi dəstək nümayiş etdirmək olub. Daha geniş mənada isə bu səfər Ermənistan iqtisadiyyatının Moskvadan asılılığını azaltmağa yönəlmiş tədbirlərin təqdim edilməsinə xidmət edib. Avropa Komissiyasının rəhbəri İrəvanda Ermənistan üçün görünməmiş addımlar elan edib. Brüssel Ermənistan məhsullarının Avropa İttifaqına ixracının 80 faizi üçün fövqəladə gömrüksüz rejim tətbiq etməyi təklif edib. Ursula fon der Lyayen həmçinin iyunda təsdiqlənmiş 52 milyon avroluq iqtisadi dəstək paketinin tərkib hissəsi olan son 18 milyon avroluq tranşın ayrıldığını təsdiqləyib. Bu vəsait Ermənistan biznesinin Avropa standartlarına uyğunlaşdırılması və ixracın təşviqi agentliyinin yaradılması üçün nəzərdə tutulur. Tərəflər vizasız rejimin gələcək liberallaşdırılmasını da müzakirə ediblər. İrəvan 2029-cu ilədək Avropa İttifaqı ilə tam vizasız rejimə nail olacağına ümid edir. Bundan əlavə, Brüssel enerji sektorunun şaxələndirilməsi və Rusiyanın enerji resurslarından asılılığın azaldılması məqsədilə texniki yardım və investisiyalar vəd edib. Səfərin vaxtı Cənubi Qafqazda eyni vaxtda baş verən geosiyasi dəyişikliklərlə bağlıdır. İlk növbədə Paşinyanın seçki uğurunun möhkəmləndirilməsi vacib sayılırdı. Bununla yanaşı, iqtisadi manevrlərə də ehtiyac yaranıb. İrəvanın siyasi kursunu dəyişməsi və Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatından faktiki uzaqlaşması Avrasiya İqtisadi Birliyi çərçivəsində texniki problemlərin dərinləşməsi ilə üst-üstə düşüb. Ənənəvi Rusiya bazarının itirilməsi Ermənistan üçün ciddi zərbədir. Lakin bu böhran məhz İrəvan və Brüssel tərəfindən yaradılıb və indi Avropa İttifaqı təcili gömrüksüz rejim tətbiq etməklə həmin siyasətin nəticələrini kompensasiya etməyə çalışır. Digər mühüm məsələ sülh sazişinin həyata keçirilməsidir. Bakı və İrəvanda fəallıq nümayiş etdirən Avropa Komissiyasının rəhbəri Brüsselin sülh prosesinin əsas maliyyə operatoru və himayədarı, həmçinin yaradılacaq infrastrukturun, ilk növbədə Orta Dəhliz layihəsinin əsas dəstəkçisi kimi mövqeyini möhkəmləndirməyə çalışır”.
Tahir TAĞIYEV
