Şəmsəddin Əliyev: “Deputatın kommersiya fəaliyyəti ilə məşğul olması Azərbaycan xalqının iradəsini ifadə edən Konstitusiya müddəalarının pozulması və ona açıq hörmətsizlik göstərilməsidir”
Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi "Gəncə Avtomobil Zavodu" İstehsalat Birliyi ilə 21 milyon 462 min 500 manat dəyərində satınalma müqaviləsi bağlayıb. Müqavilə MAZ 6312 C5 (6×4) markalı tullantı daşıyan avtomobillərin alınmasını nəzərdə tutur və satınalma bir mənbə metodu ilə həyata keçirilib. Alınacaq avtomobillərin sayı açıqlanmayıb.
Məlumatlara görə, zavodun Müşahidə Şurasının sədri Milli Məclisin deputatı Xanlar Fətiyevdir. Azərbaycan qanunvericiliyinə əsasən, deputatlar sahibkarlıq və digər ödənişli fəaliyyətlə məşğul ola bilməz (qanunda nəzərdə tutulan istisnalar xaric). Bununla yanaşı, bir şəxsin müəssisənin Müşahidə Şurasında təmsil olunması avtomatik olaraq qanun pozuntusu hesab edilmir. Hüquqi qiymətləndirmə üçün həmin şəxsin müəssisənin idarə edilməsindəki rolu, səlahiyyətləri, gəlir əldə edib-etməməsi və digər faktiki hallar araşdırılmalıdır.
Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin deputat Xanlar Fətiyevin Müşahidə Şurasının sədri olduğu bildirilən "Gəncə Avtomobil Zavodu" ilə 21,4 milyon manatlıq müqavilə bağlaması fonunda, deputatın bu müəssisədəki statusu və fəaliyyəti Azərbaycan qanunvericiliyində deputatlar üçün nəzərdə tutulan məhdudiyyətlərin pozulması kimi qiymətləndirilə bilərmi? Əgər belədirsə, bu fakt deputat mandatına xitam verilməsi və ya digər hüquqi prosedurların başlanması üçün yetərli əsas hesab oluna bilərmi?
Azərbaycanda dövlət qulluqçularının, hakimlərin və millət vəkillərinin sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olması məsələsi vaxtaşırı ictimai müzakirələrin mövzusuna çevrilir. Hüquqşünas Şəmsəddin Əliyev bu məsələ ilə bağlı “Bakı-Xəbər” qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, ölkə qanunvericiliyi dövlət vəzifəsi daşıyan şəxslərin kommersiya fəaliyyətində iştirakını birmənalı şəkildə məhdudlaşdırır.
Hüquqşünasın sözlərinə görə, Azərbaycan qanunvericiliyinə əsasən, dövlət qulluqçuları, seçkili dövlət orqanlarında çalışan şəxslər, hakimlər və digər yüksək vəzifəli məmurlar kommersiya-sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul ola bilməzlər. Onların yalnız elmi, pedaqoji və yaradıcılıq fəaliyyəti ilə məşğul olmalarına müəyyən hallarda icazə verilir.
Ş.Əliyev vurğulayıb ki, bu qadağaların hüquqi əsası yalnız ayrı-ayrı qanunlarla məhdudlaşmır. Onun fikrincə, məsələ ilk növbədə ölkənin əsas qanunu olan Konstitusiyadan qaynaqlanır: "Konstitusiya adi normativ-hüquqi akt deyil. O, ən yüksək hüquqi qüvvəyə malik sənəddir və bütün qanunvericilik sisteminin əsasını təşkil edir. Digər qanunlar və normativ aktlar Konstitusiyanın müəyyən etdiyi çərçivədən kənara çıxa bilməz. Məhz buna görə də dövlət hakimiyyətini həyata keçirən şəxslərin sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olması Konstitusiyanın ruhuna və tələblərinə zidd hesab olunur".
Ekspert qeyd edib ki, dövlət hakimiyyətini təmsil edən şəxslərin biznes fəaliyyəti ilə məşğul olması maraqlar toqquşması yaradır. Onun sözlərinə görə, belə hallarda ictimai maraqların deyil, şəxsi iqtisadi maraqların üstün tutulması riski artır: "Millət vəkili qanunvericilik fəaliyyətini həyata keçirən şəxsdir. Əgər o, eyni zamanda kommersiya fəaliyyətində iştirak edirsə, qəbul edilən qərarların və qanunların müəyyən biznes maraqlarına xidmət etməsi ehtimalı yaranır. Bu isə həm hüquqi, həm də etik baxımdan ciddi problemlər doğurur”.
Şəmsəddin Əliyev bildirib ki, Azərbaycan ictimaiyyətində müxtəlif dövrlərdə bəzi deputatların biznes strukturları ilə əlaqələri barədə müzakirələr aparılıb. O xatırladıb ki, keçmiş deputat Əsabil Qasımovun və digər bəzi şəxslərin adları zaman-zaman dərman bazarı, aptek şəbəkələri və əczaçılıq biznesi ilə bağlı mediada hallandırılıb. Hüquqşünasın fikrincə, bu cür iddialar ciddi araşdırma predmeti olmalıdır.
Ekspert hesab edir ki, vəzifəli şəxslərin iqtisadi fəaliyyət sahələrində təsir imkanları əldə etməsi bazarda inhisarçılıq meyllərini gücləndirə bilər: "Belə şəxslər müəyyən hallarda tutduqları vəzifədən və malik olduqları nüfuzdan istifadə etməklə bazarda üstün mövqe qazana bilirlər. Nəticədə rəqabət mühiti zəifləyir, iqtisadiyyatın ayrı-ayrı sahələrində inhisarçılıq meylləri yaranır. Bu isə həm sahibkarların, həm də istehlakçıların maraqlarına zərbə vurur".
Ş.Əliyev deputat toxunulmazlığı məsələsinə də toxunaraq bildirib ki, bu institutun məqsədi millət vəkillərinin parlament fəaliyyəti zamanı sərbəst və müstəqil fəaliyyət göstərməsini təmin etməkdir. Onun sözlərinə görə, deputat toxunulmazlığı kommersiya fəaliyyəti üçün hüquqi təminat və ya imtiyaz kimi qəbul edilə bilməz.
Hüquqşünas vurğulayıb ki, əgər deputatın və ya digər yüksək vəzifəli şəxsin sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olması sübuta yetirilərsə, bu məsələ hüquqi məsuliyyət doğura bilər: "Burada söhbət yalnız hansısa qanunun pozulmasından getmir. Söhbət Konstitusiya prinsiplərinin pozulmasından gedir. Belə hallara aidiyyəti dövlət qurumları, o cümlədən korrupsiyaya qarşı mübarizə aparan hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən hüquqi qiymət verilməlidir" .
Ekspert əlavə edib ki, bu cür halların təsdiqini tapması deputat mandatına xitam verilməsi məsələsini də gündəmə gətirə bilər. Onun fikrincə, dövlət hakimiyyəti institutlarına ictimai etimadın qorunması baxımından bu kimi məsələlərə hüquqi müstəvidə şəffaf və prinsipial yanaşma nümayiş etdirilməlidir.
Akif NƏSİRLİ
