Şimal-Cənub Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizinin əvvəli Bəndər-Abbas limanı, şimal nöqtəsi isə Astaradır. Rəşt-Astara dəmir yolu xəttinin çəkilişi bu məsafənin birləşməsini tamamlayacaq. Bu sözləri İranın yol və şəhərsalma naziri Fərzanə Sadeqi deyib.
Onun sözlərinə görə, qarşıdakı 5 il ərzində İran ilə Azərbaycan arasında tranzit yükdaşımaların həcminin 15 milyon tona çatdırılması barədə iki dövlət arasında razılıq əldə olunub: “Azərbaycanın coğrafi mövqeyi çox əlverişlidir və Rusiya ilə İran arasında tranzit yükdaşımalarını təmin etmək imkanına malikdir”. O bildirib ki, yüklərin cənubdan şimala daşınması İran və sərhədyanı dövlətlər üçün çox vacibdir: “Bu yol tranzit yükdaşımalarının və ümumilikdə nəqliyyatın inkişafı üçün əhəmiyyətlidir. İran hökuməti Rəşt-Astara dəmir yolu xətini tamamlamaqda qərarlıdır. İran ilə Rusiyanın müvafiq qurumlarının nümayəndələri son bir ay ərzində 5 dəfə görüş keçiriblər. Rusiya yolun tamamlanması üçün 1 milyard 600 milyon avro kredit ayırıb. Bu kredit dəmir yolunun çəkilişi üçün texniki məsələlərin həll olunmasına imkan verəcək. İran hökuməti isə yolun üzərindən keçdiyi torpaqlar sahibləri ilə alqı-satqı işini sürətləndirəcək. Rusiya tərəfi ilə keçirilən görüşlərdə yolun çəkilişini davam etdirmək üçün görüləcək işlərin planı hazırlanıb və razılaşdırılıb”. Məsələ ilə bağlı Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov Tehranda iranlı həmkarı Abbas Əraqçi ilə birgə mətbuat konfransı zamanı sözügedən dəmir yolu xəttinin mühüm önəmə malik olduğunu bildirib: “Rusiya Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin Rəşt-Astara dəmir yolu hissəsinin tikintisinə mümkün qədər tez başlanacağına ümid edir. Moskva tərəfi İranın Rəşt-Astara dəmir yolu xəttinin tikintisinə başlamazdan əvvəl bütün lazımi addımları atmasından məmnundur. Bu məqsədlə Rusiya ixrac kreditini ayıracaq. Rəşt-Astara hissəsi bizə çox mühüm addım atmağa imkan verəcək. Çünki bu, Şimal-Cənub dəhlizinin tam işə salınması üçün zəruri olan hissədir”. Xatırladq ki, İran və Rusiya 2025-ci ilin martına qədər Rəşt-Astara dəmir yolu xəttinin tikintisinə dair müqavilə imzalamaq barədə razılığa gəliblər. Ötən ilin mayın 17-də Rusiya və İran arasında Şimal-Cənub layihəsi çərçivəsində Azərbaycan və İran arasında Rəşt-Astara yolunun Fars körfəzi limanlarına keçidi təmin edəcək hissəsinin birgə tikintisinə dair saziş imzalanıb. Layihənin ümumi dəyəri 1,6 milyard avrodur. Sənədə əsasən, Moskva və Tehran mal və xidmətlərin layihələndirilməsi, tikintisi və tədarükünü birgə maliyyələşdirəcək.
Qeyd edək ki, Şimal-Cənub dəhlizinin dəmir yolu seqmentinin əsasını təşkil edən Qəzvin-Rəşt-Astara (İran) – Astara (Azərbaycan) dəmir yolu xəttinin Qəzvin-Rəşt hissəsi 2018-ci ildə istismara verilib. İrana qarşı tətbiq olunan iqtisadi sanksiyalar yolun Rəşt-Astara hissəsinin tikintisini çətinləşdirib. Bu yol vasitəsilə Asiyadan Rusiya və Avropaya daşınan yüklər İran və Azərbaycan ərazisindən tranzit olaraq daşınacaq. Hesablamalar göstərir ki, Şimal-Cənub dəhlizinin yükdaşıma imkanı 60-100 milyon tona qədər arta bilər. Azərbaycan marşrutun öz ərazisindən keçən hissəsini yaxşılaşdırır ki, bu da ildə 7 milyon ton yük daşınmasına imkan verir. 2000-ci ildə Sankt-Peterburqda Rusiya, İran və Hindistan arasında imzalanmış müqavilə ilə start verilən Şimal-Cənub dəhlizinə Azərbaycan 2005-ci ildən qoşulub. Qərbi Avropanı Asiya ilə birləşdirən bu beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi ilə daşınmaların artırılması, dəhliz boyunca infrastruktur təminatının təkmilləşdirilməsi, sərhəd-keçid prosedurlarının sadələşdirilməsi və digər məsələlər hər iki ölkənin prioritetlərinə daxildir ki, bu da nəqliyyat-tranzit əlaqələrinin uzunmüddətli perspektivə malik olduğunu ifadə edir. Layihə çərçivəsində Bakıdan Rusiya ilə sərhədə qədər yeni dördzolaqlı magistral yolun, sərhədyanı Samur çayı üzərində birgə körpünün istifadəyə verilməsi dəhlizin imkanlarını daha da genişləndirir. Nəzərə alsaq ki, digər istiqamətlərdə - xüsusilə Trans-Xəzər Beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi ilə də daşımaların davamlı artırılması istiqamətində ardıcıl layihələr icra edilməkdədir, onda tam əminliklə qeyd etmək olar ki, yaxın gələcəkdə beynəlxalq daşımalardan əldə olunan vəsait dövlət büdcəsinin əsas gəlir mənbələrindən birinə çevriləcək, neft sektorundan sonra nəqliyyatın ölkə üçün ən mühüm sahə olduğu konkret rəqəmlərlə də öz təsdiqini tapacaq. Son 20 ildə nəqliyyat infrastrukturunun yenilənməsi istiqamətində atılan addımlar həm daxili nəqliyyat sisteminin inkişafına töhfə verib, həm də Azərbaycanı Avrasiyanın nəqliyyat mərkəzinə çevirib. Yeni quru və dəmir yolları, yol ötürücüləri, körpülər, yol qovşaqlarının tikilməsi bu sahəyə göstərilən diqqətin bariz nümunəsidir. Ekspertlər Azərbaycanın əsas strateji hədəflərindən birinin Zəngəzur dəhlizinin açılması olduğunu da qeyd edir. Bu, 2020-ci il 10 noyabr tarixində imzalanmış üçtərəfli bəyanatla Ermənistanın üzərinə götürdüyü öhdəliklərdən biridir. Zəngəzur dəhlizinin açılması həm Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında nəqliyyat bağlantısını təmin edəcək, həm də Şərq-Qərb və Şimal-Cənub marşrutlarının mühüm hissəsi olacaq. ABŞ, Rusiya, Çin, Avropa ölkələri, Mərkəzi Asiya dövlətləri və Türkiyə bu dəhlizin açılmasını dəstəkləyir.
Ramil QULİYEV
