Məlum olduğu kimi, son günlərdə Azərbaycanda diqqət mərkəzində yer alan məsələlərdən biri də dövriyyəyə şəriət qaydaları ilə istiqrazın buraxılmasının mümkünlüyüdür. Bu, adi istiqrazların islami ekvivalenti hesab edilir.
O da bəllidir ki, yaxın tezlikdə Azərbaycan İnvestisiya Holdinqinin tabeliyindəki dövlət şirkətləri dövriyyəyə şəriət qaydaları ilə istiqraz buraxa bilər. Belə istiqrazlar sukuk adlanır. Məsələ ilə bağlı sözügedən holdinq İslam İnkişaf Bankı Qrupunun qolu olan Özəl Sektorun İnkişafı üzrə İslam Korporasiyası ilə əməkdaşlıq etmək niyyətindədir. Artıq tərəflər arasında Anlaşma Memorandumu imzalanıb. Bir sıra ekspertlər belə hesab edir ki, sukuk ölkəyə qısa zamanda 100 milyonlarla dollar axın təmin edə bilər. Azərbaycanda sukukun emissiyasının əsas məqsədi yeni maliyyə mənbələrinin müəyyən olunmasıdır. Belə ki, ölkə daxilində haram sayaraq istiqraz almayan kifayət qədər insan var. Digər tərəfdən Qətər, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Küveyt, Bəhreyn kimi körfəz ölkələrində Azərbaycana investisiya qoymaqda maraqlı olan, lakin eyni səbəbdən bunu etməyənlər kifayət qədərdir. Sukukun emissiyası Azərbaycan İnvestisiya Holdinqinin idarəetrməsində olan şirkətlərə qısa zamanda külli miqdarda vəsaitin axınını təmin edə bilər. O da maraqlıdır ki, sukuk üzrə gəlirlilik bəzi hallarda ənənəvi istiqrazlarla müqayisədə xeyli yuxarı olur. Belə ki, ənənəvi istiqrazlar üzrə gəlirlilik müəyyən edilmiş faiz üzrə hesablanır. Nəticədən asılı olmayaraq ona pul qoyan investor sonda faiz gəlirlərini almış olur. Sukukda isə müəssisənin xalis mənfəətinə şərik olmaq mümkündür. Bu məqam ilk baxışda sukukun ənənəvi istiqrazlara nisbətən daha risqli olması görüntüsü yaratsa da, əslində məsələ tam da belə deyil. Beynəlxalq təcrübədə sukukun risqlərinin müxtəlif yollarla minimuma endirilməsi mexanizmləri mövcuddur. Belə ki, borclanmaya gedən tərəf zərər etdikdə sukuk üzrə öhdəliklərini əvvəlki illərin mənfəəti hesabına, əlavə borclanmaya getməklə və ya sığorta hesabına ödəyə bilir. Nəticə etibarı ilə risqlər klassik istiqrazlarla bərabər səviyyədə olur. Lakin sukukun gəlirliliyi əvvəlcədən razılaşdırılmış şəkildə deyil, nəticəyə bağlı olduğuna görə bəzi hallarda ənənəvi istiqrazlarla müqayisədə xeyli yuxarı olur. Bu baxımdan ona tək müsəlmanlar deyil, qeyri müsəlmanlar da investisiya aləti kimi müraciət edir.
İslam istiqrazları ilə bağlı sənədi şərh edən iqtisadçı Natiq Cəfərli isə “sputnik”ə bildirib ki, Azərbaycan İnvestisiya Holdinqinə daxil olan dövlət şirkətlərinin səhmlərinin satışa çıxarılması və yaxud da özəlləşdirilməsi baş verərsə, həmin istiqrazlardan istifadə etmək mümkün olacaq. Yəni həmin istiqrazlar vasitəsilə səhmlərə çıxış əldə etmək mümkün olacaq. Sonradan o istiqrazları beynəlxalq maliyyə birjalarında, əsasən də Londonda və yaxud da Ərəb Əmirliklərinə aid birjalarda dəyişmək, nağdlaşdırmaq mümkündür: "Gələcəkdə İnvestisiya Holdinqinə daxil olan dövlət şirkətlərinin özəlləşdirilməsi baş verərsə, bu zaman İslam bankçılığı qaydalarına uyğun olaraq həmin istiqrazlardan istifadə etmək mümkün olacaq. Və Azərbaycan dövlət şirkətlərinin səhmlərinə həmin istiqrazlar vasitəsilə çıxış əldə etmək olacaq. Gələcəkdə belə anlaşmaların olması mümkündür. Azərbaycan İnvestisiya Holdinqinə daxil olan şirkətlərin gələcəkdə özəlləşdirilməsi ilə bağlı daha açıq yol xəritəsi olacaqsa, holdinqə daxil olan şirkətlərə maraq xarici investorlar tərəfindən arta bilər". Onun fikrincə, bizdə oturuşmuş qiymətli kağızlar bazarı və onun tərkib hissəsi kimi istiqraz bazarı aşağı səviyyədədir. Ən populyar alət Dövlət Neft Şirkətinin (SOCAR) buraxdığı qiymətli kağızlardır ki, həm korporativ investorlar, həm də fərdi investorlar tərəfindən maraqla qarşılanır. Başqa səhm bazarında və istiqraz bazarında ciddi aktivlik yoxdur. Dövlət şirkətlərinin gələcəkdə səhmlərinin dövriyyəyə buraxılması baş verərsə, bu, səhm bazarının canlanmasında ən mühüm rol oynaya bilər. Çünki ölkədə hələ də dövlət şirkətlərinin əksəriyyəti qapalı tipli səhmdar cəmiyyət şəklində fəaliyyət göstərir, onların səhmlərinin 100 faizi dövlətə məxsusdur. Amma gələcəkdə həmin səhmlərin real səhmlərə çevrilərək, ən azından 10-20 faizi bazara çıxarılsa, səhm bazarının canlanması mümkündür. Ona görə də dövlət şirkətlərinin özəlləşməyə açılması bu sahəyə marağı xeyli artıra bilər. Natiq Cəfərlinin sözlərinə görə, İslam bankçılığı son 20-30 ildə İslam istiqrazları ilə birlikdə populyarlıq qazanıb: "Dünya İslam bankçılığının və istiqraz bazarının mərkəzi Londondur. Milyardlarla dövriyyəsi olan ayrıca bazardır. Bunun spesifik xüsusiyyətləri var və bəzi investorlar üçün bu daha cəlbedicidir. Çünki faizsiz kredit götürürlər, əsasən də startap ideyalara yatırırlar. Sonradan o ideyaların reallaşması baş verərsə, həmin istiqraz sahibləri səhmdara çevrilə və dividend götürə bilir. Dünyada bu bazara maraq xeyli artıb. Lakin bunun hələ ki, dünyada geniş vüsət aldığını söyləmək mümkün deyil, dövriyyələri o qədər də böyük deyil. Amma perspektivi var".
Ramil QULİYEV
