Aqrar sahəyə dəstək fonunda dövlət üçün maraqlı məsələlərdən biri də ölkədə üzümçülüyün inkişafı ilə bağlıdır. Bu günlərdə Aqrar Subsidiya Şurası 2022-ci il üçün subsidiya əmsallarını açıqlayıb. Orada diqqətçəkən məqamlardan biri 2022-ci ildə Azərbaycanın bəzi rayonlarında üzümçülüklə məşğul olacaq fermerlərə birdəfəlik əkin subsidiyalarının verilməsidir. Söhbət Ağdam, Ağsu, Cəlilabad, Füzuli, Xocavənd, İsmayıllı, Qəbələ, Qobustan, Qubadlı, Lerik, Siyəzən, Şabran, Şamaxı, Şəki, Yardımlı və Zəngilan rayonlarından gedir. Salınacaq üzüm bağlarının hər hektarına görə 8000 manat birdəfəlik əkin subsidiyasının verilməsi nəzərdə tutulur.
Lakin birdəfəlik subsidiyaları almaq istəyən fermerlər üçün bəzi şərtlər də qoyulub. Üzüm bağları dəniz səviyyəsindən 400 metrdən hündürdə yerləşən ərazilərdə dəmyə şəraitində becərilməlidir. Mütəxəssislərin bildirməsinə görə, SSRİ dönəmində Azərbaycanda üzümçülük yüksək səviyyədə inkişaf edib. Amma həm SSRİ-nin son illərində üzümçülüyün gözdən salınması, həm də müttəfiq respublikalar arasında iqtisadi əlaqələrin qırılması üzündən bu sahə tənəzzülə uğrayıb. Azərbaycan lazımi gübrə ala bilmədiyindən üzüm bağlarını xəstəliklər bürüyüb. Lakin 10 il əvvəl "2012-2020-ci illərdə Azərbaycan Respublikasında üzümçülüyün inkişafına dair Dövlət Proqramı" təsdiq edilib. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyindən bildirilib ki, 2020-ci ildə Azərbaycanda üzümlüklərin sahəsi 16.5 min hektara, üzüm istehsalı 208 min tona, məhsuldarlıq isə 104.8 sentnerə çatdırılıb. Nazirlikdən qeyd olunub ki, Dövlət Proqramı çərçivəsində Abşeronda, Naxçıvanda, Şamaxıda, Cəlilabadda, Gəncə-Qazax və digər bölgələrdə müasir tipli yeni üzüm plantasiyaları salınıb, aqrotexniki qulluq istiqamətində yeni texnologiyanın tətbiqinə başlanıb. Qurumdan vurğulanıb ki, bundan sonra işğaldan azad olunmuş ərazilərdə üzümlüklərin salınmasına üstünlük veriləcəyi gözlənilir: "1980-ci illərdə regionda bitkiçilik məhsullarından, əsasən taxıl məhsulları və üzüm istehsalı üstünlük təşkil edib. Həmin dövrdə Qarabağ və ətraf rayonlar ölkə üzrə taxıl istehsalının 13.9 faizinə, üzüm istehsalının isə 25.5 faizinə malik idi".
Subsidiyalarla bağlı qeyd edilən şərtlərə, məbləğə gəlincə, nazirlikdən vurğulanıb ki, bu, həm dəmyə üzümçülük və növbəti mərhələdə şərabçılıq, həm də ümumilikdə bu sahənin inkişafı üçün dövlətin böyük dəstəyidir. Kənd təsərrüfatı üzrə ekspert Vahid Məhərrəmlinin isə deməsinə görə, son vaxtlar subsidiyalarla bağlı elə mexanizm yaradılıb ki, o, əsasən, böyük istehsalçıların işini asanlaşdırır və bizneslərini stimullaşdırır: "Orada müəyyən şərtlər var. O şərtlərə adi fermerlər əməl edə bilmir. Həmin şərtlərə uyğun maliyyə qoyuluşu həyata keçirilməlidir və buna ancaq varlı adamların imkanı çatır". O qeyd edib ki, üzümçülüklə məşğul olan fermerlər kifayət qədər ciddi çətinliklərlə üzləşir: "Qazax və Tovuz rayonlarının fermerləri istehsal etdikləri məhsul üçün bazar tapa bilmirlər. Onlar məcbur olub öz məhsullarını dəyər-dəyməzə satırlar. İri istehsalçıların şərab zavodları var, onlar avadanlıqları alıb gətiriblər, yaxşı şərait qurublar. İndi də dövlət büdcəsi hesabına əraziləri genişləndirəcəklər". Onu da qeyd edək ki, Zəngilanda üzümçülük ənənəsi olub, onu bərpa etmək yenidən böyük perspektivlər vəd edir. Ağdam Qarabağın böyük rayonlarındandır və burada kənd təsərrüfatının inkişafı üçün böyük imkanlar var. SSRİ dövründə Ağdamda üzümçülük, pambıqçılıq, bağçılıq, bostançılıq geniş yayılmışdı. Özü də bu rayonda məhsuldarlıq yüksək olurdu, bu baxımdan bir çox rayonları üstələyirdi. Eyni zamanda, burada əkinə yararlı torpaqlar çox olduğuna görə kənd təsərrüfatı planları vaxtında yerinə yetirilirdi. Ağdam rayonu SSRİ dövründə taxıl istehsalı üzrə ilk 3-lükdə qərarlaşmışdı. Buranın torpağı dənli bitkilərin becərilməsi üçün xüsusilə münbitdir. Taxılçılıqla yanaşı, Ağdamda şərabçılığı da inkişaf etdirmək, ekspertlərin fikrincə, prioritet olmalıdır. Bu rayonun çaxırı o vaxt bütün ittifaqda, o cümlədən Rusiyada çox məşhur idi və onun şöhrətini özünə qaytarmaq olar. Şərab elə bir məhsuldur ki, dünyada ona bazar tapmaq çətin deyil. Torpağın münbitliyi ümumiyyətlə Ağdamda üzümçülük üçün əlverişlidir. Azad edilən ərazilərdə, eləcə də ölkədə şərabçılığın inkişafı üçün milli normativ texniki sənədlərin beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılması, aqroekoturizm layihələri çərçivəsində şərab turizminin inkişaf etdirilməsi də olduqca vacibdir. Bununla yanaşı, üzüm istehsalıçıları ilə şərab və şərab məhsulları istehsal edən şirkətlər arasında əlaqələrin genişləndirilməsi də vacibdir. Bu, xüsusən azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən iqtisadi inkişaf strategiyası fonunda özünü qabarıq büruzə verməidir. Ümumiyyətlə isə, işğaldan azad olunan ərazilərdə dağ-mədən sənayesi, metallurgiya, yeyinti sənayesi, emal sənayesi, turizm-rekreasiya, yaradıcı sənaye, əczaçılıq, taxılçılıq, tərəvəzçilik, üzümçülük, pambıqçılıq, meyvəçilik, heyvandarlıq, quşçuluq, arıçılıq, tikini materialları kimi sahələr inkişaf potensialına malikdir.
Tahir TAĞIYEV
