Bu gün dünya ölkələri üçün həlli vacib olan ən önəmli məsələlərdən biri də koronavirus pandemiyasının hələ də tüyan etdiyi şəraitdə iqtisadi inkişafı qoruyub saxlamaqdır. Pandemiyanın davam etdiyi bir vaxtda indi əksər ölkələri iqtisadiyyatda artımdan daha çox, onun real səviyyəsini qoruyub saxlamaq maraqlandırır. Çünki iqtisadi artım yenə pandemiya üzündən az qala mümkünsüz hala gəlib. Bununla belə, yaxşı nəticələr əldə edən ölkələr də var ki, onardan biri də Azərbaycandır.
Cari ilin ilk 7 ayının yekunları Azərbaycan iqtisadiyyatında artıq 3 faizə yaxın böyümənin olduğunu göstərir. Belə vəziyyətdə Azərbaycan ixrac imkanlarını da genişləndirir. Özü də bütün bunlar əsasən qeyri-neft sektoru hesabına baş verir. Məsələn, qeyri-neft sektoru üzrə ixrac bu ilin ilk 7 ayında 2020-ci ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 316,7 milyon dollar və ya 30,5 faiz artıb. Belə ki, cari ilin ilk 7 ayı ərzində Azərbaycanın ixracı 11,4 milyard dollar, qeyri-neft sektoru üzrə 1,4 milyard dollar təşkil edib. Qeyri-neft ixracında meyvə-tərəvəz məhsulları 338 milyon dollarla əsas paya malik olub. Müvafiq dövr ərzində qeyri-neft ixracında qara metallar və onlardan hazırlanan məmulatlar 2,4 dəfə, pambıq iplik 2,8 dəfə, şəkər 2,3 dəfə, kimya sənayesi məhsulları 37 faiz, pambıq lifi 88,5 faiz, alüminium və ondan hazırlanan məmulatlarda isə 42 faiz artım qeydə alınıb. Normallaşma prosesinin davam etdiyi dövrdə iyul ayı üzrə qeyri-neft sektoru sahəsi ilə ixracda artım 55,7 faiz təşkil etməklə 192 milyon dollar olub. Cari ilin sonuna kimi qeyri-neft sektorunda ixracın daha böyük sürətlə artması gözlənilir. Azərbaycan qeyri-neft sektoru üzrə məhsullarını əsas etibarı ilə Rusiyaya, Türkiyəyə, İsveçrəyə, Gürcüstana və ABŞ-a göndərir.
Ekspertlər qeyd edir ki, hazırda qeyri-neft sektorunun inkişaf etdirilməsi üçün ölkənin regionlarında güclü iqtisadi potensial mövcuddur. Ölkə regionlarının, o cümlədən kənd yerlərinin sosial-iqtisadi inkişafı sahəsində görülmüş işləri növbəti illərdə də davam etdirmək, eləcə də infrastrukturun və sosial xidmətlərin daha da yaxşılaşdırılması bundan sonra da qeyri-neft sektorunun inkişafına mühüm təkan verə bilər. Əslində, dövlət tərəfindən bu istiqamətdə mühüm addımlar da atılır. Xüsusən də işğaldan azad edilən ərazilər qeyri-neft sektorunun inkişafında yeni hərəkətverici məqam hesab edilir.
Xatırladaq ki, azad edilən ərazilərdə bir sıra mühüm strateji infrastruktur layihələri həyata keçirilir. Təbii ki, bu layihələr arasından Füzulidə, Zəngilanda, Laçında beynəlxalq hava limanının inşası, eləcə də nəqliyyat infrastrukturunun inkişafına xidmət edən yeni yolların çəkilməsi xüsusilə qeyd olunmalıdır. Bunlar Azərbaycan və eləcə də işğaldan azad olunmuş ərazilərimiz üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunun potensialından istifadə etmək üçün, həmçinin sənaye və kənd təsərrüfatı məhsullarının daha böyük bazarlara və dünya bazarına çıxarılması baxımından yeni aeroportların inşa edilməsi, istifadəyə verilməsi çox vacibdir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə yeni infrastruktur layihələri bölgənin və Azərbaycan iqtisadiyyatının inkişafına təkan verəcək. Xüsusən də Zəngəzur dəhlizinin açılması ilə Azərbaycan “Şərq-Qərb” və “Şimal-Cənub” istiqamətində yeni imkanlar qazanacaq. 4-6 hərəkət zolaqlı Horadiz-Cəbrayıl-Zəngilan-Ağbənd avtomobil yolu və Araz boyunca dəmir yolunun çəkilməsi, eyni zamanda Qarsla Naxçıvanı birləşdirən kommunikasiyaların gücləndirilməsi Zəngəzur dəhlizini Böyük İpək Yolunun üzərində mühüm halqaya çevirir. Avrasiyanın iri oyunçuları sayılan Avropa İttifaqı, Türkiyə, Rusiya və İran da Azərbaycanın nəqliyyat-logistika imkanlarından istifadə etməkdə maraqlıdır. Çünki Azərbaycanın öz gücünə təklif etdiyi nəqliyyat-logistika infrastrukturu həm məsafələrin qısalması, həm də təhlükəsizlik və şaxələndirmə baxımından xarici dövlət və biznes dairələrinin diqqətini cəlb edir. Bunlar fonunda növbəti dövrdə işğaldan azad olunmuş ərazilərimiz Azərbaycan iqtisadiyyatının inkişafında, belə demək olarsa, yeni drayverə çevriləcək.
Bundan başqa, regionlarda sayı sürətlə artan sənaye parklarının və aqroparkların yaradılması da böyük önəm kəsb edir. Dünya təcrübəsi göstərir ki, sənaye parklarının və aqroparkların yaradılması ölkə iqtisadiyyatının ixrac, rəqabət qabiliyyətinin, idxalı əvəz edən məhsulların istehsalının artırılmasında böyük rol oynayır. Eləcə də bunlar rayonlarda məşğulluğun təmini, investisiyaların və müasir texnologiyaların cəlb edilməsi kimi prioritet vəzifələrin həyata keçirilməsində xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Aqroparkların yaradılması həm də kəndlərdə yaşayan əhalinin sosial vəziyyətinin yaxşılaşmasına xidmət edir. Sənaye məhəllələrində və aqroparklarda fəaliyyət göstərən sahibkarların fəaliyyətinin stimullaşdırılması üçün genişmiqyaslı vergi güzəştləri mövcuddur. Sahibkarlığın inkişaf etdirilməsi regionların vergi potensialının artmasına səbəb olduğu kimi, vergi güzəştləri də sahibkarlığın inkişafını stimullaşdırır və iqtisadi risqlərin minimuma endirilməsini təmin edir. Bu da nəticə etibarı ilə qeyri-neft sektoru üzrə ixracın miqyasını artırır.
Ramil QULİYEV
