Bu il qəribə tendensiya müşahidə olunur. Azərbaycanın xarici dövlət borcu azalır, daxili borcu isə artır. Bu il iyulun 1-nə ümumilikdə xarici dövlət borcu 8 milyard 603 milyon ABŞ dolları (14 milyard 625.7 milyon manat) təşkil edib. İlin əvvəlində isə xarici dövlət borcu 8 milyard 821.5 milyon dollar (14 milyard 996.5 milyon manat) olub. Ancaq bu il yanvarın 1-də daxili dövlət borcu ümumilikdə 1 milyard 942.1 milyon manat olduğu halda, hazırda daxili borc 2 milyard 726.3 milyon manata çatıb.
Bu il iyulun 1-nə beynəlxalq maliyyə-kredit qurumları və xarici banklarla imzalanan kredit sazişləri çərçivəsində Azərbaycanın birbaşa xarici dövlət borcu 7 milyard 839 milyon dollar təşkil edib. Maliyyə Nazirliyinin məlumatına görə, bu, 2021-ci il üzrə Ümumi Daxili Məhsulun (ÜDM) 16.6 faizinə bərabərdir. Nazirlik bildirib ki, dövlət müəssisələrinin cəlb etdiyi xarici borclara verilən dövlət zəmanətləri üzrə şərti öhdəliklər isə 764.4 milyon dolları olub. Ümumilikdə xarici dövlət borcu 8 milyard 603 milyon dollar (14 milyard 625.7 milyon manat) və ya ÜDM-in 18.2 faizini təşkil edib. Açıqlamaya görə, həmin tarixdə birbaşa daxili dövlət borcu 2 milyard 495.2 milyon manat, dövlət zəmanəti ilə cəlb edilmiş daxili kreditlər üzrə şərti öhdəliklər isə 231.1 milyon manat (toplam 2 milyard 726.3 milyon manat) olub. İlin əvvəlindən daxili borc artıb. Halbuki, bu il yanvarın 1-də daxili dövlət borcu ümumilikdə 1 milyard 942.1 milyon manat idi.
Maraqlıdır, xarici borc azaldığı halda, daxili borc niyə belə sürətlə artır?
“Borclanmanın normaları üstələməsi dövlətin özü üçün təhdid yaradır”
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən sabiq maliyyə naziri, professor Fikrət Yusifov daxili borcun artmasına bir neçə aspektdən yanaşdı: “Ümumilikdə, daxili borclanma praktikası bütün dünya ölkələrində var. Təcrübədə ən böyük daxili borclanma Birləşmiş Ştatlarda özünü daha çox göstərir. Belə ki, ABŞ-ın daxili borclanması trilyonlarla ölçülür. Daxili borclanma necə baş verir? Müəyyən xərcləmələrlə bağlı olur. Bu, dövlətin hökumət adı ilə buraxılan istiqraz vərəqələri hesabına baş verir. Həmin vərəqələri hazırda Maliyyə Nazirliyi buraxır və onların yerləşdirilməsi ilə məşğul olur. Azərbaycanda daxili borcun çoxalması xərclərin artması ilə bağlıdır. Məsələ ondadır ki, işğaldan azad edilən ərazilərin bərpasına müəyyən sərmayələr cəlb edilir. Çünki Qarabağda çox böyük quruculuq işləri görülür. Ora həm daxili, həm də xarici investisiyaların çəlbi zəruridir. O cümlədən, digər layihələrlə bağlı da vəsaitlər cəlb edilir. Bütün bunlarla yanaşı, hesab edirəm ki, daxili borclanmanın da müəyyən bir həddi olmalıdır. Yəni müəyyən həddə qədər borclanma normal sayıla bilər. Ondan sonra bu, normal sayıla bilməz. Borclanmanın normaları üstələməsi dövlətin özü üçün təhdid yaradır. Vaxtında bu önlənilməsə ciddi problemə çevrilə bilər. Necə ki, ABŞ kimi bir ölkədə daxili borc problemi illərdir öz həllini tapmır. Çünki dövlət borcunun ümumi məbləği ölkədəki ümum daxili məhsulin həcmindən daha çoxdur”.
Bu baxımdan professor hesab edir ki, Azərbaycan sözügedən məsələdə ehtiyatlı iqtisadi siyasət yeritməlidir.
Vidadi ORDAHALLI
