Son illər Azərbaycan avtomobil parkında yaşı 5 ilə qədər olan avtomobillərin sayının ardıcıl azalması müşahidə edilir. Belə ki, 7 il əvvəl - 2014-cü ildə ölkədəki hər 100 avtomobildən 17-si yaşı 5 ilədək olan avtomobillər idi. Ancaq 2020-ci ilin əvvəlində bu göstərici cəmi 4-ə bərabər olub. Məlum olub ki, altı il ərzində yeni avtomobillərin ölkədəki bütün avtomobillər arasındakı xüsusi çəkisi dörd dəfədən çox azalıb.
Əvəzində, istismar müddəti 10 ildən çox olan avtomobillərin ölkənin avtoparkında payı ardıcıl artmaqdadır. Artıq ölkədəki hər 100 avtomobildən 77-nin istismar müddəti 10 ildən çoxdur. Halbuki, 2014-cü ildə bu göstərici cəmi 62 faizə bərabər idi.
Vəziyyət o yerə gəlib çatıb ki, hətta dövlət qurumları da ölkədə avtomobil parkının yaşının artması ilə bağlı narahatlıqlarını dilə gətirirlər. Problem ondadır ki, istismar müddəti çox olan avtomobillərin istifadəsi ekologiyaya daha çox zərər vurur. 2019-cu ilin göstəricilərinə görə, Azərbaycanda atmosferə atılan çirkləndirici maddələrin 84 faizinə məhz avtomobillər səbəb olur. Üstəlik, belə avtomobillərin iştirakı ilə baş verən qəzaların nəticələri ağır olur. Başqa bir tərəfdən, köhnə avtomobillərin sayının artması avtomobil ehtiyat hissələrinə xərclərin həcminə də təsirsiz ötüşmür. Dövlət Statistika Komitəsinin göstəricilərinə görə, 2015-2020-ci illər ərzində ölkədə həmin xərclərin həcmi 70 milyon manatdan 400 milyon manatadək yüksəlib.
Bütün bu deyilənlərin fonunda maraqlıdır, avtomobil parkının belə sürətlə köhnəlməsinin kökündə nə dayanır?
“Avtomobil parkı nə qədər köhnəlirsə, bunun ekologiyaya vurduğu zərər də bir o qədər artır”
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən sabiq maliyyə naziri, professor Fikrət Yusifov bunun səbəbini bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “Avtomobil parkının belə köhnəlməyə doğru getməsi ciddi və düşündürücüdür. Çünki 5-6 il ərzində bunun sürətlə baş verməsi yaxşı hal deyil. Avtomobil parkı nə qədər köhnəlirsə, bunun ekologiyaya vurduğu zərər də bir o qədər artır. Məsələnin iqtisadi tərəfinə gəldikdə isə, bunun başlıca səbəbi insanların alıcılıq qabiliyyətinin aşağı düşməsi ilə əlaqədardır. 2015-ci il devalvasiyalarından sonra milli valyutanın dəyər itirməsi, insanların xərclərinin artması və yığımlarının azalması buna öz təsirini göstərdi. Bununla yanaşı, avtomobil idxalı ilə bağlı ödənişlərin artırılması Azərbaycanda yeni avtomobillərin sayının artmasına imkan verməyən əsas amillərdən biridir. Digər tərəfdən, əhalinin orta sinfinə aid insanlarda yetərincə maliyyə vəsaitinin olmaması səbəbindən onlar avtomobillərini yeniləyə bilmir. Hansı ki, 6 il əvvəl onların belə bir imkanı var idi. Bütün hallarda, yaşanan tendensiya xoşagələn deyil. Hesab edirəm ki, bunun üzərində düşünmək lazımdır və müəyyən tədbirlər görülməlidir. Xüsusən də idxal olunan yeni avtomobillərlə bağlı tətbiq olunan gömrük rüsumları aşağı salınmalıdır”.
Əks təqdirdə, professor hesab edir ki, avtomobil parkının köhnəlməsi prosesi davam edəcək.
Vidadi ORDAHALLI
