Bu ilin ilk altı ayında Azərbaycanda qeyri-neft sektorunda 5,1 faizlik artım qeydə alınıb. Məlumata görə, hansı ki, bu il Beynəlxalq Valyuta Fondu Avropanın inkişaf etməkdə olan ölkələrində 4,4 faiz, Latın Amerikası və Karib ölkələrində 4,6 faiz, Yaxın Şərq və Mərkəzi Asiyada 3,7 faiz və Sub-Sahara Afrikada 3,4 faiz iqtisadi artım proqnozlaşdırıb.
Beləliklə, Azərbaycanın qeyri-neft sektorunun bu ilin ilk altı ayındakı artım tempi sadalanan ölkə qrupları üzrə 2021-ci ildə iqtisadi artım proqnozlarını üstələyib.
Bütün bunlar Azərbaycan iqtisadiyyatında iqtisadi artımın yenidən bərpa olunduğundan xəbər verir. Çünki pandemiyaya baxmayaraq, ölkə iqtisadiyyatı hesabat dövründə 2 faiz artıb. Eyni zamanda, qeyri-neft sektorunda artım tempi 5 faizdən çoxdur. Aqrar sektorda 6 faizədək artım qeydə alınıb. Bütün bunlar ondan xəbər verir ki, 6 ayda artım birbaşa qeyri-neft sektorunun və bu sektorda aparılan islahatlar nəticəsində baş verib. Nəticə etibarilə iqtisadi artımda neftdən kənar artım drayver rolunu oynayır. Eyni zamanda, ixrac və valyuta ehtiyatlarında artımlar müşahidə olunur. Azərbaycanın ixracatında 15 faiz artım qeydə alınıb və qeyri-neft ixracı 27 faiz artıb. Bu ilin yekununda Azərbaycanın ixracatı 2 milyard dollardan çox olacaq ki, bu da praktik olaraq müstəqillik ilinin rekord proqnozudur.
Maraqlıdır, bəs ekspertlər bunu necə dəyərləndirir? Azərbaycan Avropanı, Asiyanı, Amerika ölkələrini qeyri-neft-sektorunda artıma görə necə üstələdi?
“Azərbaycan valyuta ehtiyatlarının xarici borca nisbətən altı dəfə çox olan azsaylı ölkələrdən biridir”
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Firdovsi Şahbazov Azərbaycanın bu cür iqtisadi artıma nail olmasını bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “Məsələ ondadır ki, 2014-cü ilin ortalarında neftin dünya bazarında qiyməti kəskin şəkildə ucuzlaşmağa başladı. Daha sonra 2015-ci ildə Azərbaycan manatı 2 dəfə devalvasiyaya məruz qaldı. Məlum oldu ki, yalnız neftə ümid bəsləməklə uzağa getmək olmaz. Bu səbəbdən qeyri-neft sektorunun inkişaf etdirilməsi ilə bağlı islahatlara start verildi, yeni inkişaf proqramları hazırlandı. Düzdür, hələlik ölkə iqtisadiyyatında neftin çəkisi kifayət qədər böyükdür. Ancaq ölkədə qeyri-neft sektorunda ilbəil inkişaf müşahidə edilir. Bununla yanaşı, pandemiya başlayan vaxt bir sıra qabaqlayıcı addımlar atıldı. Sahibkarlara subsidiyalar verildi, vergi güzəştləri tətbiq olundu. Valyuta ehtiyatlarının xarici borc məbləğini altı dəfə üstələməsi də Azərbaycan iqtisadiyyatındakı həm təhlükəsizlik, həm də müstəqil siyasətin həyata keçirilməsindən xəbər verir. Azərbaycan valyuta ehtiyatlarının xarici borca nisbətən altı dəfə çox olan azsaylı ölkələrdən biridir. Xüsusən də MDB ölkələrində və digər inkişaf etmiş bir sıra ölkələrdə xarici borc məbləği ümumi daxili məhsulda xüsusi paya malikdir. Qonşu ölkələrdə xarici borcun ümumi daxili məhsulda payı 50 faizdən çoxdur. Azərbaycanda isə bu rəqəm 19 faizdir və növbəti illərdə bu faizin daha da azalması gözlənilir. Bu da ondan xəbər verir ki, həm qeyri-neft sektorundakı inkişaf, eyni zamanda, xarici borcun tənzimlənməsi, valyuta ehtiyatlarımızın artması növbəti dövrlər üçün də iqtisadi fəaliyyətin dayanıqlı inkişafı baxımından yeni imkanlar yaradır”.
Ekpert hesab edir ki, bütün bunlar Azərbaycanın daha yaxşı göstərici əldə etməsin səbəb olub.
Vidadi ORDAHALLI
