İri müəssisələrin imkanı olmasına baxmayaraq, çox vaxt müxtəlif vasitələrlə obyekti real dəyərindən aşağı sığortalayırlar. Sonra hansısa qəza olanda yardımdan məhrum olurlar.
Məsələn, ötən ilin iyul ayında Bakının Binəqədi rayonunda yanğın baş vermiş boya fabrikinə 1,7 milyon manat (1 milyon ABŞ dolları) sığorta ödənişi verilib. Bu, sığorta sektorunun tarixində ən iri sığorta ödənişlərindən biridir. Ancaq məsələ ondadır ki, həmin məbləğ, faktiki olaraq, tam məhv olmuş fabrikin dəyərinin kiçik bir hissəsidir. Zərərin tam ödənilməməsinə səbəb obyektin real dəyərindən aşağı sığortalanmasıdır. Belə ki, tam sığorta 55 min manata başa gəlsə də, fabrikin rəhbərliyi natamam sığortaya üstünlük verərək sığorta haqqını 7 min manata endirib. Son nəticədə 20 milyon manatlıq zərərin heç 10 faizi qarşılanmayıb. Başqa sözlə, sığorta haqqında 48 min manat qənaət etmiş fabrik təxminən 18 milyon manat zərərə düşüb. Ümumilikdə, natamam sığortaya üstünlük verən müəssisələr çoxdur.
Diqqətçəkən məqam sığorta şirkətlərinin bu cür yarımçıq müqavilə bağlamaqda maraqlı olmasıdır. Təbii ki, vətəndaş öz əmlakının dəyərindən qat-qat aşağı sığorta pulu verirsə, bu, vətəndaşın günahıdır. Yaxşı, bəs sığorta şirkətləri buna niyə gedirlər? Görünür ki, sığorta şirkətləri bu cür müqavilələri bağlamaqla qara işlərlə məşğuldurlar. Söhbət qeyri-rəsmi sövdələşmələrdən gedir. Çünki belə hallarda sığorta şirkətləri müqaviləni imzalamaqdan imtina edə bilərlər. Yaxud da müəssisəni məcbur edə bilərlər ki, əmlakın həqiqi dəyərinə uyğun müqavilə bağlasın.
O baxımdan, əmlakın tam dəyərinə uyğun olmayan müqavilələrin bağlanmasında sığorta şirkətlərinin qaranlıq marağı ola bilərmi?
“Belə halların baş verməməsi üçün buna şərait yaradan sığorta şirkətləri məsuliyyətə cəlb olunmalıdırlar”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Fuad İbrahimov bu versiyanı istisna etmədi: “Sığorta fəaliyyətində buna bənzər qaranlıq məqamlar çoxdur. Ümumiyyətlə, Azərbaycanda sığorta fəaliyyəti elə qurulub ki, nəyə desən gedirlər. O mənada ki, digər sığorta şirkətləri ilə rəqabətə girməkdən ötrü bir-birinin bəhsinə qanunazid yollara gedirlər. Tələblərə, təlimata zidd olaraq, müştəriyə imtiyazlar yaradırlar. Bax, bu da məhz o qəbildən olan məsələdir və burada hansısa qaranlıq sövdələşmənin olması istisna deyil. Bir ara bənzər qanunsuz fəaliyyət avtomobillərlə bağlanan sığorta müqavilələrində də özünü göstərirdi. Məsələn, eyni mühərriki olan avtomobillərə fərqli və dəyərindən aşağı müqavilələr təqdim olunurdu. Bütün bu qanunsuz vasitələrdə məqsəd müştərini ələ keçirməkdir. Ona görə də sözügedən proseslər indi də davam edir. Müəssisə rəhbərləri natamam sığortaya üstünlük verməklə fors-major hallarda bunun zərərini görürlər. Ancaq sığorta şirkətinin məsuliyyəti ondadır ki, bu cür qanunsuz hallara ortaq olurlar. Sığorta şirkətlərinin əksəriyyəti belə neqativ hallara şərait yaradır. Ona görə də sığorta fəaliyyətində belə halların baş verməməsi üçün buna şərait yaradan sığorta şirkətləri məsuliyyətə cəlb olunmalıdırlar. Şirkət bilsə ki, bu cür qeyri-rəsmi sövdələşməyə görə məsuliyyətə cəlb olunacaq, o zaman buna getməz. Əslində, bu, maliyyə fırıldağı kimi qiymətləndirilə bilər”.
İqtisadçı-ekspert hesab edir ki, belə halların qarşısı alınmalıdır.
Vidadi ORDAHALLI
