Sayca 24-cü Sankt-Peterburq Beynəlxalq İqtisadi Forumunu əvvəlkilərdən fərqləndirən əsas cəhət bu dəfə nəqliyyat sektoruna daha çox diqqət yetrilməsi oldu. Ötən həftə baş tutan forum elə bu cəhətdən Azərbaycan üçün də xüsusi diqqət mərkəzində yer aldı.
Xatırladaq ki, sözügedən tədbirdə Azərbaycan da təmsil olunub. Forumda Azərbaycanı təmsil edən baş nazirin müavini Şahin Mustafayev bildirib ki, Azərbaycan Rusiya və İranla “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin inkişaf etdirilməsi istiqamətində əməkdaşlıq edir: “Pandemiya dövründə belə bu ölkələr arasında tranzit yükdaşımalar dayanmadı. Pandemiyadan əvvəlki dövrə nisbətən yükdaşımaların həcmi 19 faiz artıb ki, bu da dəhlizin əhəmiyyətli olduğunu göstərir”. Şahin Mustafayev onu da nəzərə çatdırıb ki, “Şimal-Cənub” dəhlizinin əsas seqmenti olan Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu xəttinin Rəşt-Astara hissəsi də inşa edilib yekunlaşsa, tranzit daşımalarda daha yaxşı nəticələr əldə etmək olar. Hazırda İran tərəfi bu yolun Qəzvin-Rəşt hissəsini istismara verib. Rəşt-Astara hissəsində isə işlər davam edir. Yüklərin Avropadan Hindistanla Cənub-Şərqi Asiya ölkələrinə və əks istiqamətə “Şimal-Cənub” dəhlizi vasitəsilə daşınması daha sərfəli və daha təhlükəsizdir. Dəhliz Rusiya, Azərbaycan və İran ərazisindən keçir. Şahin Mustafayevin də bu məsələyə beynəlxalq tədbirdə toxunması təsadüfi xarakter daşımır. Məsələ ondan ibarətdir ki, ekspertlərin hesablamalarına görə, yaxın gələcəkdə Avropa ilə Asiya ölkələri arasında ticarət dövriyyəsinin həcmi 200 milyard dollara çatacaq. Bunun üçün nəqliyyat yollarının təhlükəsiz və asan olması olduqca vacibdir. Bugünə kimi adıçəkilən qitələr arasındakı yükdaşımalar Süveyş kanalı vasitəsilə həyata keçirilir. Lakin bu yol uzun olduğu qədər də çox xərc tələb edir. Eyni zamanda, bir neçə ölkədən keçən gəmilər dəfələrlə gömrük rəsmiləşdirilməsindən keçməli və elə o qədər də rüsum ödəməli olurlar. Lakin “Şimal-Cənub” dəhlizi ilə yükləri tez, təhlükəsiz və az xərc çəkməklə daşımaq olar. Misal üçün, Körfəz ölkələrindən çıxan gəmi Süveyş kanalından keçməklə yükləri 1 ay müddətinə Avropaya çatdırır. Lakin gəmilərlə yüklər İranın körfəzdəki Bəndər-Abbas limanına daxil olarsa, buradan qatarla Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu ilə Azərbaycan və Rusiya ərazisindən tranzit olaraq Şimali Avropaya qədər cəmi 15 günə daşınar. Nəqliyyat xərcləri isə 35-40 faizə kimi azalar. Təhlükəsizlik məsələsinə gəldikdə, istər Rusiya ilə Azərbaycan, istərsə də İran bu məsələyə zəmanət verir. Hər 3 dövlətin əməkdaşlığı təhlükəsizliyin təmin olunması üçün zəmanətdir.
Qeyd edək ki, “Şimal-Cənub” dəhlizi həm Hindistanla Cənub Şərqi Asiya ölkələrinin, həm də Körfəz ətrafındakı ölkələrin Avropa ilə nəqliyyat əlaqəsini yaradır. Körfəz ölkələri yükləri, qeyd edildiyi kimi, Bəndər-Abbas limanına, Hindistan və Cənub-Şərqi Asiya ölkələri isə yükləri İranın Çabahar limanına gətirib buradan Avropaya yola sala bilər. İranın adı çəkilən hər iki limanına daxil olan yüklər Avropaya Qəzvin-Rəşt-Astara(İran) - Astara(Azərbaycan) dəmir yolu ilə daşınsa, həm təhlükəsizlik təmin olunar, həm daşınma xərcləri azalar, həm də yüklər mənzil başına tez çatdırılar. Məhz belə vaxtda bəlli olub ki, Rusiya şirkətləri “Şimal-Cənub” dəhlizinin əsas seqmenti olan dəmir yolunun İran ərazisindən keçən hissəsinin inşasında iştirak etməkdə maraqlıdır. Rusiyanın İxrac Mərkəzinin baş direktoru Veronika Nikişina Sankt-Peterburq Beynəlxalq İqtisadi Forumunda çıxışında bildirib ki, rəhbərlik etdiyi mərkəz sözügedən dəmir yolunun tikintisinə qatılacaq şirkətlərə xidmət göstərməyə hazırdır. Bir daha xatırladaq ki, “Şimal-Cənub” dəhlizinin əsas seqmenti olan Qəzvin-Rəşt-Astara (İran) – Astara (Azərbaycan) dəmir yolu xəttinin Qəzvin-Rəşt hissəsi istismara buraxılıb. Yolun Rəşt-Astara hissəsində isə işlər davam edir. Lakin iqtisadi sanksiyalar və İran iqtisadiyyatının tənəzzül dövrünü yaşaması yolun tikintisinə ciddi maneələr yaradıb. İndi rus şirkətləri yolun bu hissəsinin daha tez istismara verilməsinə yardım etmək niyətindədir. “Şimal-Cənub”la yanaşı, Azərbaycan “Şərq-Qərb” dəhlizi vasitəsilə də böyük dividendlər əldə edəcək. Çünki bu gün Azərbaycan hazırda özünün iqtisadi, nəqliyyat-logistika potensialı sayəsində 500 milyard dollar həcmində ticarət dövriyyəsi olan Çinlə Avropa arasında iqtisadi qovşaq rolunu oynayır. Bu amil iki qlobal iqtisadi güc arasında əlaqələrin inkişafı üçün Azərbaycanın əhəmiyyətini yüksəltməklə yanaşı, Azərbaycanın onlarla ikitərəfli iqtisadi əlaqələrinin inkişafına da müsbət təsir edir. Beləliklə, “Şərq-Qərb”, “Şimal-Cənub “nəqliyyat dəhlizlərində fəal iştirak Azərbaycana mühüm üstünlüklər vəd edir. Hazırda bu layihələrə daha çox ölkə cəlb olunub. Zəngəzur dəhlizi açıldıqdan sonra qeyd edilən dəhlizlərlə bağlı yeni imkanlar da yaranacaq. Bütün bunlar Azərbaycana qarşıdakı dövr ərzində yeni böyük üstünlüklər vəd edir.
Ramil QULİYEV
