Statistika Komitəsinin yaydığı məlumata görə, Azərbaycanda baş verən iqtisadi cinayətlərin sayı artıb. Belə ki, 2005-ci ildə ölkədə 491 iqtisadi cinayət faktı qeydə alınıbsa, 2019-cu ildə bu rəqəm 2,5 dəfədən çox artaraq 1244-ə yüksəlib.
Məsələn, 2018-ci illə müqayisədə 2019-cu ildə saxta kredit və ya hesab kartlarını və ya başqa ödəniş sənədlərini hazırlama, əldə etmə və ya satma 4,0 dəfə, kibercinayətlər 2,3 dəfə, cinayət yolu ilə əldə edilmiş pul vəsaitlərini və ya digər əmlakı leqallaşdırma 2,0 dəfə, gömrük ödənişlərinin ödənilməsindən yayınma 2,0 dəfə, istehlakçıları aldatma və ya pis keyfiyyətli məhsul istehsal etmə və satma 1,8 dəfə, vəzifə səlahiyyətlərini aşma 1,5 dəfə, mənzil toxunulmazlığını pozma 1,5 dəfə artıb.
İqtisadi cinayətlərin belə sürətlə artması nə ilə bağlı ola bilər? Adətən, bu kimi cinayətlər bu və ya digər dərəcədə korrupsiya ilə bağlı olur. Korrupsiya hallarının bunda payı nə qədərdir?
“...bu sahədə yoxlamaların, təftişlərin aparılması iqtisadi cinayətlərin üstünü açır”
Məsələyə münasibət bildirən hüquqşünas Şəmsəddin Əliyevin sözlərinə görə, iqtisadi cinayətlərin artması bir sıra amillərlə bağlıdır: “Azərbaycan müstəqillik əldə etdiyi 30 il ərzində iqtisadi sahədə kifayət qədər islahat həyata keçirib. Bütün dünyada belədir. İqtisadi sahədə islahatlar davam etdikcə, inkişaf olduqca, iqtisadi cinayətlər artır. Məsələ ondadır ki, islahatlar bəzi şəxslərin iqtisadi mənimsəmə hallarının qarşısını alır. Bu zaman onlar qanunu pozaraq mənimsəmə hallarına yol verirlər. Burada dələduzluq, etibardan sui-istifadə cinayətləri var. Bütün hallarda, bu kimi cinayətlərin motivində korrupsiya əlamətləri var. Sahibkarlıq fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi və bu sahədə yoxlamaların, təftişlərin aparılması bu cinayətlərin üstünü açır. Yəni nə qədər bu sahədə nəzarət-təftiş işləri çox həyata keçirilir, bir o qədər də iqtisadi cinayətlərin sayı artır. Çünki bu yoxlamalar sayəsində onların üstü açılır. Son illər narahatlıq doğuran məqam odur ki, dələduzluq cinayətlərinin sayı artır. Bu da vətəndaşların etibarından və etimadından sui-istifadələrlə bağlıdır. Bu kimi cinayətləri də açmaq elə də asan olmur. Problem ondadır ki, vətəndaşlar arasında o münasibətlər pik həddinə çatdıqdan sonra müvafiq orqanlara şikayətlər edilir. Uzun illər bu kimi cinayətlər latent (gizli) vəziyyətdə qalır.
Ona görə də iqtisadi cinayətlər artır. Bir məqamı da qeyd edim ki, korrupsiya cinayətləri bütün dünyada transmilli cinayətkarlığın bir qolu kimi şaxələnir. Burada mübarizə aparmağın çətinliyi ondan ibarətdir ki, təmsil olunan məmurlar çox geniş əlaqələrə malik olurlar. Ona görə də bu cinayətlərin ifşa olunması asan olmur”.
Hüquqşünas hesab edir ki, bu cür cinayətlərlə mübarizə üsulu daha da təkmilləşdirilməlidir.
Vidadi ORDAHALLI
