Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) ayrı-ayrı ölkələrdə pandemiyanın əhaliyə təsirlərini azaltmaq üçün hökumətlərin dəstək hədəfli proqramlara xərclədiyi vəsait həcminin müqayisəsini aparıb.
Hesabatda səhiyyə və səhiyyədənkənar sektorlarda hökumətlərin gerçəkləşdirdiyi toplam birbaşa dəstək, vergi güzəştləri və vaz keçilən gəlirlər ümumi daxili məhsulda payı baxımından müqayisə edilib. Bu göstəriciyə görə, hesabatda ölkələr beş qrupa bölünür. Pandemiya dövründə "ən səxavətli" ölkələr qrupu ümumi daxili məhsulun 10 faizindən daha çoxunu dəstək tədbirlərinə xərcləyən ölkələrdir.
Digər üç qrupa dəstək tədbirlərinə ÜDM-in 7.5-10, 5-7.5 və 2.5-5 faizini xərcləyən ölkələr daxildir. Sonuncu qrupa isə vətəndaşlarına ÜDM-ə nisbətdə ən az vəsait sərf edən ölkələr daxil edilib. Həmin ölkələrdə dəstək tədbirlərinə sərf edilən vəsait ÜDM-in 2.5 faizindən də aşağıdır.
Beynəlxalq Valyuta Fondunun araşdırmasından məlum olur ki, Azərbaycan da sonuncu qrupa daxildir. BVF-in qiymətləndirməsinə görə, Azərbaycanda dəstək paketlərinə sərf edilən vəsait ÜDM-in 2.1 faizi qədərdir. Hesabat ötən ilin yanvarından bu ilin aprelinədək olan müddəti əhatə edib. Pandemiya dövründə ÜDM-ə nisbətdə ən az pul xərcləyən ölkələr qrupuna Azərbaycanla yanaşı, Türkiyə, Meksika, Səudiyyə Ərəbistanı, Albaniya, Əlcəzair, Ermənistan, Belarus, Beliz, Botsvana, Bruney, Rumıniya və Qətər daxildir. Bu baxımdan dünya üzrə orta göstərici 9.2 faizdir. Hesabat bütövlükdə 200-ə yaxın ölkəni əhatə edir.
Pandemiya dövründə dəstək tədbirlərinə ÜDM-ə nəzərən ən çox vəsait xərcləyən ölkələr qrupuna isə, Çinin Makao Xüsusi İnzibati Regionu nəzərə alınmasa, ABŞ başçılıq edir. Dünyada ən böyük ÜDM-ə sahib ölkə də elə Birləşmiş Ştatlardır. Ötən il ABŞ-da ÜDM-in həcmi təxminən 21 trilyon dollar olub və bu məbləğin dörddə biri dəstək proqramlarına xərclənib. ABŞ-la yanaşı, Birləşmiş Krallıq, Yaponiya, Avstriya, Yunanıstan, Honkonq, Yeni Zelandiya, Sinqapur, İsrail, Almaniya, Kanada və Avstraliya da dəstək tədbirlərinə ÜDM-in 10 faizindən çoxunu xərcləyərək əhalisinə ən çox maddi dəstək verən ölkələr arasında yer alıb.
Azərbaycanın ölkə olaraq pandemiya ilə mübarizə strategiyası dünyada böyük rəğbətlə qarşılanıb, hətta örnək olaraq da göstərilib. Dünyada az ölkələrdən biridir ki, pandemiya baş qaldıran kimi iqtisadiyyata dəstək paketi hazırladı və onun reallaşmasına milyardlarla vəsait ayırdı. Belə olan təqdirdə, Azərbaycanın adının siyahıda aşağı yerlərdə göstərilməsini nə dərəcədə əsaslı saya bilərik?
İqtisadçı ekspert Günay Hüseynova “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Beynəlxalq Valyuta Fondunun bu açıqlaması bir qədər anlaşılmazdır: “Bu cür təsnifata görə, lider və ya autsayder ölkə müəyyən edilməlidir. Çünki dünya göstəricilərində ÜDM-nin həcmi ölkələr üçün tam fərqli anlam daşıyır. Bu siyahıda ABŞ, Çin, Yaponiya, Almaniya ilk onluqda yer almaqdadır. Dünyanın inkişaf etmiş ölkələri (İEÖ), inkişaf etməkdə olan ölkələrə (İEOÖ) nisbətən pandemiya dövründə daha çox vəsait xərclədi. Beynəlxalq Valyuta Fondunun açıqlaması çoxaspektlidir. Ölkələrin pandemiya dövründə xərclədiyi məbləğ ÜDM-lə müqayisə olunursa, təbii ki, İEÖ-də bu pay daha çox görsənəcək. Azərbaycanın bu siyahıda 2,1 faiz nəticə göstərməsi o demək deyil ki, pandemiya ilə mübarizədə az məbləğ xərclənib. Qeyd edim ki, umumi xərclənən məbləğin ÜDM payı nəzərdə tutulub. ÜDM-i az olan ölkələr əsasən idxaldan asılı ölkələrdir. Nəzərinizə çatdırım ki, bu il yanvar-mart aylarında Azərbaycan xarici ölkələrlə 6 mlrd 668,3 mln ABŞ dolları dəyərində ticarət əməliyyatı aparıb. Məlumat üçün qeyd edim ki, ötən il ölkədə 72432,2 milyon manatlıq və ya əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 4,3 faiz az ümumi daxili məhsul istehsal olunub. Bu artıq pandemiya ilə mübarizə kontekstindən yanaşma sayılmır. ÜDM-nin həcmi iqtisadi göstərici anlamına gəlir. Azərbaycan nə qədər pul xərcləsə belə, yenə də az məbləğ kimi görünəcək. Çünki bizim iqtisadi göstəricilərimiz dünya nəhənglərilə müqayisə oluna bilməz. Bunu başqa faktorlarla ölçmək lazımdır. Bura əhalinin sayını da əlavə etmək gərəkdir. Çünki əhalisi çox olan ölkənin tələbatı da çox olur. Qeyd edim ki, Azərbaycanın antiböhran proqramı 2,5 milyard manat təşkil etməklə ÜDM-in 3,1 faizini təşkil edir. Müqayisə üçün bildirim ki, Gürcüstan hökuməti 1 milyard lari (ÜDM-in 2 faizi həcmində), Rusiya 300 milyard rubl (ÜDM-nin 0,3 faizi) həcmində yardım paketi qəbul edib. Antiböhran proqramı çərçivəsində qəbul edilmiş paketin həcminə görə Azərbaycan MDB ölkələri sırasında birincidir”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
