Regionlarda iqtisadi inkişafın sürətinin artırılması kredit qoyuluşunun həcmindən də asılıdır. Ötən illərin təhlili göstərir ki, regional inkişafda dövlət sərmayəsinin böyük rolu olub.
Regionların sosial-iqtisadi inkişafı ilə bağlı qəbul edilən 4 proqram çərçivəsində əyalətlərə dövlət büdcəsinin və dövlət şirkətlərinin vəsaiti hesabına böyük həcmdə sərmayə qoyulub. Bu sərmayələr regionlarda məşğulluğun artmasında, iqtisadi inkişafda, insanların həyat səviyyəsinin yüksəlməsində böyük rol oynayıb.
Ancaq bütün bunlar dövlət vəsaiti hesabına olub. Azərbaycandakı banklar, hər zaman olduğu kimi, regionlara kredit verməkdə maraqlı deyillər. Bankların regionlara ögey münasibəti düzəlmir, əksinə, daha da artır. Mərkəzi Bankın məlumatına görə, 14 milyard 246 milyon manatlıq kredit portfelinin 11 milyard 360 milyon manatı Bakının payına düşür. Abşeron iqtisadi rayonunun 489 milyon 530 min manatlıq kredit portfelinə sahib olduğunu nəzərə aldıqda o zaman kredit qoyuluşlarının cəmi 17 faizinin regionların payına düşdüyü məlum olur. Regionlara kredit ayırmalarının artırılması ilə bağlı çağırışlar olsa da, banklar məhəl qoymurlar. Hər 100 manatlıq kreditin cəmi 17 manatı regionların payına düşür. Bu istiqamətdə Mərkəzi Bank da ortaya effektiv stimullaşdırıcı mexanizm ortaya qoya bilmir.
“Mərkəzi Bank öz ehtiyatları hesabına sərfəli şərtlərlə regionlara kredit ayırmalıdır”
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən ekspert Rəsul Cahangirli bankların regionlara kredit verməkdə maraqlı olmamasını müxtəlif səbəblərlə əlaqələndirdi: “Kreditlərin daha çox hissəsinin Bakıda ayrılmasının əsas səbəbi iqtisadi fəaliyyətin və yaradılan əlavə dəyərin çox hissəsinin paytaxtda formalaşmasıdır. Çünki ölkədə ticarət dövriyyəsinin, istehsalın əsas hissəsi Bakının payına düşür. Bunun nəticəsidir ki, Bakıda adambaşına düşən gəlirin məbləği digər regionlara nisbətən yüksəkdir. Yüksək gəlir əldə edən insanlar əsasən Bakıda cəmləşiblər. Regionlarda gəliri yüksək olanlar Bakı ilə müqayisədə azdırlar. Əyalətlərdə iqtisadi aktivlik, insanların gəlirləri Bakıdan xeyli dərəcədə fərqlənir. Regionlarda əksər daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyatı yoxdur. Çıxarış olmadığına görə daşınmaz əmlakdan girov kimi istifadə etmək mümkün olmur. Bankların regionlara daha az kredit ayırmasının əsas səbəblərindən biri də rayonlarda yaşayan sahibkarlar üçün girov mexanizmi şərtlərinin ağır olmasıdır. Belə ki, banklar əksər halda kredit ayıran zaman paytaxtda girov tələb edirlər ki, əksər yerli sahibkarın bu imkanları olmur. O baxımdan, girov mexanizminin təkmilləşdirilməsi və regionlarda fəaliyyət göstərən sahibkarlar üçün güzəştli kreditlərin həcminin artırılması vacibdir. Ona görə də özəl banklardan regionlarla bağlı mərhəmət gözləməyə dəyməz. Bu gedişlə çətin ki, bankların regionlara münasibəti müsbətə doğru dəyişsin. Çıxış yolunu Mərkəzi Bank göstərə bilər. Mərkəzi Bank öz ehtiyatları hesabına sərfəli şərtlərlə regionlara kredit ayırmalıdır”.
Ekspert hesab edir ki, belə olarsa, o zaman bu, regionların iqtisadi inkişafına ciddi təkan verəcək.
Vidadi ORDAHALLI
