Bu günlərdə Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin (SOCAR) İsveçrədə yerləşən törəmə “SOCAR Trading SA” şirkətinin baş ticarət direktoru Xəyal Əhmədzadə olduqca maraqlı bir açıqlama ilə çıxış edib. O bildirib ki, tələbin yenidən artması və istehsalçıların bazarı lazımi həcmdə neft məhsulları ilə təmin edə bilməməsi şəraitində 2021-ci ildə neftin bir barrelinin qiymətinin 80 dollara çatacağı istisna edilmir. Onun sözlərinə görə, 2020-ci ildə pandemiya səbəbindən tələbin azalması ilə yaranan artıq neft rezervləri bu ilin yay aylarına kimi tamamilə tükənəcək. “Mən yay aylarında və ya ilin sonuna qədər neftin bir barrelinin qiymətini 80 ABŞ dollara və yaxın 18-24 ay ərzində bir barrel üçün 100 ABŞ dolları qiymətinin üzərində görsəm, təəccüblənmərəm”.
X.Əhmədzadə qeyd edib ki, SOCAR artıq özünün böhran zamanı saxladığı 15 milyon barrel olan bütün nefti həcmlərini satıb. Bundan başqa, SOCAR təmsilçisi vurğulayır ki, borularda, quyularda istifadə olunan poladın qiymətinin həddən artıq artması nəticəsində neftə olan tələb yenidən yüksəlsə belə, tədarükün çətinləşməsinə səbəb olacaq. Hazırda OPEC+ çərçivəsində hasilatın ixtisarına dair nikbinlik neft bazarındakı təkliflə, koronavirusla bağlı müəyyən irəliləyiş əlamətləri də tələbatla bağlı proqnozlara müsbət təsir göstərir. Qeyd edək ki, keçən ilin aprel ayında OPEC və bu quruma üzv olmayan ölkələr 2020-ci il mayın 1-dən 2022-ci il aprelin 30-na kimi neft hasilatını azaltmaq barədə yeni razılaşmanın şərtlərini qəbul edib. Razılaşma ölkələrin gündəlik hasilatının 9,7 milyon barrelə qədər məhdudlaşdırılmasını nəzərdə tuturdu. Ötən il 1 avqust tarixindən etibarən əməliyyat tərəfləri şərtlərə düzəliş edərək 2020-ci ilin sonuna kimi bu rəqəmi 7,7 milyon barrelə qədər endirmək barədə razılığa gəldilər. Əvvəllər OPEC+ tərəfindən müəyyən edilmiş plana görə, 1 yanvar 2021 - 30 aprel 2022 tarixləri arasında neft hasilatının gündəlik 5,8 milyon barrelə qədər aşağı salınması nəzərdə tutulmuşdu. 2021-ci ilin yanvar ayının əvvəllərində isə OPEC+ ölkələri fevral və mart ayları üçün istehsal parametrləri barədə razılığa gəldilər. Bu razılaşmaya əsasən, Rusiya və Qazaxıstan iki ay ərzində gündəlik neft hasilatını 150 min barrel artıra biləcək, Səudiyyə Ərəbistanı və bütün digər OPEC+ üzvləri isə əksinə, ümumilikdə hasilatı gündəlik 1,4 milyon barrelə qədər məhdudlaşdıracaq. Elə bu da neftə tələbi yenidən artırır, qiymət yüksəlişinə təkan verir.
Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Azərbaycan sahib olduğu anbarlarda qalan bütün əlavə neft ehtiyatlarını satıb. Bu şəraitdə tələbin artması fonunda ekspertlər hesab edir ki, Azərbaycan da Rusiya və Qazaxıstan kimi hasilatı müəyyən qədər çoxaltmalı olacaq. Dövlət Neft Şirkətinin İctimaiyyətlə əlaqələr və tədbirlərin təşkili şöbəsinin müdir müavini İbrahim Əhmədov da bu fonda maraqlı açıqlama verib. O, “Sputnik” portalına açıqlamasında bildirib ki, dünya bazarlarında neft qiymətlərinin sıçrayışına hazırlaşmaq məqsədilə SOCAR hasilatı dayandırılmış quyularda və yataqlarda işi yenidən bərpa edə bilər: "OPEC-lə neft hasilatının azaldılmasına dair razılaşma çərçivəsində bəzi yataqlarda hasilatı dayandırmışdıq. Ancaq neftin həcmini artırmaq üçün işlərin müvəqqəti dayandırıldığı yataqlarda da istehsala başlayacağıq". O, neft hasilatı səviyyəsinin artırılması məsələsi gündəmə gələcəyi təqdirdə, bunun OPEC+ təşəbbüsü çərçivəsində həll ediləcəyini qeyd edib. Ekspertlər hesab edir ki, hasilatı dayandırılmış quyularda və yataqlarda işin yenidən bərpa edilməsi neft istehsalçısı kimi Azərbaycan iqtisadiyyatına müsbət təsir edəcək. Bu, ölkədə iqtisadi artımı sürətləndirəcək. Xatırladaq ki, beynəlxalq qurumlar da qeyd edilən istiqamətdə Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün müsbət proqnozlar səsləndirir. Məsələn, elə bu günlərdə Beynəlxalq Valyuta Fondu dünya iqtisadiyyatının gələcəyi ilə bağlı ənənəvi hesabatını açıqlayıb. Fondun ekspertlərinin hesablamalarına əsasən, qlobal iqtisadiyyat 2021-ci ildə 5,5 %, 2022-ci ildə isə 4,2 % artım nümayiş etdirəcək. Müvafiq artım tendensiyaları qlobal ticarətdə də davam edəcək və iki ildə, müvafiq olaraq, 8,1 və 6,3 %-lik artım trendləri müşahidə olunacaq. Beləliklə, qlobal səviyyədə qeyri-müəyyən vəziyyətə baxmayaraq, əvvəlki hesabatla müqayisədə iqtisadi artım proqnozları 0,3 % artırılıb. Bu isə, xüsusilə ötən ilin dekabr ayından başlayaraq vaksinasiya proseslərinin güclənməsi nəticəsində pandemiyanın bitəcəyi ilə bağlı proqnozlarla daha çox ilgilidir. İqtisadi artım proqnozları ölkələr üzrə fərqlidir, səhiyyə xidmətləri, dəstək siyasətləri və digər spesifik xüsusiyyətlərdən asılı olaraq dəyişir. Azərbaycanın da daxil olduğu inkişafda olan ölkələr qrupunda iqtisadi artımın mərhələli bərpası daha çox özünü göstərəcək. Belə ki, qrup ölkələrində iki ildə iqtisadi artım 6,3 % və 5 %, ticarətin həcmi isə 9,2 % və 6.7 % proqnozlaşdırılır. Hesabatda diqqət çəkən mühüm bir məqam da dünya əmtəə bazarlarında neft qiymətləri ilə bağlıdır. Qlobal yenidənbərpanın da təsirləri ilə neftin qiymətlərinin 2020-ci illə müqayisədə 21,2 % artacağı proqnozlaşdırılır. Hesab edilir ki, Azərbaycan üçün qeyri-neft sektorunun inkişafı prioritet təşkil etsə də, indiki halda neft qiymətləri ilə bağlı pozitiv proqnozlar Azərbaycan iqtisadiyyatında iqtisadi artımı sürətləndirəcək.
Ramil QULİYEV
