Fevralın 15-dən etibarən, iyulun 30-na qədər Rusiyadan buğda, çovdar, arpa və qarğıdalı da daxil olmaqla, bir sıra dənli bitkilərin ixracına 17,5 milyon tonluq kvota tətbiq ediləcək. Azərbaycanın da Rusiyadan taxıl idxal etməsi fonunda bunun ölkəmizə nə dərəcədə təsir edəcəyi xüsusi maraq doğurur. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin Aqrar Tədqiqatlar Mərkəzinin direktoru Firdovsi Fikrətzadə kvotanın Azərbaycana ciddi təsisinin olmayacağı qənaətindədir. Onun sözlərinə görə, ötən il Azərbaycan 2 milyon ton buğda istehsal edib və buğda ehtiyacının 60 %-ni ölkə özü təmin edə bilir.
Amma məsələ burasındadır ki, ölkəmizdə istehsal edilən buğda çörək istehsalında geniş istifadə edilmir. Bu səbəbdən Azərbaycan çörək istehsalı üçün buğdanın əsas hissəsini idxal hesabına təmin edir. Məhz bu mənada, Rusiya kvotasının Azərbaycana təsiri xüsusi maraq doğurur. Qeyd edək ki, ölkənin keyfiyyətli buğdaya tələbatı Rusiya, Qazaxıstan və Ukraynadan idxal hesabına tam ödənilir. Elə bu səbəbdən Rusiyanın kvota tətbiqi Azərbaycanın istehlak bazarına ciddi təsir edə bilər. Özü də burada nəzərə almaq lazımdır ki, ümumilikdə dünyada buğdaya tələbat artıb. Bundan irəli gəlir ki, son aylar əmtəə birjalarında dənli bitkilər, o cümlədən buğda, çovdar, arpa, vələmir kəskin bahalaşıb. Bununla yanaşı, son aylarda Çin istehlakını artırıb və dünya bazarlarından daha çox taxıl almağa başlayıb. Belə vəziyyət də qiymətə təsir edir. Bu da o deməkdir ki, Azərbaycan xaricdən taxıl, o cümlədən buğdanı daha yüksək qiymətə idxal edəcək. Amma burada bir məqamı da nəzərə almaq lazım gəlir ki, Azərbaycan ərazilərini işğaldan azad etdikdən sonra həmin yerlərdə yüksək keyfiyyətli taxıl istehsalını həyata keçirmək imkanı qazanıb. Bu da taxıl idxalının əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına təkan verəcək mühüm faktorlardan sayılır. Bu haqda danışmazdan öncə qeyd edək ki, Azərbaycana buğda idxalı daha 3 il ƏDV-dən azad edilib. Bu qərar dövlətin ərzaq təhlükəsizliyi ilə bağlı həyata keçirdiyi mühüm addımlardan biri sayılır. Çünki taxıl ölkənin ərzaq təhlükəsizliyinin təminatında strateji məhsul sayılır. Amma buna paralel olaraq, ölkədə taxıl istehsalının artımını stimullaşdırmaq məqsədilə dövlət proqramları qəbul edilib. Həmin proqramlardan bəlli olur ki, ölkənin taxıl məhsulları ilə tam təminatında potensial imkanları var.
Xatırladaq ki, 2020-ci ildə Azərbaycanın buğda idxalı 2019-ci illə müqayisədə 13% azalaraq 1 milyon 365 min ton təşkil edib. Amma azad edilmiş ərazilər hesabına idxal həcmini daha da azaltmaq mümkündür. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Prezident İlham Əliyev Cəbrayıl rayonuna səfəri fonunda bu məsələyə yenidən toxunub: "Tapşırıq verilib tədbirlər görülsün ki, bu günə qədər suvarılmayan 100 min hektar torpaq sahələrinə su verilsin. Beləliklə, 6-7 rayonun kənd təsərrüfatı sahəsi daha sürətlə inkişaf edəcək, məhsuldarlıq artacaq, fermerlər, kəndlilər daha çox pul qazanacaqlar. Evləri də, təbiəti də bərpa edəcəyik. Eyni zamanda, göstəriş vermişdim ki, vaxt itirmədən payızlıq əkin də aparılsın. Biz qısa müddət ərzində bütün imkanlarımızı, texnikanı, işçi qüvvəsini səfərbər etmişik və 7 min hektarda əkin işləri aparılmışdır. Builki mövsümdə təqribən 20-25 min hektarda əkin işləri aparılacaq. Yəni biz vaxt itirmədən kənd təsərrüfatını dirçəldəcəyik. Əlbəttə ki, azad edilmiş torpaqların kənd təsərrüfatı potensialı çox böyükdür. İşğalçılar bizim torpağımızdan da istifadə edib qanunsuz gəlirlər əldə etmişdilər. İşğal dövründə ən azı 90 min hektarda taxıl əkilmişdi. Buna da son qoyuldu. Azad edilmiş torpaqlarda bitkiçilik, meyvəçilik, heyvandarlıq sürətlə inkişaf edəcək".
Xatırlaaq ki, erməni tərəfi də 44 gün davam edən Vətən müharibəsindən sonra taxıl istehsalında ciddi problem yaşayacağını, Azərbaycanın isə mühüm üstünlüklər qazandığını etiraf edir. Erməni mənbələrinin məlumatına əsasən, Vətən müharibəsi nəticəsində Azərbaycan 90 min hektardan çox əkin sahəsini geri qaytarıb. Bu isə qondarma rejimin nəzarətində olan əkin sahələrinin 90%-nin Azərbaycanın nəzarətinə keçməsi deməkdir. Bu sahələrdə ildə 150 min ton müxtəlif növ taxıl bitkiləri istehsal edilirdi ki, onun da bir hissəsi Ermənistana ixrac edilərək Ermənistanın daxili tələbatının 20-30%-ni təmin edirdi. İndi isə Ermənistan həm özünün, həm də qondarma rejimin tələbatını ödəmək üçün taxıl idxalını əsaslı surətdə artırmaq məcburiyyətindədir. Azərbaycan isə əksinə, qeyd olunduğu kimi, idxalı azaldacaq. Əsas səbəb azad edilmiş ərazilərdə taxıl istehsalının həyata keçirilməsidir. Ümumiyyətlə, işğaldan azad edilən ərazilərin relyefi, iqlim şərtləri və digər təbii imkanları nəzərə alınmaqla Dağlıq Qarabağ və ətraf rayonlarda kənd təsərrüfatının prioritet istiqamətləri artıq müyyən olunub. Artıq bəllidir ki, Cəbrayıl rayonunda heyvandarlıq, üzümçülük və baramaçılıq, Xocalıda kartofçuluq, üzümçülük və heyvandarlıq, Ağdamda heyvandarlıq, pambıqçılıq, taxılçılıq, Kəlbəcərdə heyvandarlıq, kartofçuluq, tərəvəzçilik, meyvəçilik, Laçında heyvandarlıq, taxılçılıq, bağçılıq, tərəvəzçilik, Qubadlıda heyvandarlıq, taxılçılıq, arıçılıq, baramaçılıq, üzümçülük, Füzulidə taxılçılıq, qoyunçuluq, bitkiçilik, Xocavənddə heyvandarlıq, üzümçülük, quşçuluq, taxılçılıq, bostançılıq, tərəvəzçilik, Şuşada heyvandarlıq, meyvəçilik, quşçuluq, Zəngilanda heyvandarlıq, tütünçülük, taxılçılıq, üzümçülük, arıçılıq, baramaçılıq sahələri böyük potensiala malikdir.
Ramil QULİYEV
