"Brent" markalı neft 3 faizdən çox bahalaşıb. Bundan əvvəl ABŞ prezidenti Donald Tramp İranın münaqişəyə son qoymaq və Hörmüz boğazını yenidən açmaq üçün irəli sürdüyü sülh planını rədd edib. Nəticədə "Brent" markalı neftin fyuçersləri 3.43 dollar bahalaşaraq bir barrel üçün 107.75 dollara çatıb. ABŞ-ın WTI nefti isə 2.14 dollar dəyər qazanmaqla 94.55 dollara yüksəlib. Sonuncunun qiymətinə təsir göstərən əsas amil ABŞ-ın rekord həddə çatan daxili dizel qiymətlərini azaltmaq üçün dizel ixracını qadağan edə biləcəyi ehtimalıdır. Belə bir qadağa ölkədə neft emalı həcmini azalda bilər.
ANZ bankının təhlilçilərinə görə, ABŞ-da dizelin rekord qiyməti inflyasiya riskini artırır və ixraca mümkün məhdudiyyətləri yenidən gündəmə gətirir. İran ötən həftə Nyu-Yorkda, BMT Baş Assambleyasında sülh təklifini açıqlayıb, planın Qətər vasitəçiləri ilə amerikalılara çatdırıldığını bildirib. Tramp şənbə günü təklifi rədd etsə də, "Axios"a telefon müsahibəsində ABŞ nümayəndələrinin bu həftə danışıqları davam etdirəcəyini gözlədiyini söyləyib. Bu arada, sentyabrda Yaxın Şərqin əsas neft istehsalçılarının xam neft ixracı gündəlik 12.8 milyon barelə yüksəlib. Bunu "Kpler" şirkətinin açıqladığı ilkin məlumatlar göstərir. Bu, fevralda müharibə başlayandan bəri ən yüksək göstəricidir. Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri də ixracı artırıb. İxracdakı bu artım Hörmüz boğazı vasitəsilə daşımalar bərpa olunduqdan sonra başlayıb. Bu ay boğazdan keçən neftin həcminin gündəlik təxminən 7.4 milyon barelə çatacağı gözlənilir. "Şərq-Qərb" boru kəmərinə hücumlardan sonra Səudiyyə Ərəbistanı ixracın bir hissəsini Qırmızı dənizdəki Yanbu limanından ölkənin şərqində yerləşən Ras-Tannura limanına yönəldib. Amma İran və ABŞ arasında danışıqların bərpası xəbərləri fonunda ali lider Müctəba Xameneinin ofisi bəyanat yayaraq, Tehranın "müqəddəs" Hörmüz boğazını qorumağa davam edəcəyini bildirib. Bu ilin fevralında ABŞ və İsrail İrana qarşı hərbi əməliyyatlara başlayandan az sonra İran ticarət gəmilərinə hücum edərək Hörmüzü blokadaya alıb. Yüzlərlə yük gəmisi orada hərəkətsiz qalıb.
Xameneinin sözlərinə görə, İran cəmiyyətinin müxtəlif təbəqələri strateji Hörmüz boğazını qorumaq məsələsində həmrəydirlər. Son həftələrdə yayılan məlumatlar ABŞ ordusunun dəstəyi ilə Hörmüz boğazının cənub marşrutu vasitəsilə daşınan neftin həcminin artdığını göstərir. Donald Tramp bildirib ki, ötən həftəsonu Hörmüz boğazından 20 milyon bareldən çox neft daşınıb. Digər tərəfdən, ABŞ-nin İran limanlarına tətbiq etdiyi dəniz blokadası Tehranın neft ixracını kəskin azaldıb. "Reuters"in məlumatına görə, İranda ixrac üçün tankerlərə yüklənən xam neftin həcmi kəskin azalaraq martdakı gündəlik 2 milyon barreldən avqustda 220-255 min barrelə düşüb. Xamenei martda ali lider seçiləndən bəri ictimaiyyət qarşısına çıxmayıb. Ona aid edilən bəyanatda Birləşmiş Ştatların "ağrılı" zərbələrdən sonra Yaxın Şərqi tərk etməyə məcbur qalacağı iddia olunur. Onun sözlərinə görə, ABŞ qüvvələri tezliklə Ərəbistan dənizindən də sıxışdırılıb çıxarılacaq. Ərəbistan dənizi Ərəbistan yarımadası ilə Hindistan arasında yerləşir və bu bölgəni İran sahilləri, eləcə də Hörmüz boğazı ilə birləşdirir. "The Wall Street Journal"ın yazdığına görə, Tramp 3 noyabr aralıq seçkilərindən sonra İrana hava zərbələrini bərpa etməyi nəzərdən keçirir.
Tahir TAĞIYEV
