Məlum həqiqətdir ki, bu gün “Cənub Qaz Dəhlizi” Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasına çox böyük töhfələr verir. İndi Qərb dünyasında da etiraf edilir ki, “Cənub Qaz Dəhlizi” bundan sonra uzun illər Avropanın enerji təhlükəsizliyini təmin edəcək, Xəzər dənizinin karbohidrogen ehtiyatlarının nəqlini həyata keçirəcək.
Hazırda Azərbaycan qazı Avropa üçün yeni, etibarlı və uzunmüddətli mənbədir. Qeyd edək ki, bu il Azərbaycandan Gürcüstana təxminən 1 milyard kubmetr, Türkiyəyə ən azı 8 milyard kubmetr, Avropaya 5 milyard kubmetrdən çox təbii qazın ixrac edilməsi gözlənilir. Növbəti ildə isə “Cənub Qaz Dəhlizi”nin əsas seqmentlərindən biri olan TAP vasitəsilə Azərbaycanın İtaliyaya 13 faiz, Yunanıstana 20 faiz, Bolqarıstana isə 33 faiz təbii qazı çatdırılacaq. Bununla “Cənub Qaz Dəhlizi” Qərbin enerji təhlükəsizliyini gücləndirir, bazarları, istehlakçı ölkələr üçün mənbələri və marşrutları şaxələndirir. Məsələ burasındadır ki, Azərbaycan qazı hələlik Avropada Yunanıstan, Bolqarıstan və İtaliya bazarlarına nəql olunsa da, gələcəkdə qitənin bir çox istiqamətlərinə də təbii qazın nəqli gözlənilir. Məsələn, TAP boru kəməri İtaliyanın cənubuna qədər uzanır. Orada da İtaliyanın iri qaz şirkəti olan SNAM-ın şəbəkəsinə qoşulur. Bu şirkət İtaliyada ən geniş paylama şəbəkəsinə malikdir. Bu istiqamətdə gələcəkdə İtaliya üzərindən bir çox ölkələrə, əsasən də Qərbi Avropa ölkələrinə təbii qazın nəqli reallaşdırıla bilər. Bu ölkələr sırasına ilk olaraq Fransa və İsveçrə aiddir. Artıq İtaliya həmin ölkələrə müəyyən həcmdə Azərbaycan qazı satıb. Digər tərəfdən, Bolqarıstandan əlavə olaraq Rumıniya və Macarıstan bazarlarına təbii qazın daşınması gözlənilir. Macarıstanın xarici işlər və ticarət naziri Peter Siyarto artıq bu xüsusda maraqlı açıqlamalar verib: "Macarıstan ölkəyə Azərbaycan qazını nəql edəcək boru kəmərinin çatışmayan hissəsinin tikintisini tamamlayacaq". Onun sözlərinə görə, qaz tədarükü Macarıstan üçün milli təhlükəsizlik problemidir. O, hökumətin həm mənbələr, həm də tədarük xətləri baxımından şaxələndirməyə dair öhdəliyinə sadiq qaldığını təsdiqləyib.
Macarıstanlı nazir “Cənub Qaz Dəhlizi”nin tikintisinin tamamlanmasını alqışlayıb və Avropada çatışmayan milli hissələrin ən qısa müddətdə inşa edilməsinə çağırıb. Onun sözlərinə görə, kəmərin Macarıstan və Bolqarıstan sərhədləri arasındakı Serbiya hissəsi artıq inşa edilib və o, Bolqarıstan və Yunanıstan arasındakı boru kəməri hissənin də ən qısa müddətdə tamamlanmasına çağırıb. Siyarto Macarıstanın elektrik enerjisi və təbii qaz istehsalı müəssisələrinə Azərbaycan Dövlət Neft Şirkəti (SOCAR) ilə Macarıstana Azərbaycan qazının alınması ilə bağlı müqavilələrin bağlanması üçün danışıqlara başlamasını tapşırıb. Nazir, həmçinin, Türkmənistanla Azərbaycan arasında Xəzər dənizində ortaq kəşfiyyat layihələrinə dair imzalanan yeni əməkdaşlıq müqaviləsini alqışlayıb. O bildirib ki, bu sazişlər də “Cənub Qaz Dəhlizi” vasitəsilə əlavə qaz tədarükünə yol aça biləcək. Macarıstanlı nazir bu ölkənin MOL şirkətinin Azərbaycanın ən böyük Avropa investoru olduğunu və bu ölkənin ən böyük qaz yatağı olan “Azəri-Çıraq-Günəşli” yataqlar blokunda üçüncü ən böyük paya sahib olduğunu qeyd edib.
Beləliklə, Azərbaycan qazını alaq istəyən Avropa ölkələrinin sayı artır. Macarıstanla yanaşı, Monteneqro, Rumıniya, Serbiya, Şimali Makedoniya da indi Azərbaycan qazına xüsusi maraq göstərir. İqtisadçı ekspert Vüqar Bayramov bütün bunların vacib əhəmiyyət kəsb etdiyini deyir: “Cənub Qaz Dəhlizi” nəinki region, bütün Avropa üçün ən vacib təşəbbüslərdən sayılır. “Cənub Qaz Dəhlizi”nin reallaşması Prezident İlham Əliyevin siyasi iradəsi nəticəsində mümkün olub”. O qeyd edib ki, layihə müzakirə edilən zaman həm maliyyələşdirmə, həm də boru kəmərinin keçəcəyi coğrafi ərazilərlə bağlı fərqli yanaşmalar var idi: “Bütün bunlara rəğmən, Azərbaycanın dəstəyi ilə region və qitə üçün əhəmiyyətli hesab olunacaq layihə reallaşdı. “Cənub Qaz Dəhlizi” Azərbaycan təbii qazının Türkiyə və Avropaya çatdırılmasını təmin edir. Hər il keçirilən Məşvərət Şurasının iclası illik fəaliyyətlərin müzakirə edilməsi, sistemləşdirilməsi baxımından vacib hesab olunur. “Cənub Qaz Dəhlizi” Türkiyə bazarına illik olaraq əlavə 6 milyard kubmetrdən çox qazın nəql edilməsini nəzərdə tutur. Eyni zamanda, TAP kəməri vasitəsilə Avropaya ilk mərhələdə 10 milyard, ikinci mərhələdə 20 milyard qaz nəql ediləcək. Bütövlükdə, “Cənub Qaz Dəhlizi”nin ötürmə qabiliyyətinin 32 milyard kubmetrə çatdırılması imkanı var. Ötən il dekabrın sonunda Azərbaycan qazı Avropaya daxil oldu. “Cənub Qaz Dəhlizi” Avropaya xüsusi töhfə verəcək layihələrdən hesab olunur. Eyni zamanda, Bolqarıstan Mərkəzi-Şərqi Avropadan daxili şəbəkə vasitəsilə “Cənub Qaz Dəhlizi”indən qaz almaq niyyətindədir. Bu isə o deməkdir ki, Cənub Qaz Dəhlizi ilə ötürülən qazın Avropaya çatdırılma miqyasının genişlənməsi istisna edilmir. Beləliklə, “Cənub Qaz Dəhlizi” Azərbaycanın regional mövqeyinin daha da möhkəmlənməsinə imkan yaradır. Gələcək illərdə isə bu layihə region və qitə üçün əhəmiyyətli olmaqda davam edəcək”.
Ramil QULİYEV
