“Cənub Qaz Dəhlizi” Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin videokonfrans formatında keçirilən VII iclası yenidən bütün dünyanın diqqətini Azərbaycana yönəltdi. Xatırladaq ki, “Cənub Qaz Dəhlizi” Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin ilk toplantısı 2015-ci il fevralın 12-də, ikinci toplantı 2016-cı il fevralın 29-da, üçüncü toplantı 2017-ci il fevralın 23-də, dördüncü toplantı 2018-ci il fevralın 15-də, beşinci toplantı 2019-cu il fevralın 20-də, altıncı toplantı fevralın 28-də keçirilib.
Onu da xatırladaq ki, müvafiq layihənin həyata keçirilməsi üçün cəlb edilmiş ölkələrin enerji nazirlərindən ibarət Məşvərət Şurasınin yaradılması təşəbbüsü bu layihənin strateji əhəmiyyətini yüksək qiymətləndirən, eyni zamanda onun enerji sahəsindəki əməkdaşlığı daha da dərinləşdirməsi perspektivlərinə böyük önəm verən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən irəli sürülüb. Məşvərət Şurasının işinin təşkili ilə bağlı məsələlərin icrası Azərbaycanın Energetika Nazirliyinə tapşırılıb və yüksək səviyyədə həyata keçirilib. Bu layihənin həyata keçirilməsi üçün cəlb edilmiş ölkələrin enerji nazirlərindən ibarət Məşvərət Şurasının ilk iclasının Bakıda keçirilməsi əslində Avropanın bu layihəyə böyük önəm verməsinin sübutu idi. İclasda 7 ölkənin - Azərbaycan, Türkiyə, Gürcüstan, Yunanıstan, Albaniya, İtaliya, Bolqarıstanın enerji nazirlərinin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyətlərinin, Avropa Komissiyasının enerji məsələləri üzrə vitse-prezidentinin, Beynəlxalq Maliyyə Korporasiyasının, Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankının, Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti, “BP-Azərbaycan” şirkəti, TANAP, TAP şirkətlərinin və digər beynəlxalq qurumların rəsmi nümayəndələrinin iştirakı da “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsinə olan marağın nəticəsi idi. Sonradan iştirakçıların sayı artdı. “Cənub Qaz Dəhlizi” Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin VII iclasında artıq 18 dövlət, 19 şirkət və 5 aparıcı beynəlxalq maliyyə təsisatı olmaqla, iştirakçıların sayı əvvəlkindən daha artıq oldu.
Uğurla icra edilən layihə ölkəmizin regional və qlobal miqyasda ciddi iqtisadi-siyasi tərəfdaş kimi qazandığı böyük nüfuzun növbəti təzahürüdür. Sözügedən layihənin ərsəyə gəlməsində regionda qlobal xarakterli bütün layihələrin təşəbbüskarı olan Azərbaycanın siyasi iradəsi həlledici rol oynayıb. “Cənub Qaz Dəhlizi” yeni marşrut kimi qaz tədarükü mənbələrinin şaxələndirilməsinə və yeni alternativ marşrutlar açmağa imkanlar yaradır. Ona görə də onun reallaşdırılması dünya ölkələrinin diqqət mərkəzində olmaqla yanaşı, layihəyə cəlb edilmiş ölkələrin koordinasiyalı fəaliyyəti baxımından da nümunəvi əhəmiyyət kəsb edib. Xatırladaq ki, “Cənub Qaz Dəhlizi”nin mərkəzi axın hissəsi ümumi uzunluğu 3500 km olan 3 qovşaqdan - Cənubi Qafqaz Boru kəməri, TANAP, TAP-dan ibarətdir. Azərbaycan qazını Türkiyəyə nəql etmək üçün Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin (Bakı-Tiflis-Ərzrum qaz kəməri) tikintisi 2004-cü ildə başlayıb və 2006-cı ilin sonunda başa çatıb. Cənubi Qafqaz Boru Kəməri Azərbaycan qazının təkcə Türkiyə bazarlarına deyil, oradan Avropa bazarlarına nəqli üçün də imkanlar açıb. 2011-ci ildə Avropa İttifaqı və Azərbaycan Xəzərdən Avropaya birbaşa qaz nəql edən marşrutların yaradılmasını dəstəkləyən Birgə Bəyanat imzalayıb. Bu, “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsi üçün əsas məsələ olub. Birgə Bəyanat TANAP və TAP ilə bağlı Hökumətlərarası Sazişlərlə birlikdə uzunmüddətli qaz satış müqavilələri üçün zəmin yaradıb. Daha sonra 2012-ci ildə Türkiyə və Azərbaycan siyasi rəhbərliklərinin fəaliyyəti nəticəsində TAP kəmərinin tikintisi ilə bağlı razılıq əldə edilib. Həmin il həm də hər iki ölkə TANAP barədə müqavilə imzalayıb. Bütün kəmərlər ciddi maneə ilə üzləşmədən reallaşıb. Beləliklə, “Cənub Qaz Dəhlizi” Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında nəzərdə tutulan rolunu icra edə bilib. Layihə çərçivəsində hasil edilən qaz Xəzər dənizindən Avropaya daşınır. Kəmər ölkəmizin Avropa İttifaqı ilə enerji təhlükəsizliyi sahəsində faydalı əməkdaşlıq əlaqələrinin daha genişmiqyasda inkişafı üçün etibarlı zəmin hazırlayıb. “Cənub Qaz Dəhlizi”ni Avropanın öz enerji ehtiyatlarını necə şaxələndirməsinin bariz nümunəsi hesab edirlər. Söhbət yeni ünvandan gələn yeni təchizatçı, yeni marşrut, yeni qazdan gedir. Bu, Avropanın enerji təhlükəsizliyinə həqiqətən yeni elementlər gətirir və bu da Avropa İttifaqına üzv ölkələr üçün çox vacibdir. Avropa İttifaqı Azərbaycanın enerji mənbələrini şaxələndirmək təşəbbüsünü daha da genişləndirmək, "Cənub Qaz Dəhlizi”nə yeni tədarükçülər cəlb etmək niyyətindədir. Nəzərə alaq ki, Avropa bazarı dünyada 450 milyondan artıq istehlakçısı olan ən böyük bazarlardan biridir. Avropa Azərbaycandan mavi qaz almaqda maraqlıdır ona görə ki, Avropa üçün diversifikasiya mühüm amildir. TAP layihəsi vasitəsilə Avropa birinci mərhələdə illik olaraq 10 milyard kubmetr, ikinci mərhələdə isə 20 milyard kubmetr mavi qaz alacaq. Digər istiqamət isə Türkiyənin sözügedən qaz dəhlizindən faydalanmasıdır. Bununla da Türkiyə mavi qazdan asılılığını aradan qaldıra biləcək. Bir sözlə, layihə, Azərbaycanla yanaşı, qitə ölkələri üçün də çox əhəmiyyətlidir.
Tahir TAĞIYEV
