“Brent” markalı xam neftin qiyməti ilin sonuna kimi 70 dollara çata bilər. Belə bir proqnozla ABŞ-ın üçüncü böyük bankı olan “Citigroup” çıxış edib.
Qeyd edək ki, neft qiymətləri son 2 ilin ən böyük artım tempini nümayiş etdirir. Hazırda “Brent”in bir barreli Londonun ICE birjasında 61 dollardan, “Light” markalı xam neftin bir barreli isə Nyu-Yorkun NYMEX birjasında 58 dollardan baha satılır. Azərbaycan neftinin də qiyməti bahalaşır. “Azeri Light” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 0,61 dollar artaraq 62,3 dollar təşkil edib. Bu, son bir ilin maksimum göstəricisidir. Beləliklə, neft sənayesi böhran ilindən sonra bərpa olunur. Hadisələrin bundan sonra necə inkişaf edəcəyi barədə Rusiyanın “RİA Novosti” portalının hazırladığı təhlildə qeyd edilir: “Pandemiya neft sənayesinə ağır zərbə vurdu. Sənaye müəssisələri işini dayandırdı, nəqliyyat və hava daşımaları azaldı. Əsas neft məhsulu olan yanacağa tələbat kəskin şəkildə aşağı düşdü. Buna görə də OPEC+ ölkələri neft hasilatını azaltmaq qərarına gəldi. Əvəzində ötən il aprelin axırından iyunun ortalarına kimi neftin bir barrelinin qiyməti 20 dollardan 40 dollara qalxdı. OPEC+ ölkələri ilə yanaşı, İran da Amerika sanksiyaları ucbatından hasilatı sutkalıq 2,8 milyon barreldən 0,3 milyona qədər azaltdı. Dekabrda artıq neftin bir barreli 52 dollara satılırdı. Sonra koronavirusun yeni ştammı və karantin tədbirləri ilə bağlı xəbərlər qiyməti yenidən aşağı saldı. İndi təkrar bərpa dövrü başlayıb. Fevral ayı boyunca qiymət sabit şəkildə artır. "Brent" plankanı 61 dollara qədər qaldırıb. Sonuncu dəfə bu rəqəm ötən ilin yanvar ayının 7-də qeydə alınmışdı. Bununla belə, OPEC tələb və təklifi nəzərə alaraq hər ay kvotalara yenidən baxır. Ali Maliyyə İdarəetməsi Məktəbinin Analitik tədqiqatlar bölməsinin rəhbəri Mixail Koqan bu xüsusda qeyd edir: "Bu yanaşma bazar iştirakçılarına sakitləşdirici təsir göstərir. Onlar peyvəndin təsirsiz qalması şəraitində kartelin dəstəyinə ümid bəsləyirlər". OPEC+ ölkələri yanvar ayından etibarən hasilatın gündəlik iki milyon barrel artırılması təklifini rədd etdilər. Ancaq Rusiya və Qazaxıstana istehsalı bir qədər artırmağa icazə verildi. Qalanları könüllü olaraq fevral-mart aylarında gündəlik 1,425 milyon barrel nefti bazardan çıxaracaq. Üstəlik, bu yanacağın bir milyonu Səudiyyə Ərəbistanının payına düşür. Bu vədlərin fonunda isə neft bahalaşmağa davam edir.
Bununla belə, əvvəlki kimi neft ehtiyatları kifayət qədərdir, bütün dünya üzrə bir milyard barreldən çoxdur. Üstəlik, Liviya da tədarükü artırır. İranın da bazara neft çıxaracağı istisna olunmur. Koqan qeyd edir: "Liviya nefti artan tələbi "udmağa" qadirdir. İran nefti isə OPEC+ ölkələrinin neft siyasətində düzəlişlər etməsinə səbəb ola bilər. Ancaq bu, Vaşinqtonla Tehran mövcud fikir ayrılığını aradan qaldırarsa baş verə bilər". Onun fikrincə, yaxın aylar ərzində neftin qiyməti 52-64 dollar arasında olacaq. İqtisadiyyatı daha sürətlə bərpa olunan Asiya ölkələri neft bazarına daha çox dəstək verəcək. Beynəlxalq Enerji Agentliyi 2021-ci ildə Çində tələbin gündə 745 min, Hindistanda 380 min barrel artacağını proqnozlaşdırır. Üstəlik, Çin və Hindistan neftayırma zavodlarına gözləniləndən daha çox yanacaq lazım gələ bilər. Bu ölkələr heç də "yaşıl enerji"yə keçməyə tələsmir. "Fond Kapitalı" investisiya şirkətinin analitiki Daniil Bolotskixin bu xüsusda qeyd edir: "Nə qədər ki, təyyarə və gəmilər alternativ enerji mənbələri ilə işləmir, neftin başqa yanacaq növü ilə əvəzlənməsindən söhbət gedə bilməz. Buna görə də ABŞ Enerji Nazirliyinin 2050-ci ilə qədər xammal qiymətlərinin 173 dollara yüksəlməsi ilə bağlı proqnozu xeyli real görünür. Bu, 2008-ci ildəki ən yüksək göstəricidən belə çoxdur (147). Düzdür, ən yaxşı ssenari bir barrel üçün 95 dollar, ən pis ssenari isə 48 dolları nəzərdə tutur. "Yaşıl enerjinin" yayılması ilə, istənilən halda, karbohidrogenlərə olan tələbat tədricən azalacaq". Bununla yanaşı, qiymət 173 dollara qalxsa belə, neft hasil edən ölkələr üçün iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi məsələsi hələ də aktuallığını qoruyub saxlayır”.
Xatırladaq ki, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi istiqamətində hazırda aktiv siyasət yürüdən ölkələrdən biri də məhz Azərbaycandır. Bunun nəticəsidir ki, ölkəmizdə qeyri-neft sektoru üzrə artımlar ümumi iqtisadi artımları üstələyir. Qeyri-neft sektorunun inkişafı hesabına iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi ilə bağlı hədəflər bu il sürətli iqtisadi artıma nail olunması üçün bir baza formalaşdırır. Artan neft qiymətləri də prosesi daha sürətli hala gətirir. Hazırda qeyri-neft sektorunun inkişafı üçün atılan addımlar fonunda yeni istehsal sahələri yaradılır, daxili tələbatın ödənilməsində yerli məhsulların payı əhəmiyyətli dərəcədə artır, ixrac imkanları genişlənir. Bu fonda Azərbaycanda sənayeləşmə, o cümlədən qeyri-neft sənayesinin inkişafı iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi siyasətinin əsas istiqamətlərindən biridir. Sənaye digər sahələrlə müqayisədə daha böyük əlavə dəyər yaratmaqla bərabər, daha çox iş yeri sahələrindən biri kimi məşğulluğun təmin edilməsinə də öz töhfəsini verir.
Ramil QULİYEV
