Aparılan son hesablamalar göstərir ki, Avropanın yeraltı qaz anbarlarındakı ehtiyatların həcmi fevralın ilk həftəsində 50 faiz həddindən aşağı düşüb. Regionun yeraltı qaz anbarlarının dolma səviyyəsi orta hesabla 49,83 faiz, o cümlədən Almaniyada 42,44 faiz, Fransada 39,65 faiz olub. Bütövlükdə Avropa İttifaqındakı cari ehtiyatlar son 5 ilin orta miqdarına nisbətən 2,77 faiz aşağıdır. Həmçinin Avropa qaz nəqli şəbəkəsinə bu ay maye qaz vurulması ötən ilin müvafiq dövrünə nisbətən 49 faiz azdır.
Bütün bunlar cari ildə Avropanın enerji bazarlarında təbii qaza tələbin əhəmiyyətli dərəcədə artacağını deməyə əsas verir. Bu isə Avropaya qaz ixrac edən ölkələrdən biri kimi Azərbaycan üçün əlavə imkanların yaranması deməkdir. Xüsusən də TAP-ın istifadəyə verilməsi Azərbaycanın bu bazarda mövqelərinin güclənməsinə imkan yaradır. Bu fonda qeyd edək ki, TAP perspektivdə tikiləcək interkonnektorlar vasitəsilə Çənub-Şərqi Avropa ölkələrinə qaz tədarükünü stimullaşdıra bilər. Misal üçün, Bolqarıstan təbii qaza tələbatının 33 %-ni TAP vasitəsilə təmin edərək təchizat təhlükəsizliyini gücləndirməyə qadir olacaq. Bu da, öz növbəsində, ölkədə təbii qazın nüfuz dairəsini artıracaq. TAP-ın Yunanıstan və Albaniya ərazisində, İtaliyadakı çıxış nöqtələri Azərbaycan qazının digər Avropa ölkələrinə nəqli üçün də imkanlar açır. Ekspertlər qeyd edir ki, “Cənub Qaz Dəhlizi”nin sonuncu seqmenti kimi Avropanın yeni təbii qaz mənbəyinə etibarlı çıxışını təmin edən və strateji əhəmiyyət daşıyan TAP Avropanın enerji təhlükəsizliyinin möhkəmlənməsində, tədarükün şaxələndirilməsində mühüm rol oynayır. Bu səbəbdəndir ki, TAP vasitəsilə qaz almaq istəyən Avropa ölkələrinin sayı artır. Məsələn, Şimali Makedoniya artıq prosesdə maraqlı tərəf kimi çıxış edir. Bu ölkə cari ilin sonuna qədər 68 kilometrlik Neqotino-Gevgeliya təbii qaz kəmərinin inşası üçün tender elan edəcək. Şimali Makedoniyanın nəqliyyat naziri Blaqoy Boşvarskinin sözlərinə görə, Makedoniya hökuməti 2021-ci ilin ortalarına qədər boru kəməri üçün tikinti icazəsini alacağını gözləyir. Boşvarski əlavə edib ki, Neqotinodan Bitolaya qədər uzanan qaz kəməri və Skopyedən Qostivara qədər boru kəmərinin inşası 2021-ci ildə başa çatacaq.
Xatırladaq ki, Neqotino- Gevgeliya qaz kəməri Yunanıstanla sərhəddə yerləşən Gevgeliya şəhərindən Şhtip-Neqotino boru kəmərinə birləşdiriləcək. Bu qarşılıqlı əlaqə Şimali Makedoniyanın Yunanıstan ərazisindən keçərək TAP-a qoşulmasına imkan verəcək. Bundan başqa, elə bu günlərdə Avropa enerji dünyasında görünməmiş bir hadisə qeydə alınıb. Belə ki, köhnə qitənin bütün ölkələrini birləşdirən boru kəməri şəbəkəsi inşa edildikdən sonra ilk dəfə olaraq İtaliya qonşu ölkələrdən birinə qaz ixrac edib. İlk dəfə ötən ay Fransaya 24 milyon kubmetr, bu ayın əvvəlində 12 milyon kubmetr təbii qaz nəql edilib. Bu dövrdə İsveçrəyə 4 milyon kubmetrə qədər həcmdə təbii qaz nəql edilib. Məlumata görə, İtaliyanın Fransa və İsveçrəyə ixrac etdiyi təbii qaz TAP ilə İtaliyaya tədarük edilən qaz həcmləridir. Bu da o deməkdir ki, Azərbaycan qazından bəhrələnən Avropa ölkələrinin sayı artır. TAP-ın icraçı direktoru Luka Sşieppati də hesab edir ki, Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyinə töhfəsi artır: "Avropa İttifaqı rəhbərliyi “Cənub Qaz Dəhlizi”nin (SGC) tamamlanması və TAP-ın fəaliyyətə başlaması ilə Azərbaycanın, əsas tranzit məkan olan Türkiyənin Avropanın qaz təchizatının təhlükəsizliyi üçün vazgeçilməz olacağını bilməlidir. Enerji infrastrukturunu birləşdirən Türkiyə, eyni zamanda, “Istanbul Benchmark” çərçivəsində yeni qaz ticarəti bazarına çevrilir. 2021-ci ildə Türkiyədə təbii qaz bazarının qurulması və fəaliyyətə başlaması gözlənilir”. TAP-ın icraçı direktoru hesab edir ki, qaz təchizatı təhlükəsizliyi baxımından TAP-ın aktivləşdirilməsi və Türkiyənin Sakarya Qaz Sahəsindəki son qaz kəşfləri Avropa bazarlarına marşrutları və qaz mənbələrini daha da şaxələndirmək üçün əlavə imkanlar yaradır: “Türkiyə təbii qaz idxalı, nəqli, saxlanması və ixracı üçün imkanlarını genişləndirərək, öz regionunda təbii qaz tələbini cəlb edən mübahisəsiz və vazgeçilmez bir mərkəzə çevrilib. Bu ölkə güclü və davamlı enerji təchizatı və enerji qiymətləri təhlükəsizliyini inkişaf etdirmək üçün qlobal enerji bazarındakı qarşılıqlı asılılığın istifadə edilməsinin potensial mənfi nəticələrini aradan qaldırmaq məqsədi daşıyan “Turkey for Energy” strategiyasını həyata keçirir. Bu strategiya 2021-ci ilin əvvəlində Türkiyə ilə Avropa İttifaqı arasındakı münasibətlərin yeni mərhələyə qədəm qoymasını ehtiva edir. Bu fonda Azərbaycandan alınan qazın da əhəmiyyəti artır”.
Qeyd edək ki, 2020-ci il ərzində Azərbaycanın xaricə qaz satışı 13,5 milyard kubmetr təşkil edib. Bu da 2019-cu illə müqayisədə xaricə qaz satışından ümumilikdə 1,8 milyard kubmetr, yəni 15,6 % çox olub. Cari ildə bu rəqəmin daha yüksək hədlə ifadə olunması gözlənilir.
Tahir TAĞIYEV
