Son həftələr dünya birjalarında neftin qiyməti yüksəlməkdə davam edir. Artıq “Brent” markalı xam neftin bir barrelinin qiyməti 60 dolları keçib. Azərbaycanın dünya bazarına çıxararaq satdığı xam neftin qiyməti də artıb. Belə ki, “Azeri Light” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 61,11 dollar təşkil edir.
Araşdırmalar göstərir ki, qiymətlər neft bazarındakı müsbət inkişaflar, intizamlı istehsal və tələbatdakı artımın yaratdığı nikbin gözləntilər fonunda bahalaşır. Ümumiyyətlə, neftin bahalaşmasına təsir göstərən dörd əsas amil var. Bunlardan birincisi bazarın koronavirus vaksinasiyası tədbirlərini müsbət qarşılamasıdır. Digər məsələ ABŞ fond bazarının amerikalı konqresmenlər tərəfindən 1,9 trilyon dollar həcmində stimullaşdırıcı paketin qəbul edilməsini gözləməsi və buna indidən müsbət reaksiya verməsidir. Asiya ölkələrində neftə tələbatın artması başqa mühüm amil sayılır. Neft hasilatını azaltmaqla bağlı OPEC+un tədbirlərinin müsbət nəticələr verməsi də əsas məqamlardan biri hesab edilir. Araşdırmalar göstərir ki, “Brent” markalı neftin qiymətindəki artım, ilk növbədə, Çində artan tələbatla dəstəklənir. “Bloomberg” agentliyinin məlumatına görə, Çinlə bərabər, regiondakı digər ölkələr də “qara qızıl”a olan tələbatı tədricən artırır. Cənubi Koreyada 2020-ci ilin dördüncü rübündə yanacaq alışı 2019-cu ilin eyni dövrünə nisbətən 62,7 % artıb. Bu ilin birinci rübündə isə artımın 38,2 % olacağı gözlənilir. Eyni hal Yaponiyada da yaşanır. OPEC+ razılaşması da prosesdə müsbət rol oynayır. Bu sazişə əsasən, fevral ayında neft hasilatı gündə 7,125 milyon barrel, mart ayında isə gündəlik 7,05 milyon barrel azaldılmalıdır. Bundan əlavə, Səudiyyə Ərəbistanı OPEC+ razılaşması çərçivəsində götürdüyü öhdəliklərdən əlavə, hasilatı gündəlik daha 1 milyon barrel azaltmağa qərar verib.
Məlumdur ki, “qara qızıl”ın bahalaşması Azərbaycan iqtisadiyyatına müsbət təsir göstərəcək. Özü də nəzərə alınmalıdır ki, bu gün Azərbaycanın qarşısında duran ən əsas vəzifə işğaldan azad edilən ərazilərin bərpasıdır. Kommunikasiya sistemlərinin, infrastrukturun bərpası istiqamətində artıq işlər gedir. Neftin qiymət artımı isə bu xüsusda yaranan xərclərin qarşılanması baxımından olduca mühümdür. Ümumiyyətlə, ekspertlərin fikrincə, yaxın illərdə Azərbaycan iqtisadiyyatı məhz enerji və Qarabağın bərpası işlərinin hesabına inkişafa doğru gedəcək. Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şaban isə “Azadlıq” radiosuna açıqlamasında məsələnin başqa bir maraqlı tərəfinə toxunub. O bildirib ki, belə qiymət sonuncu dəfə ötən ilin fevralında müşahidə olunub: “İl ərzində qiymət koronavirus pandemiyası ilə əlaqədar aşağı düşürdü. İndi isə öz templərini bərpa elədi. Yanvarın 3-də artıq neft 51 dollardan yuxarı qiymətə satılırdı. Yanvarın 8-dən sonra neftin qiyməti daim 55 dollardan yuxarıdır. Belə olan halda indi çox normal dinamika müşahidə olunur. Atıq bir aydır neftin qiyməti 55-60 dollar dəhlizindədir”.
Ekspertə görə, neft qiymətlərini bu səviyyədə saxlayan amillərdən biri OPEC-in fevral-mart aylarında “qara qızıl”ın hasilatını artırmayacağı ilə bağlı ilin əvvəlində verdiyi qərardır: “Fevralın ilk həftəsindən artıq bu dəhlizin yuxarı həddinə yaxınlaşması isə ondan irəli gəlir ki, Səudiyyə Ərəbistanının özü neft hasilatını 1 milyon barrel azaltması ilə bağlı qərar verib və artıq bu qərarın icrasına başlayıb. Bu, bazar üçün çox yaxşı xəbər oldu. Başqa bir məsələ o oldu ki, fevralın 3-də ABŞ-ın Enerji Administrasiyası həftəlik ehtiyatları açıqlayanda neft ehtiyatlarının 1 milyon barrel azaldığını bildirdi. Bu da yaxşı bir siqnal idi. Ona görə neftin qiyməti 59 dolları keçdi”. İ.Şabanın yaxın gələcəklə bağlı proqnozu isə belədir: “Dünyanın ən böyük hasilatçıları – Rusiya, ABŞ tərəfindən Səudiyyə Ərəbistanı kimi hasilatın azaldılması ilə bağlı xəbərlər yayılsaydı, biz neft qiymətinin daha çox artmasının şahidi ola bilərdik”. Ekspert bildirib ki, indi Avropa ölkələrində koronavirusla bağlı karantin məhdudiyyətləri mövcuddur: “Bu məhdudiyyətlərin aradan qalxması elan ediləndə, bu, neft qiymətinin irəliləməsinə səbəb ola bilər. Mart ayında isə OPEC hasilatın artırması ilə bağlı qərar versə, bu, qiymətlərin irəliləməsinə tormoz olacaq”. İ.Şaban vurğulayıb ki, beynəlxalq institutların proqnozlarına görə, neftin orta qiyməti 50-53 dollar arasında dəyişir. Ekspertin fikrincə, bu il neftin qiyməti 55 dollar olsa, bu, Azərbaycan büdcəsində proqnozlaşdırılan 40 dollarla müqayisədə 35 faiz artımdır: “Həm Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin, həm digər hasilatçılarının büdcə ödəmələri proqnozdan da çox olacaq. Neft Fonduna daxilolmalar artacaq. Bu ona imkan verəcək ki, cari il üçün proqnozlaşdırılan 3 milyard 116 milyon manat büdcə kəsiri iki dəfə azaldılsın”.
Ramil QULİYEV
