Ötən il pandemiya dünya ölkələrinin ixracatında ən çox qeyri-neft məhsullarının ixracı sahəsini vurub. Bu səbəbdən bir sıra ölkələrin qeyri-neft məhsulları ixracı 15-20 faiz azalıb.
Ancaq həmin ölkələrdən fərqli olaraq, Azərbaycanın qeyri-neft ixracatı 2020-ci ildə vur-tut 5,2 faiz azalıb ki, bu da müqayisədə elə də böyük deyil. 2020-ci ildə Azərbaycanın ixracatı 13,7 milyard dollar təşkil edib ki, bunun da 1,9 milyard dolları qeyri-neft sektorunun payına düşüb.
Qeyri-neft ixracat məhsullarının əsasən kənd təsərrüfatı məhsullarından ibarət olduğunu nəzərə alsaq, azalmanı şərtləndirən amillərdən biri də pandemiya ilə əlaqədar məhdudiyyətlərin (sərhədlərin bağlanması, daşınmaların ləngiməsi və sair) tətbiqi səbəbindən kənd təsərrüfatı məhsullarının dəyər zəncirində fasilələrin mövcudluğu olub. 2019-cu illə müqayisədə 2020-ci ildə meşə fındığı ixracı 8,5 faiz, xurma 26,5 faiz, çay isə 0,5 faiz azalıb. Pandemiyaya qədər Azərbaycanda kənd təsərrüfatı davamlı və yüksək artım tempi nümayiş etdirib və bu, əsasını kənd təsərrüfatı məhsulları təşkil edən qeyri-neft ixracatında da müşahidə olunub. Belə ki, 2017-ci ildə qeyri-neft ixracı 24 faiz, 2018-ci ildə 10 faiz, 2019-cu ildə isə 14 faiz artıb.
Bütün bunların fonunda, Azərbaycanda qeyri-neft məhsullarının ixracında azalmanın o qədər də böyük olmamasını ekspertlər necə dəyərləndirirlər?
“İxrac əsasən gediş-gəlişlə bağlı məlum məhdudiyyətlərlə əlaqədar azaldı”
Məsələyə münasibət bildirən millət vəkili Vüqar Bayramov Azərbaycanın qeyri-neft ixracında azalmanın elə də böyük olmamasını bir sıra faktorlarla əlaqələndirdi: “Qeyri-neft sektorunda istehsalın qorunub saxlanılması, azalma tempinin önlənməsi olduqca vacib idi. Çünki bu, qeyri-neft sənayesinə və kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalına geniş imkan yaradır. Eyni zamanda, qeyri-neft sektoru iqtisadiyyatın şaxələnməsi baxımından nefdən kənar bölmələrdən valyuta daxil olması aspektindən də vacibdir. Bu sahədə ixracda azalmanın elə də böyük olmaması onunla bağlıdır ki, həm kənd təsərrüfatında, həm də qeyri-neft sənayesində artım tempi qorunub saxlanıldı. Pandemiyanın təsirlərinə baxmayaraq, ötən il kənd təsərrüfatında təxminən 2,5 faizlik artım qeydə alındı. Həmçinin, qeyri-neft sənayesində artım 12 faizdən çox oldu. Baxmayaraq ki, Azərbaycanda ÜDM 4,3 faiz aşağı düşdü, amma Azərbaycan üçün vacib olan istiqamətlərdə artım tempini qoruyub saxlamaq mümkün oldu. Halbuki, pandemiya həmin sahələrə də təsir göstərirdi. Bunun bir səbəbi də qeyri-neft sektorunda həyata keçirilən islahatların nəticə verməsi ilə bağlıdır. Eyni zamanda, bu, artıq formalaşmış milli istehsalın ixrac imkanlarının artması ilə bağlıdır. İxrac əsasən gediş-gəlişlə bağlı məlum məhdudiyyətlərlə əlaqədar azaldı. Nəzərə alsaq ki, bu il və növbəti illərdə Azərbaycan iqtisadiyyatında artım tempi bərpa olunacaq, o zaman mənzərə tamam fərqli olacaq”.
Millət vəkili hesab edir ki, postpandemiya dövründə qeyri-neft məhsullarının ixracı artacaq.
Vidadi ORDAHALLI
