TƏBİB: “Qısa zamanda bütün tibb müəssisələri qeyd edilən dərman vasitələri ilə təmin ediləcək”
İlqar Hüseynli: “Ciddi səbəblərin əsas mahiyyətində dayanan problem planlaşdırmanın düzgün həyata keçirilməməsidir”
Əsasən böyrək və ya ürək transplantasiyası əməliyyatı keçirmiş xəstələrdə orqan transplantasiyasının bədən tərəfindən rədd edilməsinin qarşısını almaq üçün istifadə olunan “Sertikan”- (tərkibində aktiv maddə olaraq everolimus saxlayan immunosupressiv (immuniteti zəiflədən) dərman vasitəsi bir müddətdir ki, xəstəxanalar tərəfindən bu qəbildən olan xəstələrə verilmir. Xırdalan Mərkəzi Xəstəxanasında qeydiyyatda olan və orqan transplantasiyası keçirən xəstələrdən bir neçəsinin baki-xeber.com-a verdikləri məlumata görə, 2 aydır ki, bu dərmanı ala bilmirlər. Xəstəxanadan onlara bildirilir ki, dərman yoxdur, olanda veriləcək. Onlar bildirirlər ki, ciyər və böyrək köçürülmüş xəstələr o dərmanı qəbul etməzsə o orqanlar fəaliyyətini dayandırar. Şəxslər qeyd edirlər ki, insanlar ölüm təhlükəsi ilə üzləşirlər. Bu dərman vasitəsi isə hər aptekdə yoxdur, hansı aptekdə varsa da, onun da qiyməti həddən artıq bahadır. Xəstələr deyirlər ki, bəzən 70, bəzən, 100, bəzən də 150-160 manata satılır. Bunu isə almağa xəstələrin əksəriyyətinin maddi imkanı yoxdur. “Bu dərman əgər depoda varsa sənədləşdirib xəstəxanaya göndərsinlər, xəstələr gözləyir. Biz sağlam adamlar deyilik, gözləyə bilmirik. Xırdalan xəstəxanasında “Sertikan” adlı dərman yoxdur? Niyə yoxdur?İki aydır “yoxdur” eşidirik”-deyə xəstələr bildirir.
Xəstələrə “Sertikan” dərmanı niyə verilmir? Səbəb nədir?
Ürək və böyrək transplantasiyası keçirən xəstələrin şikayətləri ilə əlaqədar Tibbi Ərazi Bölmələrini İdarəetmə Birliyi (TƏBİB) ilə əlaqə saxladıq. “TƏBİB tərəfindən vətəndaşların dərman vasitələri ilə təmin olunması istiqamətində zəruri addımlar atılır.
Qeyd edək ki, orqan transplantasiyası əməliyyatları icra edilmiş vətəndaşların dərman vasitələri ilə təmin olunması prosesi davam etdirilir.
TƏBİB tərəfindən müvafiq tender qaydalarına uyğun şəkildə qalib olmuş şirkətlə müqavilə bağlanılıb. Qısa zamanda bütün tibb müəssisələri qeyd edilən dərman vasitələri ilə təmin ediləcək”-deyə TƏBİB-dən bildirdilər.
“Dərman xəstələrə konkret olaraq nı vaxt çatdırılacaq” sualına isə TƏBİB-dən “Sənədləşmə prosesindən asılıdır. Onu dəqiq deyə bilmirik”-deyə bildirildi.
TƏBİB dərmanın xəstələrə çatdırılması ilə bağlı qeyri-müəyyən cavab verdi, xəstələr isə can təhlükəsi ilə çırpınırlar. Ekspertlər də deyir ki, ölkədə bu dərman satılırsa, demək depoda da var. Onun xəstələrə vaxtında çatdırılmaması suallar doğurur.
Ekspert İlqar Hüseynli baki-xeber.com-a bildirdi ki, bu dərmanların dövlət klinikalarında olmamasının bəzi ciddi səbəbləri var. “Ciddi səbəblərin əsas mahiyyətində dayanan problem planlaşdırmanın düzgün həyata keçirilməməsidir. Bəzən dövlət klinikaları onlara 2026-cı ildə hansı dərmandan nə qədər lazım olduğu barədə 2025-ci ildə proqnoz bir tərtib edirlər ki, 2026-ci il üçün bizə nə qədər hansı dərmanlardan lazım olacaq. Planlaşdırma düzgün olmayanda birincisi, müəyyən dərman preparatları tez istifadə olunur və onun defisiti yaranır. Çünki TƏBİB də dövlət büdcəsində olduğuna görə tender elan edir. Tenderdə müəyyən şirkətlər iştirak edir. O tenderin nəticəsindən qalib elan olunub. Qalib şirkət elan olunandan sonra həmin dərman preparatlarının ölkəyə gətirilməsi də müəyyən bir zaman alır. Proqnozlaşdırma və planlaşdırma düzgün aparılmayan da bəzi dərman preparatları ümumiyyətlə bir də görürsən ki, tətbiqdən, protokoldan çıxarılır və artıq olaraq qalır klinikada. Kilinkada bu sahə ilə məşğul olan, buna məsul olan şəxsləri məcbur olurlar ki, həmin dərman preparatlarını digər kliniklarda istifadə etsinlər, yəni başqa kliniklara göndərsinlər. Yəni bu bir xeyli problemlər yaradır. İkincisi, planlaşdırma problemindən əlavə, dünyada son illər baş verən bu müharibələr, eyni zamanda məsələn, Hörmüz boğazındaki yükdaşımalar zamanı problemlərin ortaya çıxması, bu kimi kommunikasiya məsələləri dərman preparatlarının da təchizatında ciddi gərginliklər yaradır. Yəni artıq onun fəsadları bizim Azərbaycanda da hiss olunmaqdadır. Çünki ölkə 100-də 98, 95 faiz dərman preparatlarının təchizatı baxımından idxaldan asılı vəziyyətdədir. Konkret olaraq, Azərbaycan həm də orqan transplantasiya ilə bağlı çox böyük təcrübəyə malik olmayan bir ölkədir.
Bizdə orqan transplantasiyası yeni-yeni artıq kütləviləşməyə başlayıb. O da müəyyən fərdi kliniklarda bu baş tutmaqdadır. Yəni transplantasiya olunmuş xəstələrin sayı kütləvi deyil. Buna görə də həmin “Sertikan” dərmanın gətirilməsi də proqnozlaşdırma zamanı bax bu mənada ciddi bir problemlərlə üzləşir. Yəni ölkədə dövlət klinikası TƏBİB xətti ilə neçə sayda “Sertifika”nın gətirilməsi neçə sayda orqan transplantasiyasının olunmasına bağlı bir məsələdir. Özəl şirkət isə öz puluna istədiyi dərmanlarını istədiyi qədər, istədiyi sayda gətirə bilir. Özəl şirkətlərin də bu problemləri var. Bəzən bildiyim qədər elə dərman firmaları var ki, il ərzində kifayət qədər sayda vaxtı keçmiş, yararlılıq müddəti bitmiş dərman preparatlarını atmaq zorunda qalırlar. Niyə? Onlar da bəzən proqnozlaşdırmada səhv edirlər. Kifayət qədər sayda dərmanı gətirirlər. Bəzi hallarda artıq bir də görürsən ki, həkimlərin praktikasında dəyişikliklər yaranır, protokoldan həmin dərman preparatları çıxarılır, istifadə olunmur və kütləvi şəkildə qalır əllərində və məcbur olub onu müddəti bitdikdən sonra atırlar”.
İ.Hüseynlinin sözlərinə görə, bu baxımdan proqnozlaşdırma, planlaşdırma çox ciddi bir məsələdir.
Onun bildirdiyinə görə, ola bilər ki, ölkənin 2025-ci ildə şərti olaraq, 100 qutu “Sertikan”a ehtiyacı ola bilər: “Tutaq ki, dövlət qurumu, TƏBİB də fikirləşər ki, ötən il 100 qutu “Sertikan”la transplantasiya olmuş xəstələrimizi idarə etmişiksə, 2026-cı ildə də 100 qutunun proqnozunu verə, planlaşdırma edə bilər. Amma əksinə bir də görürsən ki, 2026-ci ildə 2025-ci illə müqayisədə orqan transplantasiyası olmuş xəstələrin sayında bir neçə dəfə və yaxud da ki, bir neçə yüz artım var. Bu artımın ortaya çıxdığı məqamda artıq həmin dərman preparatlarına defisit mütləq yaranacaq. Bu mənada bu mənada məhz nəzərə alınmalıdır ki, ilbəil həm xəstəliklərin sayı artır, həm də orqan transplantasiyalarının sayı artmaqdadır. Proqnozlaşdırma və planlaşdırma zamanı həmin dərman preparatlarını növbəti illə müqayisədə düşünürəm ki, bir qədər artıq sayda sifariş etmək, artıq sayda almaq lazımdır. Hətta nəzəri cəhətdən burada istifadə olunmasa, müddəti bitib sərf olunmasa da belə, biz insanların namına, xəstələrin namına bu planlaşdırmanı elə etməliyik ki, növbəti ildə də xəstələrin dərman preparatlarından təchizatında fasilələr yaranmasın. Məsələ bu fasilələrin yaranmasının əsas başında duran səbəb budur”.
İradə SARIYEVA
