İlqar Hüseynli: “Bakıdakı o evlərdə, binalarda bu konstruksiyalar nəzərə alınmayıb, ona görə də istilik riskləri var və təhlükə halları istisna deyil”
Avropada tüğyan edən istilər Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) həyacan təbili çalmasına səbəb olub. ÜST Avropada baş verən həddindən artıq isti hava dalğalarının dağıdıcı təsirləri ilə bağlı rəqəmləri açıqlayıb. Təşkilat iyunun 21-dən bəri Avropada isti hava dalğaları səbəbindən 1300-dən çox insanın öldüyünü bəyan edib.
ÜST-ün baş direktoru Tedros Adhanom Qebreyesus sosial media hesabında milyonlarla insanın rekord dərəcədə yüksək temperaturla üz-üzə qaldığını bildirib: "Hazırda 150 milyon insan həddindən artıq isti şəraitdə yaşayır, yüzlərlə insan həyatını itirib, təhsildə fasilələr yaranıb və elektrik şəbəkələri çökür".
İstilik stressinin çox vaxt hiss edilmədən ölümlərə səbəb olduğunu deyən Qebreyesus, buna görə də bunu "səssiz qatil" kimi təsvir edildiyini bildirib. Avropadakı evlərin, iş yerlərinin və məktəblərin bu qədər yüksək temperaturlara davamlı tikilmədiyinə diqqət çəkən təşkilat rəhbəri, iqlim dəyişikliyinin təsirlərinin hər il daha ağır hiss edildiyini qeyd edib.
Avropada baş verən ölümcül istilər Bakıda mənzil tikintisi sahəsində mövcud qüsurların yarada biləcəyi fəsadları bizə xatırladır.
ÜST hesab edir ki, Avropada istidən ölümlərin çoxu evlərdə baş verib. “Bu təhlükə Azərbaycan üçün də müəyyən qədər ola bilərmi?” sualını ortaya qoyur.
Yəni Avropa da evlər hədsiz dərəcədə isti temprstura uyğun tikilməyib. Belə görsənir ki, tikinti zamanı süni materallardan istifadə olunub və nəticədə də anloji hallar baş verib.
Bəs Azərbaycanda hədsiz dərəcədə, yəni 40-50 dərəcəyə yaxın temperaturun təsirini azaltmaq məqsədilə evlərin, mənzillərin tikinti vəziyyəti nə yerdədir? Bakıda bu ciddi problem öncədən nəzərə alınıbmı ki, belə dəhşətli istilər ola bilər və insanlar evlərində istidən ölə bilərlər? Bakıda mənzil tikintisində Avropadakı kimi hədsiz dərəcədə istiyə dözümlülük amili nə dərəcədə diqqətə alınıb? Söhbət kondisionerlərin işləmədiyi haldan gedir.
Qeyd edək ki, bəzi ekspertlərin fikrincə, son dövrlər Bakıda inşa edilən binaların əksəriyyətini n tikintisində süni materiallardan istifadə olunub və bu da radiasiya yaradır. Şüşə, alkopon, dəmir-beton kimi süni tikinti materiallarının təhlükə yaratdığı istisna edilmir. Onlar işıq şüası buraxırlar, radiasiya ötürürlər, elə binalarda yaşamaq təhlükəlidir. Ekspertlərin sözlərinə görə, şəhər mühitində elə material seçmək lazımdır ki, insanlar üçün təhlükə törətməsin, bu kimi məsələlərdə insan faktoru nəzərə alınsın.
Sosial sahə üzrə ekspert İlqar Hüseynli baki-xeber.com-a bildirdi ki, bu yalnız dünya üçün deyil, Azərbaycan üçün də aktual məsələdir. İ.Hüseynli hesab edir ki, əslində, bu hərtərəfli baxış və müzakirə tələb edən bir məsələdir və bu mövzu ilə bağlı bu prosesləri bilən mütəxəssislər, ekoloqlar da fikir bildirməlidir, bu, çox yaxşı olar. “Həm də tikinti mütəxəssisləri bu prosesi artıq burada bir nümunə kimi görməlidirlər. Dünyada heç zaman belə bir fakt, belə bir hal olmamış ki, insanlar öz evlərində istilikdən dünyasını dəyişmiş olsunlar. Avropa çox da dəhşətli istilərlə müşaiyət olunmayan klimata malik olan bir coğrafi regiondur. Məsələn, Türkiyənin də elə regionları var ki, orada heç vaxt soyutma sistemlərindən, konkret olaraq kondisionerlərdən istifadə olunmur. Baxmayaraq ki, kondisioner istehsalçısıdır, amma Ankarada, İqdırda, Diyarbəkir kimi şəhərlərdə mənzillərdə heç kondisioner quraşdırılmayıb. Məsələn, Azərbaycanın iqliminə gəldikdə, Şuşada, Kəlbəcərdə heç vaxt kondisionerlərə ehtiyac olmayıb. Çünki əsas güc evləri istiməyə verilib. Çünki qış həddən artıq soyuq olduğuna görə daha çox mənzillərin isti saxlanılmasına ehtiyac duyulub. O cümlədən də Avropa iqlimində də eyni şey müşahidə olunur. Yəni məsələ burasındadır ki, bu iqlim dəyişiklikləri Avropa ölkələrinin müxtəlif yerlərində bu cür fəsadları ortaya çıxartmış olur. Bu da bir dərs və nümunə kimi artıq qeyd olunmalıdır.
Almaniyada kütləvi ölümlərin həm də səbəbinin bir faktoru ondan ibarətdir ki, Almaniyada evlərə kondisionerlərin quraşdırılması uzun və bürokratik maneələrdən keçir. Yəni vətəndaş istədiyi vaxt kondisioneri alıb evində quraşdıra bilməz, bunun üçün müəyyən icazələr alınmalı, müəyyən tələb və normativlərə əməl olunmalıdır. Onların hamısını aradan qaldırıb o normativlərə uyğunlaşdırana qədər insanlar artıq istilərdən dünyasını dəyişmiş olublar.
Azərbaycana gəlincə, Azərbaycanda son illər tikilən evlərdə daş yunu deyilən bir tikinti materiallarından istifadə olunur. Artıq sərt tələb kimi qoyulub ki, evlər xaricdən həmin daş yunu ilə üzlənməlidir. Ondan sonra fəsad vurulmalıdır. Daş yunu konkret belə deyək ki, ölçülü pletələrdir. Onlar quraşdırılır, konstruksiya olunur binanın çölündə. Onun funksiyası ondan ibarətdir ki, həmin o daş yunu divarla fasad arasında xüsusi bir örtülü təbəqə yaradır. Həmin örtülü təbəqə qışda soyuğun və yayda həddən artıq istinin qarşısını almaq məqsədi daşır. Bu Azərbaycanda son illər mövcuddur. Baxmayaraq ki, bizim mənzillərimizin əksəriyyətində artıq kütləvi olaraq kondisionerlər quraşdırılıb. Başqa ölkələrdən fərqli olaraq Bakıda, Aran rayonlarında, müxtəlif coğrafi regionlarımızda bu kondisionerlər quraşdırılıb. Çünki biz daimi isti region hesab olunmuşuq. Ona görə insanlar ən azı bir otaqlarını kondisionerlə təmin edə biliblər. Yəni bu mənada bizdə problemin həlli ilə bağlı mənzillərin, binaların tikintisi zamanı uyğun addımlar atılmalıdır”.
İ.Hüseynli hesab edir ki, bu gün “Xruşovka”, “Leninqrad” layihələri ilə tikilən evlər var ki, onlar son beş ilə qədər üzlənmayan evlərdir. “Yəni Bakıda binaların daş yunu ilə üzlənməsi prosesi gedir. Amma köhnə binalar var ki, problem onlarda ola bilər. Söhbət ondan gedir ki, o evlər daş yunu ilə üzlənməyib. Bakıdakı o evlərdə, binalarda bu konstruksiyalar nəzərə alınmayıb, ona görə də istilik riskləri var və təhlükə halları istisna deyil. Azərbaycanda durum təxminən belədir. Amma sizə bir şey də deyim. Bu təkcə Azərbaycanda deyil. Məsələn, Türkiyədə artıq köhnə binaların da üzlənməsi həyata keçirilir. Onlar buna montalanama deyirlər. Montalanama, yəni fasadın üzərindən bütün binalar xüsusi materiallarla üzlənir və yenidən fəsad vurulur. Bu artıq bələdiyyənin mənzillər qarşısında qoyduğu tələbdir. Orada binalar insanların özlərinin özəl mülkiyyəti olduğuna görə insanlar özləri bəlli bir vəsait yığıb, toplayırlar, ödəyirlər və bələdiyyə öz ustalarını göndərib həmin binaları, həmin bu isitmə-soyutma sisteminin üzlənməsi ilə təmin edirlər. Düşünürəm ki, bu dünyanın bütün ölkələrində belə olmalıdır. Yəni demək olmaz ki, regionda hər zaman soyuqdur, mən ona görə də heç bu xərclərin çəkilməsinə ehtiyac yoxdur. Amma Almaniyada baş verən son, bax bu fors-major vəziyyət, iqlim dəyişikliyinin yaratdığı fəsadlar bir daha sübut etdi ki, bəli, mənzil tikilərkən bu mexanizmlərin, bu konstruksiyaların olmasına ciddi ehtiyac var”-deyə İ.Hüseynli qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
