Xəyal Bəşirov: “Məsələ hüquqi müstəvidə öz həllini tapıb ki, hava limanında fəaliyyət göstərən taksilərlə bağlı məhdudlaşdırıcı sənəd, məhdudlaşdırıcı qərar Konstitusiyamıza ziddir”
Heydər Əliyev adına Beynəlxalq Hava Limanında taksi xidməti ilə bağlı tətbiq olunan yeni qaydalar həm narazılıq, həm də ciddi suallar doğurur. Yeni qaydalara görə, aeroportdan taksi nəqliyyatı ilə sərnişindaşımaların yalnız “Bakı Taksi Xidməti” MMC vasitəsilə həyata keçiriləcəyi qeyd edilir. Cəmiyyətin narazlıqla qarşıladığı yeni qaydalarla əlaqədar Ombudsman Aparatı monitorinq aparıb və açıqlama yayıb.
Ombudsman Aparatının yaydığı məlumatda qeyd edilir ki, yeni qaydalar qiymətlərin süni şəkildə artırılmasına, sərnişinlərin seçim imkanlarının məhdudlaşdırılmasına, lisenziyalı taksi xidməti göstərən şəxslərə bərabər imkanların yaradılmamasına, sürücülərin iqtisadi itkilərlə üzləşməsinə və sosial narazılıqların yaranmasına səbəb olur: “Tətbiq edilən yeni tarif siyasəti Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 25-ci maddəsinin (Bərabərlik hüququ) və 59 maddəsinin (Azad sahibkarlıq hüququ), habelə Rəqabət Məcəlləsinin müddəalarına uyğun gəlmir”.
Ombudsmanın açıqlamasında göstərilib ki, bu, Konstitusiya Məhkəməsinin 2 maddəsi ilə insanlara verilən hüquqlara tamamilə ziddir.
Yəni ortada Konstitusiyanın tələblərinin, iki maddəsinin kobud şəkildə pozulması faktı var. Bax belə bir vəziyyətdə Konstitusiya Məhkəməsinin ölkədə taksilərlə bağlı yaranmış vəziyyətə müdaxilə etmək hüququ, imkanı varmı, zərurət yaranıbmı? Bu, sadə bir vətəndaşın dediyi söz deyil, ölkənin ombudsmanının hesabatında əks olunan məsələdir. Konstitusiya Məhkəməsi bu məsələyə müdaxilə edib rəy verməlidirmi? Hansı halda rəy verə bilər və Konstitusiya Məhkəməsinin buna yeni bir rəy verməsi üçün nə etmək lazımdır?
“Azərbaycan Konstitusiya Məhkəməsinin rəyi…”
Siyasi və Hüquqi Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri Xəyal Bəşirov “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, bu məsələyə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyana və qanunlara əsasən münasibət bildirmək lazımdır. “Hava limanında taksilərlə bağlı məsələ son həftələr geniş müzakirə olunur. Fikrimcə, onun o səviyyəyə qalxması doğru deyil ki, bununla bağlı ombudsman müraciət etsin, Konstitusiya Məhkəməsi rəy versin, qərar versin. Açığı, bu sənədlərlə tanış deyiləm. Azərbaycan qanunvericiliyində bu prosedurlar nəzərdə tutulub. Sadəcə, mən buna öz subyektiv mövqeyimi ona görə bildirdim ki, yəni bu məsələ bu səviyyəyə qalxmalı deyil. Bununla əlaqədar kifayət qədər qurumlar var ki, bu məsələni onlar özləri də həll edə bilərdilər. Yəni o qurumlar bu problemin həllinə nail ola bilərdilər və ölkənin insan hüquqları üzrə müvəkkilini, yaxud Konstitusiya Məhkəməsi kimi ali məhkəmə orqanını məşğul etməməli idilər. Amma indi məsələ bu səviyyəyə qalxıb, böyük ehtimal ki, bununla bağlı addımlar atılıb. Çünki Azərbaycanda bu fəaliyyətlə məşğul olan kifayət sayda qurumlar, aidiyyəti orqanlar var. Həmin o aidyyəti orqanlar bu məsələni böyütmədən daha operativ, öz imkanları çərçivəsində daha geniş araşdırma apararaq həll edə bilərdilər. Amma görünür, bu olmayıb ki, məsələ bu səviyyəyə qalxıb. Bu, orqanların fəaliyyətsizliyinin, yaxud lazımı şəkildə fəaliyyət göstərməməsinin nəticəsidir. O ki qaldı bu məsələ ilə bağlı ombudsmanın və Konstitusiya Məhkəməsinin fəaliyyətinə, Azərbaycan Konstitusiyasına görə, hakimiyyətlər bölgüsü var - qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyəti. Qanunverici hakimiyyətini parlament həyata keçirir. Prezidentin rəhbərliyi altında icra hakimiyyəti fəaliyyət göstərir, Nazirlər Kabineti də ora aiddir. Məhkəmə hakimiyyəti isə ədalət mühakiməsini həyata keçirən üç pilləli məhkəmə sistemidir. Birinci instansiya apelliyasiya, ikinci kassasiya instansiyası, üçüncüsü ali məhkəmə. Amma Konstitusiya Məhkəməsi adlarını çəkdiyimiz bu qurumların, bu istiqamətlərin heç birinə aid deyil, müstəqil dövlət qurumudur. Konstitusiya Məhkəməsi nə qanunvericilik, nə icra, nə məhkəmə hakimiyyətinə aid olmadan, tabe olmadan müstəqil fəaliyyət göstərən, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının qüvvəsini, Konstitusiyaya riayət edilməsini təmin edən bir ali orqandır. O daha çox qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyətində qəbul edilmiş qərarların Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına uyğun olub-olmamasını, eyni zamanda vəzifəli şəxslərin qəbul etdiyi qərarların, imzaladığı sənədlərin Konstitusiyamıza aid olub-olmamasını, ümumilikdə Azərbaycanın normativ aktlar sistemində mövcud olan bütün sənədlərin Konstitusiyamıza uyğun olub-olmamasını daha çox təmin edir”.
X.Bəşirov qeyd etdi ki, söhbət hava limanında fəaliyyət göstərən 10-15 taksidən yox, onlarla, bəlkə də yüzlərlə insanın taksi fəaliyyətindən gedir. X.Bəşirovun sözlərinə görə, onların uzun illər göstərdikləri fəaliyyətə məhdudiyyətlər tətbiq olunub, təbii ki, insanlar buna öz narazılıqlarını bildirirlər və bu mətbuatda da bu öz əksini tapır. “Taksi fəaliyyətinə məhdudiyyət tətbiq edilənlərin Ombudsmana müraciət etmək haqqı var. Bu, Ombusmanın fəaliyyətində, bu institutun yaradılması məqsədlərində də nəzərdə tutulub. Təbii ki, bir insan da müraciət edə bilər. Amma burda taksi fəaliyyəti ilə məşğul olanların kütləvi müraciətindən söhbət gedirsə, bu daha həssas yanaşma tələb edir. Buna görə də Ombudsmana müraciət olunub. Ombudsman həmin o taksi fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslərin fəaliyyətlərinə məhdudiyyətlər tətbiq edən müvafiq icra hakimiyyəti orqanının qəbul etdiyi qərarın Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına uyğun olub-olmamasını müəyyən etmək üçün araşdırma aparıb. Müəyyən olunub ki, burda insanların Konstitusiyada nəzərdə tutulmuş bərabərlik hüquqları pozulub. Yəni orda digər taksi xidmətilə məşğul olanlar da var, amma hamısına bərabər şərait yaradılmır, bəzilərinə şərait yaradılır, bəzilərinə yox. Ombudsman da, böyük ehtimalla, bununla bağlı Konstitusiya Məhkəməsinə müraciət edə bilər. Qanunda bu nəzərdə tutulub. Konstitusiya Məhkəməsi də bununla bağlı rəy verir ki, həmin o məsələ Konstitusiyaya ziddir, ya yox. Konstitusiyamızda nəzərdə tutulan insan hüquqlarının pozulması deməkdir. Bu halda artıq bununla bağlı müvafiq qurumlar addımlar atmalıdır. Qanunvericiliyə görə, Konstitusiyamızın 147-ci maddəsinə əsasən normativ aktlar sistemi var. Normativ aktlar sisteminin ierarxiya üzrə ən yuxarsında duran Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasıdır. Bizim Konstitusiyamız bütün qanunlardan, bütün normativ aktlardan, hətta Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrdən belə üstündür. Yəni bütün digər aktlar, qanunlar, məcəllələr, sərəncamlar və sair hamısı Konstitusiyaya uyğun olmalıdır. Konstitusiyaya ziddirsə Konstitusiyanın üstünlüyü götürülür və həmin o normativ aktlar ya qəbul edilə bilməz, ya da qüvvədə ola bilməz. Bu baxımdan düşünürəm ki, burda artıq məsələ hüquqi müstəvidə öz həllini tapıb ki, hava limanında fəaliyyət göstərən taksilərlə bağlı məhdudlaşdırıcı sənəd, məhdudlaşdırıcı qərar Konstitusiyamıza ziddir. Bununla bağlı Azərbaycan Konstitusiya Məhkəməsinin rəyi varsa, artıq o qərar Konstitusiyaya uyğunlaşdırılmalı və həmin şəxslərin pozulan hüquqları bərpa edilməlidir. Bəli, əgər Azərbaycan Respublikası İnsan Hüquqları üzrə müvəkkilinə hüquqları məhdudlaşdırılmış taksi sürücüləri müraciət ediblərsə, bu qurum da müraciətin araşdırılmasını həyata keçiribsə, bununla bağlı Konstitusiya Məhkəməsinə müraciət etmək hüququndan istifadə edibsə, Konstitusiya Məhkəməsi də bununla əlaqədar araşdırma aparıb rəy veribsə, təbii ki, bu, qanunvericiliyə uyğundur. Düşünürəm ki, o istiqamətdə gərəyi olan addımlar atılmalıdır”-deyə X.Bəşirov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
