Cənubi Qafqazın siyasi gündəmində Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin imzalanması məsələsi mərkəzi yer tutur. Son aylar ərzində tərəflər uzunmüddətli münaqişəyə son qoymağa və yeni reallıqlar formalaşdırmağa hazırlıqlı olduqlarını göstərən addımlar atıblar. Əsas məqamlardan biri Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi iddialarından qətiyyətlə imtinanın zəruriliyini qəbul etməsidir.
Avqustun 8-də keçirilmiş Vaşinqton görüşü sülh prosesinin gedişində yeni səhifə açdı: tərəflər ikitərəfli formata sadiq olduqlarını təsdiqlədilər və tərəqqini onilliklər boyu əngəlləyən vasitəçilikdən imtina etdilər. Bu qərar regional siyasətin yetkinliyini və müstəqilliyini nümayiş etdirən mühüm siqnal oldu. BMT Baş Assambleyasının 80-ci sessiyasında çıxış edən Prezident İlham Əliyev bu reallıqları xüsusi vurğulayaraq bölgədə yaranmış yeni vəziyyətin sülh və əməkdaşlıq üçün açdığı geniş imkanları diqqətə çatdırıb. Region artıq düşmənçilik meydanı deyil, əməkdaşlıq və inteqrasiya məkanı olmalıdır. Azərbaycan "Orta Dəhliz" və Zəngəzur istiqaməti də daxil olmaqla, beynəlxalq daşımaların əsas mərkəzinə çevrilir. Ermənistanın da bu layihələrdə iştirak etməsi sülhün möhkəmlənməsinə xidmət edəcək. Azərbaycanın zəngin təbii qaz və bərpaolunan enerji potensialı regionun enerji təhlükəsizliyi üçün mühüm amildir. Ermənistan da bu imkanlardan faydalana bilər. Bütün bunlar Azərbaycanın Cənubi Qafqazı sülh və əməkdaşlıq məkanına çevirmək siyasətinin tələblərinə əd cavab verir. Belə şəraitdə müəyyən qüvvələr Gürcüstanı hədəf seçərək regionda vəziyyəti qarışdırır. Belə ki, bələdiyyə seçkilərinə bir neçə gn qalmış Gürcüstan hakimiyyəti diplomatik qalmaqalla üzləşib. Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski BMT Baş Assambleyasında çıxışı zamanı Avropanın Tiflisi “itirdiyini” bəyan edib və Avropa səfirlikləri birgə bəyanat yayaraq Gürcüstan hökumətini onların fəaliyyətini gözdən saldığına görə tənqid ediblər. Lakin hakim “Gürcü arzusu” partiyası bundan narahat deyil. O, Avropa səfirlərini açıq şəkildə qınamağa başlayıb. Gürcüstanın baş naziri İrakli Kobaxidze bildirib: “Mən Volodimir Zelenski ilə debata girmək istəmirəm. O, müharibə şəraitində olan ölkənin prezidentidir, ona görə də hansı bəyanatla çıxış etməsindən asılı olmayaraq, buna cavab verməyə ehtiyac görmürəm. Demokratiya və insan haqları ilə bağlı vəziyyətə gəlincə, Ukrayna həm demokratiya, həm də insan haqları baxımından faciəvi vəziyyətdədir”. Onun sözlərinə görə, Gürcüstan insan haqları baxımından yüksək yerlərdən birini tutur. Amma respublikanın avropalı tərəfdaşlarının heç də hamısı bu qiymətləndirməni bölüşmür. Konkret olaraq, sentyabrın 24-də Avropa İttifaqının 25 ölkəsinin (Macarıstan və Slovakiyadan başqa hamısı), eləcə də Böyük Britaniyanın səfirlikləri birgə bəyanat yayaraq, “bütün siyasi liderləri” Gürcüstan cəmiyyətində düşmənçilik və nifrət qızışdırmaqdan çəkinməyə çağırıb və onların özlərinin heç vaxt belə bir işə qarışmadıqlarını vurğulayıblar. Aydındır ki, onlar dostluq münasibətində olduqları müxalifətə deyil, səfirləri ekstremistlərlə əlaqədə olmaqda ittiham edən hakimiyyəti nəzərdə tutublar.
Həmin gün Gürcüstan Xarici İşlər Nazirliyi Almaniya səfiri Peter Fişeri çağırıb. O, uzun müddətdir ki, “Gürcü Arzusu” üçün uyğun olmayan Avropa səsinin simvolu olub. Təxminən 40 illik karyerası olan təcrübəli diplomat Gürcüstan hökumətinin siyasətini açıq şəkildə tənqid edir, hakim rejimin əleyhdarlarının məhkəmələrində iştirak edir və ümumilikdə müxalifəti tam dəstəklədiyini bildirir. Bunlar fonunda Almaniya səfirliyinə bildirilib: “Gürcüstan tərəfi ölkədə demokratik prinsiplərlə bir araya sığmayan və cəmiyyətdə qütbləşmənin dərinləşməsinə töhfə verən radikal gündəmi təşviq etmək cəhdlərindən narahatlığını ifadə edib. Eyni dərəcədə Gürcüstanda məhkəmə proseslərini siyasiləşdirmək cəhdləri, habelə səfirlərin bu proseslərdə iştirakı narahatlıq doğurur”. Hakimiyyət həmçinin qeyd edib ki, Avropa səfirliklərinin bəyanatını növbəti dezinformasiya aktı və “hökumətə qarşı əsassız hücum cəhdi” hesab edirlər. Bununla belə, Tiflis Berlinlə diplomatik münasibətləri kəsməyəcək; əksinə, onlara böyük əhəmiyyət verir və onları qoruyub saxlamağa ümid edir.lakin avropa yenə Gürcütanın daxili işlərənə müdaxilə edərək durumu pisləşdirir. Maraqlıdır ki, Fişerdən sonra Gürcüstan Xarici İşlər Nazirliyi Böyük Britaniya səfiri Qaret Uordu çağırıb. O, həm də “Gürcü Arzusu” hökumətinin davamlı tənqidçisi olub. Parlamentin spikeri Şalva Papuaşvili də baş verənlərdən narazılığını bildirir: “Mən bir daha hər kəsə xəbərdarlıq edirəm: oktyabrın 4-də (bələdiyyə seçkiləri günü) bir dənə də olsun zorakılıq aktı olarsa, məsuliyyət bu cinayətkarları ürəklərində saxlayan Avropa İttifaqı institutlarının nümayəndələrinin üzərinə düşəcək”. Politoloq Nino Skvortsova bildirir ki, Gürcüstan hökumətindən daha sərt mövqe gözləmək olardı: “Almaniya səfirinin məsələsində hökumətin səbri tükəndi və onlar Fişerə birbaşa öhdəliklərini xatırlatmaq qərarına gəldilər. Çoxları Xarici İşlər Nazirliyindən daha sərt bəyanat gözləyirdi, hətta onun persona-non-qrata elan edilməsi də istisna deyildi, lakin Tiflis həm Almaniya, həm də Aİ ilə münasibətlərində manevr üçün yer buraxır. "Gürcü Arzusu” hazırda risk etmək istəmir, amma ən yaxşı variantı kimi özünü müdafiə edir. Brüssel və ayrı-ayrı Aİ-yə üzv dövlətlər absurd tələblərdə israr etməkdə davam edirlər... Bundan başqa, ekspertin fikrincə, Gürcüstan hakimiyyəti parlament seçkilərindən sonra başlayan etirazları nəzərə alır və onların yenidən baş verməsinə imkan vermək istəmir”. Politoloq Nika Çitadze hesab edir ki, Gürcüstanla Qərb ölkələri arasında münasibətlər yaxın gələcəkdə daha da pisləşə bilər: “Səfirlərin tənqidi səngimək bilmir, ona görə də "Gürcü Arzusu" onları arzuedilməz şəxslər elan edə və məsləhətləşmələr üçün öz səfirlərini geri çağıra bilər. Nəticədə, diplomatik münasibətlərin səviyyəsi aşağı düşəcək, hökumətə xaricdən gələn mənfi tənqidlərin çoxunu yumşaltmağa imkan verəcək. Məsələn, artıq ABŞ səfiri yoxdur, təbii ki, Gürcüstanda bu, sərmayə proqramına mənfi təsir göstərəcək”.
Samirə SƏFƏROVA
