Qarabağın dilbər guşələrindən biri Kərkicahandır ki, Xankəndi ilə çiyin-çiyinə binələnən bu kəndin tarixi çox qədimdir. Yazılanlara görə, 1988-ci ildə aparılan qazıntılar zamanı burada III əsrdən qalma yazılı daşlar, qoç fiqurlu kiçik daşlar və bir çox bəylərin-xanların vaxtilə gizlətdiyi küplər və xəzinələr tapılıb.
Bir sıra alimlər bu kəndin əsasının eramızın I-III əsrlərində qoyulduğunu qeyd edirlər. Bir sözlə, qədim və zəngin tarixə malik olan Kərkicahanın insanları da cəsur, qeyrətli, vətənpərvərdir. 1988-ci ildə aşkar, ondan əvvəlki illərdə isə gizlin şəkildə erməni separatçıları Qarabağın tarixi sakinləri olan Azərbaycan türklərinə qarşı silahlı hücumlar təşkil etməyə başladılar. Qarabağdakı bir ovuc separatçı tör-töküntüsü dövrün ən yeni növ silahları ilə silahlanaraq azərbaycanlılara qarşı hücumlar, basqınlar təşkil edir, evlərə od vurub yandırırdılar.
1991-ci ildə düşmən tərəfindən işğal olunan Xankəndinin Kərkicahan qəsəbəsinin oğulları separatçılara qarşı gücləri çatan dərəcədə qəhrəmanlıqla döyüşüb, kəndi müdafiə etməyə çalışıblar.
Azərbaycanın Xankəndi şəhərinin inzibati ərazi vahidində şəhər tipli qəsəbə olan Kərkicahana 1991-ci il dekabrın 28-də başlayan düşmən hücumu 1 gün sonra Kərkicahanın işğal edilməsi ilə nəticələnib. Rəsmi məlumata görə, Kərkicahan uğrunda döyüşlərdə 150-dən çox azərbaycanlı - 40 qadın və 110 kişi şəhid olub.
“1989-cu ildə ermənilər Orduxanı öldürdülər, bununla da Kərkicahan ilk şəhidini verdi”
Müsahibimiz, “kobra” ləqəbli “Haqq-Ədalət Yolu Böyük Türk Dünyası Qəhrəman Kərkicahan” İctimai Birliyinin sədri, Qarabağ qazisi Nazim Mərdan oğlu Hüseynovla 32 il əvvələ boylandıq. Müsahibə Xocalı soyqırımının 31-ci ildönümü ərəfəsinə təsadüf etdiyi üçün N.Hüseynov üçün danışmaq çox çətin idi. Əlbəttə, Kərkicahan faciəsinin, onun ardınca da Xocalı soyqırımının ağrısını yaşamaq çox çətindir. “Bizim Kərkicahan camaatı hər yerdə öz cəsarəti, qeyrəti, vətənpərvərliyi ilə sayılıb-seçilib. Kərkicahanlılar torpağını, qeyrətini sevən, Vətən uğurunda ölümdən çəkinməyən əhalidir. Onların döyüşkənliyi, qeyrəti, cəsurluğu ilə bağlı salnamələr yazmaq olar. Təəssüflər olsun ki, Kərkicahan haqqında az danışılıb, az yazılıb. Sizinlə “kobra” danışır. Bu adı mənə elə-belə verməyiblər.
Atamın atası Kərkicahanım, Anamın anası Kərkicahanım... Uğrunda getsə də bu şirin canım Peşiman olmaram Kərkicahanım... Hər birimiz Kərkicahan üçün bax beləyik.
Kərkicahan hadisələri danışmaqla bitməz, buna kitablar bəs etməz. Kərkicahanın faciəsi 1991-ci ildə başlamamışdı. Kərkicahan ilk şəhidini 1989-cu ildə verdi. 1989-cu ildə Orduxan Səfərov ermənilər tərəfindən öldürüldü. 1988-ci ilin 12 fevralında separatçılar Ermənistanla birləşmək istəklərini qabartmağa başladılar. 35 ildir ki, ermənilər əsassız iddialarla çıxış edirlər. Siz bilirsiz 35 il nə deməkdir?
Kərkicahan Xankəndiyə bitişikdir. Əvvəllər kənd idi, sonra Özbəkistan küçəsi bizi Xankəndiyə birləşdirdi. Çox yaxşı şəraitimiz vardı. Ermənilər o vaxt işləri tündləşdirirdilər, deyirdilər ki, biz bu işin axırına gedib Qarabağı sizdən alacağıq, Ermənistanla birləşəcəyik və sair. Erməni separatizmi o həddə çatdı ki, azərbaycanlıları işdən çıxardılar. Proseslər qızışmağa başladı, onlar mitinqlər keçirdilər, bizi Xankəndidən çıxardılar. 1989-cu ildə ermənilər Orduxanı öldürdülər, bununla da Kərkicahan ilk şəhidini verdi. Sonra gəlib çıxdıq sentyabrın 18-nə. Görün olnlar mitinqlərə nə vaxt başladılar və azərbaycanlıların evlərini nə zaman yandırdılar? 18 sentyabrda azərbaycanlı evlərini ermənilər yandırdılar. Kütləvi olaraq Özbəkistan küçəsi ilə gəldilər. Onlar “Apkom”un qabağında idilər, yarısı dəstədən ayrılıb qırğın törətmək üçün Xocalıya, basqına gedib, yarısı da Kərkicahanın üstünə gəlmişdi. Həmin vaxt da Xocalıda toy imiş. Bilmirəm, kimin toyu imiş. Biz ayıq düşdük ki, ermənilər bizim üstümüzə gəlir. Mən 1988-ci ildən danışıram. Unutmayın ki, Xocalı soyqırımına gedən yol 1988-ci ildən başlayıb. 366-cı alayın tankları Kərkicahanı dağıdandan sonra 1992-ci ildə Xocalı soyqırımı baş verib. Bu barədə danışmaq çox çətindir.
Ermənilər Özbəkistan küçəsi ilə irəliləyib Kamran kişinin, Suğranın, Şahmarın evlərini yandırdılar, sonra Xankəndidəki bütün azərbaycanlı evlərini odlamağa başladılar, alov göyə qalxırdı. 1989-cu ilin iyul ayının 10-da Orduxanı və Əlini öldürdülər. Orduxanla Əlini öldürəndən sonra Natiq əlibağlı qaçıb gəldi və haray vurdu ki, ermənilər Oruxanla Əlini öldürdülər. Biz gedib oradan Orduxanın və Əlinin meyitini götürdük. Biz Orduxanı Kərkicahanda dəfn etdik. 1991-ci il dekabrın 28-də 70 ildən sonra ilk dəfə 366-cı alayın topu-tankı Kərkicahanı vurdu, dağıtdı. Bu faktdır. Bizim camaatı tələf edəndən, qəsəbəni dağıdandan sonra düşmənin Xocalıya yolu açıldı. Bizdən sonra erməni separatçılarına 366-cı alayın dəstəyi ilə Xocalını qırmaq üçün yol açıldı. Dekabrın 28-də erməni separatçıları 366-cı alayın köməyi ilə bizim kəndi dağıtdılar, amma biz Kərkicahanı ağır döyüşlə qaytardıq, 1992-ci ilin yanvarın 22-nə qədər onu qoruduq, amma bizə kömək gəlmədi, gələnləri də qırırdılar. Bizə kömək edənlər də oldu. Silahımız yox idi. Tankın qabağında qoşalülə və avtomatla nə edə bilərsən? Kərkicahanı düşmən tam dağıdandan sonra biz gəlib Şuşaya yığışdıq. Orada da Şuşanın müdafiəsinə kömək etdik. Sonra isə 1992-ci ilin fevral ayında 366-cı alayın hesabına düşmən Xocalını qanına boyadı”.
N.Hüseynov deyir ki, Kərkicahana qayıtmaq istəyir. İnanır ki, erməni separatçıları çıxıb gedəcəklər. “Biz siyasi-diplomatik yolla Kərkicahana və Xocalıya gedəcəyik. Buna az qalıb”.
Kərkicahan şəhidlərinə gəlincə, N.Hüseynov dedi ki, onların 34 şəhidi olub. Şəhidlərin anım günlərinin keçirildiyini deyən N.Hüseynovun sözlərinə görə, Kərkicahan camaatı Gəncədə məskunlaşıb. Kərkicahanlılar arasında düşmən tərəfindən girov götürülənlərin olmasına gəlincə, N.Hüseynov dedi ki, 14 nəfər olub. “Onlardan biri də Sumqayıtda yaşayan Fərhaddır. 606 gün girovluqda qalıb, sağ-salamat. O qədər danışılası sözlər var ki...Məktəbimiz şəhidimiz Natiq Şahmuradovun adınadır. Bu məktəb Gəncədədir. Çox çətin şəraitdə o uşaqlar orada dərs keçir. Bu gün arzumuz odur ki, tezliklə elimizə qayıdaq. Demişəm ki, uşaq bağçasına rəhmətlik Orduxanın adı verilsin. Çünki mənimlə birgə Orduxan o bağçanın tikilməsinin əziyyət çəkib”.
N.Hüseynov “Haqq-Ədalət Yolu Böyük Türk Dünyası Qəhrəman Kərkicahan” İctimai Birliyini yaradıb və qeyd edir ki, təşkilatın məqsədi kərkicahanlıların qəhrəmanlıq salnaməsini yaşatmaq, təbliğ etməkdir.
“Kobra” ləqəbli qəhrəmanımız Birinci Qarabağ müharibəsində çox şücaətlər göstərib, düşmənə qarşı silahlı mübarizədə cəsurluğu ilə seçilib, gözü hər qan-qada görüb, neçə-neçə igidimizin şanlı döyüş yoluna şahidlik edib.
Zaman keçir, amma o inanır ki, gec, ya tez Kərkicahana qayıdacaqlar və o qayım-qədim el yenə də öz yerində binələnəcək...O gün, əlbəttə ki, uzaqda deyil...
İradə SARIYEVA
