Avropa-Asiya Araşdırmalar Mərkəzinin (Yekaterinburq) direktoru Andrey Rusakov bildirib ki, Rusiyada Ermənistanın Şimal-Cənub Nəqliyyat Dəhlizinə qoşulması mümkünlüyü müzakirə olunur:
“Əvvəldən Rusiya-Azərbaycan-İran marşrutu müzakirə olunub. Uzun müddətdir Ermənistanın cəlb olunması məsələsini müzakirə edirik. Hesab edirəm ki, ekspert dəstəyi olacaq, çünki müzakirələr gedir. Mərkəzimiz Şimal-Cənub dəhlizinin inkişafına və genişlənməsinə də öz töhfəsini verəcək”.
Onun sözlərinə görə, “Şimal-Cənub”un reallaşması Rusiya üçün prioritet istiqamətlərdən biridir. Bundan başqa, Rusiya prezidenti Vladimir Putin də Federal Məclisə müraciətində Rusiya-Gürcüstan-Ermənistan-İran nəqliyyat dəhlizinin dəstəklənməsinin vacibliyini açıqlayıb.
Eyni zamanda, Rusakov hesab edir ki, bu məsələdə Ermənistan hökumətindən çox şey asılıdır:
“Heç kim heç kimə heç nə sifariş edə bilməz. Sadəcə olaraq deyə bilərik ki, burada iqtisadi potensial var. İqtisadi potensial varsa, yeni vergi bazası yaranır, yeni logistik imkanlar yaranır, məhsul istehsalı zamanı xərclər azalır”.
Azərbaycanın əsas təşəbbüskarı olduğu layhihəyə bizdən kənar sövdələşmələrlə Ermənistanı necə qoşa bilərlər?
Beynəlxalq idarəetmə üzrə ekspert, iqtisadçı Asif İbrahimov “Bakı -Xəbər”ə bildirdi ki, “Şimal-Cənub” haqqında beynəlxalq müqavilə 2000-ci ildə Sankt-Peterburqda imzalanıb: “Layihə 7,2 min km uzunluğunda nəqliyyat dəhlizini nəzərdə tutur və İran və Rusiya vasitəsilə Baltik regionu ilə Hindistan arasında əlaqəni təmin etməlidir.
Dəhlizin illik ötürmə qabiliyyəti 20-30 milyon tondur. 2004-cü ildə İrəvan “Şimal-Cənub” sazişinin tamhüquqlu iştirakçısına çevrilib.
Azərbaycan Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin ərsəyə gəlməsi istiqamətində çevik addımlar atıb. Ermənistan dəhlizin onun ərazisindən də keçməsinə can atır. Amma real vəziyyət göstərir ki, İrəvanın sadəcə olaraq buna imkanı yoxdur.
Ermənistan uzun müddətdir ki, Şimal-Cənub yolunun tikintisinə maliyyə mənbəyi axtarır. Amma hökümət layihə üçün maliyyə vəsaiti tapa bilmir. Erməni mediası bu durumda etiraf edir ki, Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin Ermənistan hissəsinin gələcəyi hələ qeyri-müəyyəndir. 2012-ci ildə 556 kilometrlik Şimal-Cənub dəhlizinin tikinti xərcinin 962 milyon dollar olduğu təxmin edilib.
Şimal-Cənub dəhlizi üçün İran-Ermənistan dəmir yolunun tikintisi 3 milyard dollara başa gələcək. Bu vəsaiti Ermənistanın ayırmağa imkanı yoxdur, beynəlxalq təşkilatlardan isə əlavə borc almaq mümkün deyil.
Bu vəziyyətdə Azərbaycanda Şimal-Cənub dəhlizi ilə bağlı vəziyyət tamam fərqlidir. Azərbaycan həm nəqliyyat infrastrukturunun keyfiyyəti, həm də Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin iştirakçı ölkələrinin ÜDM faizində ticarətin həcminə görə lider mövqe tutur. Azərbaycan Şimal-Cənub layihəsinin inkişafında maraqlı olan ölkələrdən biridir. Hazırda bu dəhliz əsasən Rusiya-Azərbaycan iqtisadi əlaqələrinə xidmət edir. XXI əsrin ilk onillikləri ərzində Azərbaycan ölkənin nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı üzrə aktiv strategiya, o cümlədən Rusiya sərhədindən İran sərhədinədək birinci texniki kateqoriyaya daxil dördzolaqlı avtomagistralın bərpa və tikintisini gerçəkləşdirib. Həmçinin 2018-ci ildə yeni “Azərbaycan Astarası – İran Astarası” dəmir yolu xəttini tikərək istifadəyə verib, Rusiya ilə sərhəddə avtomobil və dəmir yolu keçid məntəqələrini bərpa edib, yeni Ələt dəniz limanını və eyniadlı logistika mərkəzini inşa edib. Hazırda Azərbaycan İran ərazisindəki Qəzvin-Rəşt-Astara dəmiryolunun tikintisində maliyyə cəhətdən iştirak edir. Bu yolun Qəzvinlə Rəşt arasındakı ilk hissəsi 2019-cu il martın 6-da istifadəyə verilib. Bütün bu müqayisəli faktlar bir daha sübut edir ki, Azərbaycanı kənarda saxlamaqla Erməmistanın bu layihədə yer alması qeyri-mümkündür”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
