Bir çox ölkələrdə gəlir deklarasiyası haqqında qanun qəbul edilib və bu ölkələrdə vətəndaşlar öz gəlirləri barədə müvafiq qurumları məlumatlandıraraq vergi ödəyirlər.
Postsovet ölkələri sırasında bu qanun nəinki Baltikyanı dövlətlərdə, eləcə də qonşu Gürcüstan və Rusiyada da qəbul olunub. Qərb ölkələrində isə artıq gəlir deklarasiyasını “online” şəkildə də həyata keçirmək mümkündür. Azərbaycanda isə…
Məlumat üçün bildirək ki, 16 il əvvəl ölkəmizdə “Gəlir deklarasiyası haqqında” Qanun qəbul olunub. Qanuna əsasən, vəzifəli şəxslər ildə bir dəfə öz gəlirləri barədə məlumat verməli və vergi ödəməli idilər. Qanunun qəbulundan sonra ölkə başçısı Nazirlər Kabinetinə üç ay vaxt vermişdi ki, təlimatlar hazırlanıb həyata keçirilsin. Həmin vaxtdan artıq illər keçib, lakin təəssüflər olsun ki, hökumət hələ də o təlimat və qaydaları hazırlayıb ortalığa çıxara bilməyib.
Maraqlıdır, vəzifəli şəxslər niyə gəlir bəyannaməsini təqdim etmirlər? Ümumiyyətlə, gəlir deklarasiyasının tətbiqi kimlərə mane olur?
Əkrəm Həsənov: “Dövlət məmurları, onların ailə üzvləri gəlir və xərc deklarasiyası verməlidir”
Iqtisadçı ekspert Əkrəm Həsənov bildirdi ki, dövlət məmurları, onların ailə üzvləri gəlir və xərc deklarasiyası verməlidir. Əks halda, korrupsiya ilə mübarizə aparmaq qeyri-mümkündür: “Azərbaycanda məmurların gəlir və xərc deklarasiyası olmadığı üçün onlar istədiklərini edirlər. Məsələn, sabah kimsə iddia etsə ki, hansısa məmura rüşvət verib və məmur həmin pulla özünə mənzil alıb, heç kim bunu sübut edə bilməyəcək. Məmur rüşvət aldığını etiraf edərmi? Yalandan deyəcək ki, guya pullar ona ata-babasından qalıb. Ona görə də gəlir deklarasiyasını tətbiq etmək zəruridir. Məmur əynindəki kostyumdan tutmuş, övladının qolundakı bahalı saata qədər hər şeyin hesabını verməlidir. Yalnız bu halda məmurları müəyyən çərçivəyə salmaq mümkündür”.
Natiq Cəfərli: “Gəlir deklarasiyasının tətbiqi vəzifədə olan məmurlara müəyyən problemlər yaşada bilər”
Iqtisadçı Natiq Cəfərli bildirdi ki, ölkədə 1990-cı illərin sonunda “Gəlir deklarasiyası haqqında” qərar vardı və Nazirlər Kabineti onun infrastrukturunu hazırlamalı, 3 ay müddətində təqdim etməli idi: “Həmin vaxtdan az qalsın ki, 30 il keçib, ancaq tətbiq edilmədi. 2000-ci illərin əvvəllərində bunu qanunvericilik şəklinə salmağa çalışdılar və bu təklif birinci oxunuşdan da keçdi. İlk növbədə məmurlar “Gəlir deklarasiyası” ilə bağlı açıqlamalar verməli, hər ilin sonunda öz gəlirlərini açıqlamalıdırlar. O da tətbiq edilmədi. Çünki bu gəlir deklarasiyasının tətbiqi vəzifədə olan məmurlara müəyyən problemlər yaşada bilərdi. Gəlir deklarasiyasında yalnız öz adına deyil, ailə üzvlərinin də adına olan daşınan, daşınmaz əmlak, aktivlər hamısı qeyd edilməlidir. Məsələn, bu, 15 ilə yaxındır ki, Rusiyada tətbiq olunur, hər dəfə də mart ayında gəlir deklarasiyası açıqlananda cəmiyyətdə ciddi müzakirələrə səbəb olur. Bir çox məmurlar məcburən öz daşınan, daşınmaz əmlakını bəyan edir, məlum olur ki, çox aşağı maaşla vəzifələrdə çalışanların 100 milyonlarla rublluq əmlakı var. Azərbaycanda da bundan dərs götürüblər. Anladılar ki, “Gəlir deklarasiyası haqqında” Qanunun təsdiqi və elan olunması cəmiyyətdə müxtəlif müzakirələrə səbəb olacaq. Çünki əmlaklarını gizlətsələr belə, Azərbaycan kiçik bir dövlətdir və hamı bir çox məsələlərdən agahdır”.
Günel CƏLİLOVA
