Lena Əliheydərova: “Əsas müştərilərimiz ərəb turistləridir” Cahan Məhəmmədpur: “Biz öz mədəniyyətimizi, xalq sənətimizi əcnəbi turistlər vasitəsilə xarici ölkələrdə təbliğ edirik” Adəm Zindani: “Avropalıların tələbatı qorxunc, əcaib personajlara həsr etdiyim ağacoyma işlərinədir”
İçərişəhər öz ruhu, öz aurası olan bir məkandır. Bura gələn hər bir insan özünü keçmişlə müasirliyin qurşağında hiss edir. İçərişəhər yalnız qədim tarixi arxitekturası ilə deyil, həm də yaddaşında saxladığı və zərrə-zərrə bizlərə ötürdüyü arxaik ab-havası ilə maraqlıdır.
İçərişəhər qədim zamanlardan indiyə qədər paytaxtımıza gələn qonaqların sevimli məkanlarından olub. Bu gün də turistlərin ən çox ziyarət etdiyi unikal məkan kimi onun öz yeri var.
Son illər ardıcıl olaraq İçərişəhərdə müxtəlif festivallar, bayramlar təşkil edilir. Sözsüz ki, bu bayramlara qatılanlar arasında turistlər xüsusi fərqlənirlər. Festivallar çərçivəsində həftənin hər günü, festivallar olmadığı müddətdə isə həftənin şənbə və bazar günləri İçərişəhərdə xalq sənəti ustalarının satış-sərgiləri təşkil edilir. Azərbaycan dulusçuluq, miskərlik, ağacoyma, təsviri incəsənət, tikmə, toxuma və s. növlərinin nümunələri paytaxt sakinlərinə və turistlərə təklif olunur. İçərişəhərdə hər həftənin şənbə və bazar günləri təşkil edilən xalq sənəti nümunələrinin satış sərgisi olduqca maraqlıdır. Burada turistlər həm xalq sənəti nümunələrimizlə tanış olur, həm də onların necə hazırlandığının şahidi olurlar. Belə satış sərgilərindən birinə də biz şahidlik etdik. İçərişəhərin hər addımında turistlərə, əcnəbi qonaqlara rast gəlmək mümkündür. Onlar bizim mədəniyyətimizlə, həyat tərzimizlə, xalq sənətimizlə tanış olur və bu gözəlliklərə rəğbətlərini ifadə edirlər.
Xalq sənəti nümunələrinin satış sərgisində qədim sənət növlərimizin, demək olar ki, əksər örnəkləri təmsil olunurdu. Bu dəfə daha çox qadın sənətkarlarımızın əl işləri üstünlük təşkil edirdi. Milli geyimlərdən, gəlinciklərdən tutmuş, muncuqlarla bəzədilmiş əl işlərinə qədər çox şey sərgidə alıcılara təklif olunurdu.
Öz əl işlərini satış-sərgidə alıcılara təklif edən Lena Əliheydərova bizimlə söhbətində bildirdi ki, o, muncuqlarla müxtəlif bəzək əşyaları, o cümlədən də bujiteriya nümunələri hazırlayır. L.Əliheydərova qeyd etdi ki, bujiteriya düzəltməklə 5 ildir məşğul olur. İndiyə qədər bir sıra xalq sənəti növləri, o cümlədən də xalça toxumaqla məşğul olduğunu deyən müsahibimiz bildirdi ki, bujiteriya hazırlamaq onun daha çox xoşuna gəlir. “Biz, demək olar ki, hər həftə İçərişəhərdə öz əl işlərimizi satmaqla məşğuluq. Şəhərdə festival, yaxud hansısa beynəlxalq tədbir olursa, onda biz həftənin ara günləri də əl işlərimizi burada satırıq. Tədbirlər olmasa, yalnız şənbə və bazar günləri bura gəlirik. Əl işlərimizi əsasən şənbə-bazar günləri satırıq. Çünki istirahət günü olduğundan, insanlar İçərişəhərə kütləvi olaraq gəlirlər. Ara günlər isə müştərilər az olur. Bu baxımdan, biz mal sata bilmirik. Turist axını olanda isə əl işlərimizin alıcılıq qabiliyyəti yüksək olur. Deyim ki, bura müxtəlif xarici ölkələrdən turistlər gəlir, əl işlərimizə böyük maraq göstərirlər. Ancaq əsas müştərilərimiz ərəb turistləridir. Onlar əl işlərimizi almaqla kifayətlənmir, həm də əl işlərimizin növlərinin tarixi ilə maraqlanırlar. Biz də onlara deyirik ki, bu əl işləri qədim ənənəvi sənət nümunələridir və onlar milli etnoqrafik sənətin dəyərli örnəkləridir. Sənətkar ancaq əl işini düzəltməklə kifayətlənmir, o həm də sənəti haqqında insanları məlumatlandırmağı bacarmalıdır. Burada kukla tikənlərin, dərzilərin, ağacoyma ustalarının, eləcə də digər sənət növlərinin ustaları iştirak edirlər.
Mən özüm uşaqlıqdan xalq sənətinin vurğunuyam. Anam xalçaçıdır. Mən xalq sənətinə ancaq biznes kimi baxmıram, bu, keçmişdə mənim hobbim olub, bu gün isə ciddi yanaşdığım sənətimdir”.
Əslən Cənubi Azərbaycandan olan ağacoyma sənətkarı Cahan Məhəmmədpurun da əl işləri oluqca maraqlıdır. Sadə, təvəzökar sənətkar olan C.Məhəmmədpur bildirdi ki, onun ailəsi Bakıda yaşayır və sənətini burada davam etdirir: “Mən ağacoyma sənətini Tehranda öyrənmişəm. Ustadım isə məşhur ağacoyma ustası Tahir İmami olub. Mənim məşğul olduğum sahə ağac mozaikası sənətidir. Birinci dəfə İranda bu işlə Tahir İmaninin qardadı Əhməd İmani məşğul olub və öz davamçılarını yetişdirib. Bu sənətin İranda 100 yaşı var. Bu bizim ənənəvi sənətimizdir. Həm o tayda, həm də bu tayda çoxlu sayda ağacoyma ustamız var. Mən də onlardan biriyəm. 3 ildir Bakıda yaşayıram. Mən burada müxtəlif əl işlərimi satıram. Demək olar ki, əsas müştərilərimiz turistlərdir. Əl işlərimi əsasən yerli ağaclardan hazırlayıram. Qoz ağacından və lapandan çox gözəl işlər alınır. Lapan ağac növüdür, ondan çox gözəl nümunələr alınır. Müştərilərə sənət əsəri təqdim edirik, onlar bu əsərləri öz ölkələrinə aparırlar. Biz öz mədəniyyətimizi, xalq sənətimizi əcnəbi turistlər vasitəsilə xarici ölkələrdə təbliğ edirik”.
Rəssam-heykəltəraş Adəm Zindaninin əl işləri öz qəribəlikləri ilə seçilir. Adəm bəy əsasən qorxulu, dəhşətli nağıl personajlarının heykəlciklərini yonub hazırlayır. “İki ildir ağacoyma sənəti ilə məşğul oluram. Özüm rəssam-heykəltəraşam. Mənim müştərilərim ancaq avropalılardır. Onlar bu personajları xüsusi məqsədlər üçün alırlar. Avropa ölkələrindən gələn turistlər əsasən qorxunc, əcaib məxluqların personajlarını istəyirlər. Yəni avropalıların tələbatı qorxunc, əcaib personajlara həsr etdiyim ağacoyma işlərinədir” - deyə bildirən A.Zindani qeyd etdi ki, ağac üzərində qorxunc, bədheybət personajlarının ifadə olunması sənəti daha çox Kanadada məşhurdur.
Onun sözlərinə görə, avropalıların qorxunc personajları almasının səbəbləri ona aydın olmasa da, onların bu heykəlcikləri evlərindən asması haqqında məlumatı var: “Onların bu qorxunc personajları evlərdən, qapılardan asırlar. Deyirlər ki, bu personajlar vasitəsilə şər qüvvələri geri qaytarırlar. Onların inacına görə, bu fiqurlar şər qüvvələri məhv etməyə qadirdir. Bu heykəlcikləri tut, nar və xan çinardan başqa bütün ağaclardan düzəltmək olur”.
Adəm bəyin əl işləri sırasında milli nağıl personajlarımızı görmədik. Bunun səbəblərini soruşduqda o bildirdi ki, milli personajları əcnəbilər tanımadıqları üçün onların alıcılıq qabiliyyəti aşağıdır. Əl işləri hazırlayarkən əsasən avropalı turistləri nəzərdə tutduğunu deyən A.Zindani bildirdi ki, sifariş edən olsa, milli personajlar da hazırlaya bilər: “Mən əsasən turistlərin maraqlarını nəzərə alıram. Onların tələbatı hansı işlərədirsə, onu da düzəldib alıcılara təqdim edirəm. İndiyə qədər təkrar olunmadan işlədiyim işlərin sayı 500-dən çoxdur. Təkrar işlədiyim işlərin isə sayı daha artıqdır”.
Satış-sərgidə oymaçı rəssam Asif Qasımovun da əl işləri turistlərə təqdim edilirdi. Ona ayrılan satış məkanında özü olmasa da, satıcısı Səbinə xanım iş başında idi. A.Qasımov böyük istedad və zəhmətlə olduqca maraqlı əl işləri hazırlayıb. Milli musiqi alətlərindən tutmuş, milli personajlara qədər çeşidli nümunələr yaradan A.Qasımovun əl işlərini satan Səbinə xanım bildirdi ki, əl işlərinin alıcıları əsasən turistlərdir: “Asif Qasımov çox istedadlı sənətkardır və onun çox maraqlı əl işləri var. Biz həftənin şənbə və bazar günləri əl işlərini təqdim edirik. Alıcılara gəlincə, mallarımızı əsasən şənbə-bazar günləri sata bilirik. Ara günü, demək olar ki, müştərilər az olur”.
İradə SARIYEVA
