Təbriz Vəfalı: “Düşünürəm ki, xarici ölkələrdə “Azərbaycan ədəbiyyatı günləri” yalnız dövlət tərəfindən maliyyələşdirilməklə...” Xeyrulla Ağayev: “Çox təəsüflər olsun ki, bundan imtina edildi”
Azərbaycan ədəbiyyatı bütün dövrlərdə öz zənginliyi, məzmunu, sadiq qaldığı humanizm prinsipi ilə seçilib. Ədəbiyyatımız onunla tanış olan hər bir oxucunun rəğbətini qazanıb desək yanılmarıq. Bu gün xarici ölkələrdə Azərbaycan ədəbiyyatının tanıdılmasına, təbliğ edilməsinə böyük ehtiyac var. Müxtəlif nəsil şair və yazıçıların əsərlərinin xarici ölkələrdə təbliği sahəsində ciddi boşluq var.
Onu da qeyd edək ki, ədəbiyyat, sözün həqiqi mənasında, xalqın, dövlətin siması, tanıtım nişanıdır. Gizlin deyil ki, əksər hallarda, biz xalqları və dövlətləri yazıçı və şairlərə görə tanıyırıq. Məsələn, hələ Kolumbiya serialları dünya telekanallarını zəbt etməmişdən əvvəl insanlar Kolumbiyanı Qabriel Qarsiya Markesə, onun maraqlı əsərlərinə görə tanıyıblar. Migel de Servantes, Federiko Qarsiya Lorka və başqaları İspaniyanı məşhurlaşdırıblar. Amerika, Rusiya, Türkiyə, digər dövlətlər də dünyada əsasən yazıçı və şairlərinə görə tanınıblar. Ola bilsin ki, kimlərsə bu fikirlə razılaşmayacaq, amma bu bir həqiqətdir. Ədəbiyyat mənəvi-ideoloji, yaradıcı məfhum olduğu üçün, insanların ürəyinə, şüuruna daha tez yol tapa bilir. Bu gün dünyada Azərbaycan həm də Nizamiyə, Füzuliyə, Nəsimiyə və başqa dahilərə görə tanınır. Bu olduqca müsbət haldır. Ədəbiyyat xalqı, dövləti, onun mövqeyini tam şəkildə ifadə etməyi bacarır.
Sovet dövründə Azərbaycan ədəbiyyatının təbliğinə, demək olar ki, daha ciddi bir iş kimi yanaşılırdı. Uzaq ölkələrdə nadir hallarda olsa da, Moskvada Azərbaycan ədəbiyyatı ongünlükləri keçirilirdi. Hətta keçmiş SSRİ respublikalarında da ədəbiyyatımızın təbliği zəif deyildi.
Qeyd edək ki, 1938-ci ildə Moskvada Azərbaycan ədəbiyyatı və incəsənəti ongünlüyünün keçirilməsi artıq yaddaqalan tarixi bir hadisəyə çevrilib. Bundan iki il sonra - 1940-cı ilin 15-28 may tarixlərində Moskvada Azərbaycan ədəbiyyatı ongünlüyü keçirildi. Bunlar Azərbaycan ədəbiyyatının təbliğinə təkan verən tədbirlər olub. 1959-cu ildə yenə də Moskvada Azərbaycan ədəbiyyatı və incəsənəti ongünlüyü baş tutub. Burada ədəbiyyatımızla yanaşı, mədəniyyətimizin bütün sahələri təmsil olunub.
Sonrakı mərhələlərdə də Azərbaycan ədəbiyyatının təbliğinə ciddi fikir verilib. Ədəbiyyatımız keçmiş ittifaq məkanında, SSRİ ilə mədəni-siyasi əlaqələrin isti olduğu respublikalarda keçirilib.
Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra isə bu sahədə, demək olar ki, elə də yaddaqalan işlər görülməyib. Çox az hallarda Türkiyədə və başqa respublikalarda Azərbaycan ədəbiyyatının tanıdılması sahəsində işlər görülüb. Orada konkret olaraq ədəbiyyat günləri keçirilməyib, sadəcə müxtəlif təşkilatlar tərəfindən keçirilən kitab sərgi yarmarkalarında Azərbaycan ədəbiyyatı da təqdim edilib. Bu da sözsüz ki, ədəbiyyatımızın geniş mənada təbliği sayılmayıb. Bir nüansı da qeyd edək ki, xaricdə ədəbiyyatımızın təbliğinə həsr edilən tədbirlərdə əsasən eyni yazıçı və şairlərin əsərləri təqdim edilir. Halbuki, Azərbaycan ədəbiyyatı 5-10 nəfərdən ibarət deyil, yüzlərlə qələm adamının səyi nəticəsində milli ədəbiyyatımız formalaşıb.
Qeyd edək ki, son dövrlər xarici ölkə ədəbiyyatının Azərbaycanda tanıdılması üçün daha böyük işlər görülür. Belə ki, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Bədii Tərcümə və Ədəbi Əlaqələr Mərkəzinin təşkilatçılığı, Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin dəstəyi, Moldova Azərbaycanlıları Konqresinin iştirakı ilə 1-3 mart tarixlərində Bakıda “Moldova ədəbiyyatı günləri” keçiriləcək. Məlumatlara görə, mərkəzin dəvəti ilə Arkadie Suçevianu, İqor Volnitski, Leo Butnaru, Nikolae Spetaru kimi Moldovanın görkəmli mədəniyyət və ədəbiyyat xadimlərindən ibarət nümayəndə heyəti ilə görüşlər olacaq.
Xarici ölkələrdə “Azərbaycan ədəbiyyatı günləri”nin keçirilməsinin vacibliyini qeyd edən yazıçı və şairlər vurğulayırlar ki, müasir Azərbaycan ədəbiyyatının dünyaya təqdim edilməsi müsbət hal olar.
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, yazıçı-şair və publisist Təbriz Vəfalı bildirdi ki, istər keçmiş SSRİ dövründə, istərsə də Azərbaycan müstəqillik qazandıqdan sonra bəzi azərbaycanlı yazıçı və şairlərin müxtəlif ədəbi janrlarda yazdığı əsərlər, o cümlədən bəzi kitablar xarici ölkələrdə dünyanın müxtəlif dillərinə tərcümə edilib, çap olunub və yayılıb. Ancaq bununla belə, bu günədək hər hansı bir ölkədə “Azərbaycan ədəbiyyatı günləri” keçirilməyib: “Əcnəbi vətəndaşlar arasında keçirdiyim sorğuların nəticələri əsasında apardığım araşdırmalarıma görə, qonşu dövlətlər olan Rusiya, Türkiyə, İran və Gürcüstan, eləcə də türkdilli dövlətlər istisna olmaqla, yerdə qalan xarici ölkələrdən yalnız Serbiyadakı qələm əhlinin müəyyən qismi, yəni yazıçılar və şairlər Azərbaycanın bəzi yazıçı və şairlərini tanıyırlar. Digər dövlətlərdə əbədiyyat adamlarımızı, xüsusilə də gənc yazarlarımızı tanıyanlar, demək olar ki, yoxdur. Çünki Azərbaycan müstəqillik qazandıqdan sonra maliyyə problemləri üzündən nəinki xarici ölkələrdə müxtəlif əcnəbi dillərdə, hətta respublikamızda öz doğma dilimizdə belə kitabları nəşr etdirmək ciddi problemə çevrilib. Söhbət sanballı kitablardan gedir”.
Təbriz Vəfalı vurğuladı ki, xarici dövlətlərdə “Azərbaycanın mədəniyyət günləri” keçirilir və bu proses həmin ölkələrdəki Azərbaycan mədəniyyət evləri tərəfindən reallaşdırılır. Bu işin təşkilində Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi də yaxından iştirak edir. Həmin nazirlik maliyyə, təşkilati və digər məsələlərin həllində mühüm rol oynayır: “Ancaq Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin hər hansı bir xarici ölkədə “Azərbaycan ədəbiyyatı günləri” adlı tədbiri keçirmək üçün maliyyə imkanı yoxdur. Yəni bu məsələ dövlət tərəfindən təşkil olunmalı və maliyyələşdirilməlidir. Digər məqam da budur ki, hansı yazıçı və şairlərin kitablarının, əsərlərinin təqdimatı məsələsində seçim problemi yaşanacaq. Məsələn, yaşlı nəslin yazıçı və şairlərinin əsərlərinin təqdim edilməsi gənc nəslin yazarlarında qısqanclıq yaradacaq, yaxud da əksinə. Düşünürəm ki, xarici ölkələrdə “Azərbaycan ədəbiyyatı günləri” yalnız dövlət tərəfindən maliyyələşdirilməklə, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin, Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin, xarici ölkələrdəki Azərbaycan mədəniyyət evlərinin təşkilati dəstəyi ilə baş tuta bilər. Təklifim budur ki, ictimai qınaq və qısqanclıq yaratmamaq üçün, yaşlı və gənc nəslin yazıçı və şairlərinin əsərlərindən bəziləri seçilsin və onlar biblioqrafik oçerklərlə birlikdə ensiklopedik kitablar formasında dərc olunsun və “Azərbaycan ədəbiyyatı günləri”ndə əcnəbi vətəndaşlara təqdim edilsin”.
Tanınmış yazıçı Xeyrulla Ağayevin fikrincə də xarici ölkələrdə “Azərbaycan ədəbiyyatı günləri”nin keçirilməsi vacibdir. Xaricdə Azərbaycan ədəbiyyatının təbliği istiqamətində hər bir tədbirin maraqlı və faydalı ola biləcəyini deyən yazıçı ümid edir ki, nə zamansa bu tədbirlər keçirilə bilər: “Əslində, ədəbiyyat xalq həyatının zəngin tərkib hissəsidir. Ona görə ədəbiyyatın təbliği xalqın mədəniyyətinin, əxlaqının, tarixinin, adət-ənənələrinin təbliği deməkdir. Bəlkə də musiqi və ədəbiyyat qədər milləti tez tanıdan və sevdirən heç nə ola bilməz.
Dünya Üzeyir Hacıbəyovu, Qara Qarayevi, Fikrət Əmirovu, Nizamini, Füzulini tanıyır. Ədəbiyyat dili ən doğma və anlaşılan dildir. Ədəbiyyat dünyaya özümüzü tanıtmaq baxımından ən əlverişli vasitədir. Vaxtilə dekadalar keçirilirdi. Ədəbiyyat və incəsənət günlərində sənətin bütün sahələri təbliğ edilirdi. Hesab edirəm ki, xarici ölkələrdə ədəbiyyat günlərinin keçirilməsinin ən faydalı cəhətlərindən biri həm mədəniyyəti tanıtmaqdır, həm də millətlərarsı, dövlətlərarası münasibətləri daha da istiləşdirməkdir”.
X.Ağayev qeyd etdi ki, vaxtilə “Azərbaycan ədəbiyyatı günləri” respublikamızdan kənarda keçirildiyi kimi, Azərbaycanda da digər ölkələrin ədəbiyyat, mədəniyyət günləri olardı: “Çox müsbət ənənə idi. İndi isə bu məsələyə münasibət dəyişib. Bu gün hər kəs fərdi gaydada öz kitablarını çap etdirir. Gərək dövlətlər və sənət qurumları səviyyəsində böyük dövlət tədbirləri keçirilsin ki, cəmiyyətdə rezonans doğursun. Bu da ədəbiyyatın, mədəniyyətin təbliğinə maraq yaradar. Sovet dönəmindən qalan ən yaxşı ənənələrdən biri “Ədəbiyyat günləri”nin keçirilməsi idi. Çox təəsüflər olsun ki, bundan imtina edildi. Ancaq bu, ideoloji işin ən tez təsir edən cəhətidir, istiqamətidir. Ədəbiyyat, sözün həqiqi mənasında, xalqın simasıdır”.
İradə SARIYEVA
