Əli Əmirli: “Nuri-didə Ceyhun” pyesi Ceyhun Hacıbəylinin 125 illik yubileyinə və cumhuriyyətimizin 100 illiyinə həsr edilib”
Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti dövlətçilik tariximizin parlaq səhifələrindən birini təşkil edir. Bu il Xalq Cumhuriyyətinin 100 illiyidir. Bütün sahələrdə cumhuriyyətin 100 yaşının tamam olması ilə bağlı müxtəlif işlər görülür. Cumhuriyyətin 100 illik yubileyi ilə əlaqədar sənət, yaradıcılıq sahəsində də yaddaqalan işlər görülməlidir.
Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin 100 illiyi ilə bağlı teatrlarda tamaşalar hazırlanırmı?
Mövzu ilə əlaqədar bir neçə teatrla əlaqə saxladıq. Məlum oldu ki, teatrların əksəriyyətində hələlik cumhuriyyətin 100 illik yubileyi ilə əlaqədar tamaşaların hazırlanması planlaşdırılmır. Teatrlar bunu bədii əsərlərin, dramaturji materialların azlığı ilə əlaqələndirirlər. Teatrlardan bildirdilər ki, dramaturqlar cumhuriyyət tarixi ilə bağlı, demək olar, yazmırlar.
Araşdırmamız zamanı məlum oldu ki, Azərbaycan Dövlət Musiqili Teatrında Xalq Cumhuriyyətinin 100 illiyi münasibətilə tamaşa hazırlanır.
Teatrın mətbuat xidmətindən verilən məlumata görə, tamaşa yazıçı-dramaturq Əli Əmirlinin "Nuri-didə Ceyhun” pyesi əsasında hazırlanıb. Qeyd edilənə görə, tamaşa Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin yaranmasının 100 illiyinə və Ceyhun Hacıbəylinin 125 illik yubileyinə həsr edilib.
Onu da vurğulayaq ki, layihənin ideya müəllifi və bədii rəhbəri Musiqili Teatrın direktoru, əməkdar incəsənət xadimi, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru Əliqismət Lalayev, quruluşçu rejissoru isə əməkdar incəsənət xadimi Mehriban Ələkbərzadədir.
Azərbaycan səhnəsində ilk dəfə dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəylinin qardaşı, yazıçı-publisist, tərcüməçi, naşir, ictimai xadim, azərbaycançılıq ideyalarına sonadək sadiq qalan Ceyhun Hacıbəyli obrazının canlandırılacağı bu tamaşa onun məşəqqətli mühacirət həyatından və cumhuriyyətimizin keçdiyi çətin, lakin şərəfli mübarizə yolundan bəhs edir.
"Nuri-didə Ceyhun” pyesinin müəllifi, yazıçı-dramaturq Əli Əmirli tamaşa haqqında “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, bu əsərin yazılması ilə bağlı sifariş ona Musiqili Teatrdan gəlib. O bizimlə söhbətində bildirdi ki, hadisələr konkret bir tarixi şəxsiyyət ətrafında cərəyan etsə də, qürbət eldə yaşayan bütün mühacir soydaşlarımızın ümumiləşdirilmiş obrazı səhnəyə gətirilir. Müəllif bildirdi ki, tamaşada Azərbaycanı müstəqil ölkə və dövlət olaraq tanıtmaq üçün Paris Sülh Konfransına ezam olunmuş vətənpərvərlər dəstəsinin fəaliyyəti önə çəkilir. Fransada yurd həsrətli yuxuları ilə təskinlik tapan Ceyhun Hacıbəyli anasının intizarına, həyat yoldaşı Zöhrənin istəyinə, qardaşı Üzeyirin çağırış məktublarına və bütün digər təkidlərə baxmayaraq, doğma diyarına geri dönmür. Səbəb isə gün kimi aydındır... Qardaşı Üzeyir Hacıbəylinin təhdidlərə məruz qalacağından qorxur. İztirablarla dolu həyatında bir-birinin ardınca verdiyi itkilər, psixoloji cəhətdən aldığı zərbələr nəticəsində ömrünün sonuna qədər mühacir həyatı sürür. Keçirdiyi bütün sarsıntılara baxmayaraq, Ceyhun tamaşanın sonuna qədər mübariz ruhu ilə sabaha ümidini itirmir.
“2016-cı ilin noyabr ayı idi. Musiqili Teatrın direktoru Əliqismət Lalayev məni teatra dəvət etdi. O, Mehriban Ələkbərzadə ilə birgə mənə təklif etdilər ki, Cehyun Hacıbəyli haqqında bir əsər yazım. Bu, Musiqili Teatrın ruhuna uyğun olaraq dramatik bir səhnə əsəri olmalı idi. Pyesin əsasını Ceyhun Hacıbəylinin xatirələri təşkil etməli idi. Bu pyes Ü.Hacıbəylinin qardaşı Ceyhun Hacıbəyliyə yazdığı məktublar əsasında yarandı. Bu pyes janrına görə ikihissəli musiqili kollajdır”- deyə bildirən
Ə.Əmirli qeyd etdi ki, o, əsər üzərində işləyərkən C.Hacıbəylinin bitkin obrazını yaratmağa çalışıb. Dramaturq istəyib ki, əsər vasitəsilə C.Hacıbəyliyə tamaşaçıların ürəyində rəğbət hissi yaratsın: “Mən onun taleyini tam olaraq göstərməyə çalışdım. Təbii, əsərdə tarixi həqiqətlərdən başqa müəllifin də öz təxəyyülü var. Deyim ki, bu pyesi yazmaq o qədər də çətin olmadı. 15-16 gün ərzində pyesi yazıb teatra təqdim etdim. Pyes həm layihə rəhbəri, həm də rejissor tərəfindən müsbət qarşılandı və mənə heç bir irad bildirilmədi. Mən bu əsəri böyük məhəbbətlə yazdım. Şekspir deyir ki, ən gözəl övladlar məhəbbətdən doğulanlardır. Nə üçün əsərin adını "Nuri-didə Ceyhun” qoydum? Çünki Üzeyir Hacıbəyli Fransada yaşayan qardaşına yazdığı məktubların hamısını "Nuri-didə Ceyhun” sözləri ilə başlayırdı. O sözdə qardaşın qardaşa, özü də qəriblikdə olan qardaşa böyük məhəbbəti var. Bu əsər yazılmamışdan adı yarandı, bu əsərdə sanki mən özüm də Ceyhun bəyə müraciət edirdim. Deyim ki, teatrdan təklif olmasaydı, mən C.Hacıbəyli haqqında belə bir əsər yazmayacaqdım”.
Ə.Əmirli qeyd etdi ki, cumhuriyyət quruculuğunda, dövlət müstəqilliyimizin ölkəmizdən kənarda tanıdılmasında C.Hacıbəylinin də çox böyük əməyi, zəhməti olub: “O, Azərbaycanın müstəqilliyini tanıtmaq üçün Paris Sülh Konfransına gedən insanlardan biri idi. Cumhuriyyətin müstəqilliyini xüsusilə də Antanta dövlətlərinə tanıtmaq lazım idi ki, onlar bizim dövlət müstəqilliyimizi, eyni zamanda da coğrafi ərazimizi qəbul etsinlər. Bu çox önəmli hadisə idi. Onların 8-9 aylıq mübarizəsi nəhayət ki, öz bəhrəsini verib. Bu hadisə əsərdə özünü çox parlaq şəkildə göstərir. Çox təəssüf ki, onların qələbəsindən 3 ay sonra bolşevik Rusiyası Azərbaycanı işğal etdi, Ceyhun Hacıbəylinin dili ilə desək, “gənc respublikamız elə beşiyindəcə boğuldu”. Bütün bunlar hamısı böyük ürək ağrısı ilə qələmə alınıb. Onu da deyim ki, Ceyhun bəydə və onun silahdaşlarında eyni zamanda da gələcəyə inam olub. Onların möhkəm inamının nəticəsidir ki, bu gün Azərbaycan yenidən müstəqil dövlətdir. Bu müstəqil Azərbaycanın qədir-qiymətini bilmək üçün görünür ki, C.Hacıbəyli kimi əzablardan, ağrı və məhrumiyyətlərdən, mübarizələrdən keçmək lazım idi. "Nuri-didə Ceyhun” pyesi Ceyhun Hacıbəylinin 125 illik yubileyinə və cumhuriyyətimizin 100 illiyinə həsr edilib”.
İradə SARIYEVA
