Nəzakət Məmmədova: “Bu gün milli qəhrəmanlarla bağlı nümunə kimi göstərilə biləcək bir roman, povest yoxdur” Leyla Məmmədəliyeva: “Çox arzu edərdim ki, milli qəhrəmanlar haqqında bədii əsərlər yazılsın”
Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının ana xəttini qəhrəmanlıq janrı təşkil etməlidir desək yanılmarıq. Bu gün cəmiyyətin, gənc nəslin buna böyük ehtiyacı var. Mənfur qonşularımızın Azərbaycan torpaqlarına göz dikməsi yüzlərlə Azərbaycan oğul və qızını silaha sarılıb Vətənin müdafiəsinə qalxmağa səfərbər etdi. İşğalçıları torpaqlarımızdan qovmaq, ərazilərimizi yağı düşməndən azad etmək üçün neçə-neçə canlar Vətən uğrunda fəda oldu.
Düşmənə qarşı mübarizədə canından, sağlamlığından keçən insanların qəhrəmanlığı, şücaəti dövlətimiz tərəfindən yüksək qiymətləndirildi və onların bir qisminə vəfatından sonra Azərbaycan Respublikasının Milli Qəhrəmanı adı verildi. Bu gün Milli Qəhrəman adına layiq görülənlərdən bir neçəsi sağdır, həyatdadır.
Qarabağ uğrunda şəhidlik zirvəsinə ucalan milli qəhrəmanlarımız haqqında indiyə qədər irihəcmli bədii əsər yazılmayıb. Hətta həyatda olanlarla da bağlı nə bir roman, nə bir povest yazılıb. Biz milli qəhrəmanlar haqqında yazılan yeganə əsər kimi tanınmış yazıçı-publisist Mustafa Çəmənlinin Azərbaycan Respublikasının Milli Qəhrəmanı Asif Məhərrəmova (Fred Asif) həsr etdiyi “Fred Asif” sənədli romanını qeyd edə bilərik. Bundan başqa əsərlərin adını çəkməkdə çətinlik çəkirik.
Yazıçıların bu mövzuya müraciət etməməsinin səbəblərini şərh edən ekspertlər qeyd edirlər ki, yaşlı yazıçıların bu mövzuda yazması çətindir, bu mənada ki, buna onların səhhəti imkan vermir. Orta nəsil və gənc nəsil yazıçılarına gəlincə, ekspertlər bildirirlər ki, onların bir qismi “Nobel” almaq mərəzinə düçar olduğundan, qondarma mövzulara baş qoşublar. Yəni onların bu mövzulardan başı açılmır ki, qəhrəmanların ömür, döyüş tarixçəsini vərəqləyib ortaya sanballı bir əsər çıxarsınlar. Ekspertlər qeyd edirlər ki, real hadisələr əsasında tarixi roman, povest yazmaq çətin olduğu üçün, bəzi istedadlı yazarlar da bu sahəyə üz tutmurlar.
Məlumdur ki, dövlətimiz milli qəhrəmanların xatirəsinə çox böyük sayğı ilə yanaşır, onların adlarının əbədiləşdirilməsi istiqamətində davamlı siyasət həyata keçirir. Bu, bədii ədəbiyyatda da öz əksini tapmalıdır.
Bədii ədəbiyyatın daha böyük təsir gücünə malik olduğunu nəzərə alaraq qeyd etmək istəyirik ki, milli qəhrəmanların obrazlarının ədəbiyyata gətirilməsi olduqca vacibdir. Bədii ədəbiyyatdan fərqli olaraq, jurnalistika və publisistikada milli qəhrəmanlar haqqında kifayət qədər yazı var.
Azərbaycan Respublikası “Xatirə kitabı” redaksiyası milli qəhrəmanlarla bağlı həcmli sənədli əsərlər, kitablar meydana çıxarıb. Ayrı-ayrı jurnalist və publisistlərin də milli qəhrəmanların həyat və döyüş yolu haqqında sənədli əsərləri var. Bircə bədii ədəbiyyat bu sahədə axsayır. Yeri gəlmişkən, deyək ki, poeziyada bu boşluq yoxdur. Şairlər milli qəhrəmanlar haqqında şeirlər, poemalar yazıblar. Ancaq nasirlər nədənsə bu sahədə hələ də söz demək istəmirlər. Bəlkə kimsə milli qəhrəmanlar haqqında əsər yazıb, lakin o əsəri ortaya çıxarmadığı üçün, ictimaiyyətin bundan xəbəri yoxdur.
Azərbaycan Respublikası “Xatirə kitabı” redaksiyasının baş redaktoru, tanınmış şairə-publisist Nəzakət Məmmədova bizimlə söhbətində bildirdi ki, milli qəhrəmanlar haqqında xeyli sayda sənədli əsərlər yazılıb. N.Məmmədovanın qeyd etdiyinə görə, sənədli əsərlərlə yanaşı, bədii əsərlərin də yaranması vacib məsələdir: “Ağrılı yerimizə toxunmusunuz. Bu gün milli qəhrəmanlarla bağlı nümunə kimi göstərilə biləcək bir roman, povest yoxdur. Öz cəsarəti, şücaəti ilə fərqlənən, düşmənin dizini qıran oğullarımızdan olan və müasir gəncliyin yaxşı tanıdığı Milli Qəhrəman Mübariz İbrahimov haqqında da hələ bir bədii roman, povest yazılmayıb. Mübariz İbrahimovun qəhrəmanlığını, Vətən uğrunda verdiyi mücadiləni povestə, romana çevirmək olardı. Təəssüf ki, bu əsər hələ yazılmayıb. Bizim digər milli qəhrəmanlarımız var. Onlar Dağlıq Qarabağ müharibəsində həlak olublar. Bu qəhrəman oğulların hər birinin həyatından, döyüş yolundan irihəcmli bədii əsərlər yazmaq lazımdır. Gənclik o qəhrəmanların döyüş yolunu, düşmənə qarşı mübarizəsini dərindən mənimsəməlidir. İndiyə qədər ədəbiyyatımızda Milli Qəhrəman obrazının yaradılmaması təəssüf doğurur. Əslində, ədəbiyyatımızın baş mövzusu qəhrəmanlarımızla bağlı olmalıdır”.
N.Məmmədova qeyd etdi ki, Vətən uğrunda canını fəda edən hər bir qəhrəman, müharibə veteranı, şəhid xalqımız üçün əzizdir. Odur ki, onların obrazlarının ədəbiyyatda canlandırılmasının, onlara bədii nəfəs verilməsinin vacibliyini vurğulayan N.Məmmədova hesab edir ki, yazıçılar, dramaturqlar bu istiqamətdə öz sözlərini deməlidirlər: “Bəzən deyirlər ki, müharibə hələ bitmədiyi üçün, Qarabağ müharibəsindən yazmaq tezdir. Hesab edirəm ki, bu mövzuda yazılmalıdır. Çünki müharibənin od-alovunu, vəhşətini görən insanlar, müharibə iştirakçıları var, onlar hər şeyin şahididirlər. Bu baxımdan yazıçılar onların xatirələrinə söykənib əsərlər yaza bilərlər. Həyatda olan milli qəhrəmanlarımız var. Onların da hansısa birinin döyüş yolu bədii əsərə çevrilə bilər. Düşünürəm ki, sizin qaldırdığınız məsələdən sonra yazıçılar bu barədə fikirləşəcəklər və milli qəhrəmanlarımızla bağlı əsərlər yazacaqlar”.
Ədəbiyyatşünas Leyla Məmmədəliyeva da bizimlə söhbətində atəşkəs elan olunmasından uzun illər keçməsinə baxmayaraq, müharibə mövzusunda bədii əsərlərin az yaranmasını və milli qəhrəmanlar haqqında romanların, povestlərin yazılmamasını təəssüflə qarşılayır. Onun sözlərinə görə, bu gün yazıçıların bu istiqamətdə əsərlər yazması üçün kifayət qədər material var: “Çağdaş ədəbiyyatımızda milli qəhrəmanlar haqqında sanballı bədii əsərlərin, roman və povestlərin yazılmamasını müsbət qarşılamıram. Hesab edirəm ki, yazıçı və dramaturqlar bu mövzuları gündəmə gətirməlidirlər. Sözün düzü, bir ədəbiyyatşünas kimi, milli qəhrəmanlar haqqında bədii əsər axtaranda əliboş qalırıq. Çünki əsərlər yazılmadığı üçün, bizim əlimizdə material olmur. Atəşkəs elan olunmasından uzun illər keçib. Gərək indiyə qədər bu istiqamətdə əsərlər yaranaydı. Kitabxanalarda milli qəhrəmanlar haqqında ancaq sənədli, publisistik kitablar var. Sözsüz ki, şagirdlər də publisistik əsərləri oxumaqda çətinlik çəkirlər. Bədii əsər isə daha oxunaqlı, bədii dildə olduğu üçün, şagirdləri, yeniyetmələri, gəncləri cəlb edir. Bilirsiniz ki, milli qəhrəmanların böyük əksəriyyəti Qarabağ müharibəsi dövründə bu ada layiq görülüblər. 1995-ci ildən üzü bu yana 9 Vətən oğluna Milli Qəhrəman adı verilib. Heç olmasa son dövrlərin qəhrəmanları haqqında bədii əsərlər yazılsın. Ümumiyyətlə, yazıçılar milli qəhrəman obrazlarını ədəbiyyata gətirməlidirlər. Bu, gənclərin milli vətənpərvərlik ruhunun formalaşmasına, inkişafına daha müsbət təsir edər. Vaxtilə Sovet İttifaqı qəhrəmanları haqqında yazılan bədii romanlar, povestlər əl-əl gəzirdi. Çox arzu edərdim ki, milli qəhrəmanlar haqqında bədii əsərlər yazılsın və o kitablar əl-əl gəzsin. Biz bununla həm o qəhrəman oğulların ruhunu şad edərik, həm bu onların ailəsi üçün bir təsəlli olar, həm də onların mübarizə yolunu gənclərə tanıda bilərik. Bədii əsərin gördüyü işi heç nə ilə əvəz etmək olmaz”.
İradə SARIYEVA
