Gülşən Cabbarova: “Azərbaycanda fəaliyyət göstərən xarici ölkələrin mədəniyyət mərkəzlərinin məqsədi mədəniyyətlər arasında körpü yaratmaqdır”
Bütün münasibətlərin kökündə hər şeydən əvvəl mədəniyyət, mədəni əlaqələr, mədəni davranış dayanır. Mədəniyyətə meydan verilmirsə, orada nə sülhdən, nə xalqlar dostluğundan, nə də mulikulturalizmdən danışmağa dəyməz.
Bu gün Azərbaycan Respublikası qədim mədəniyyət, multikulturalizm məkanlarından biri kimi dünya dövlətləri ilə siyasi-iqtisadi əlaqələrlə yanaşı, humanitar sahədə də əməkdaşlıq edir. Regionda sülhün tərəfdarı olaraq qəbul edilən respublikamız, xalqımız, mədəniyyətimiz, mənəvi dəyərlərimiz başqa xalqlar və dövlətlər üçün böyük maraq doğurur. Odur ki, xarici dövlətlər də Azərbaycanla mədəni əlaqələrə, humanitar əməkdaşlığa böyük üstünlük verirlər. Bir sıra dövlətlərdə Azərbaycan mədəniyyət mərkəzləri açıldığı, fəaliyyət göstərdiyi kimi, Azərbaycanda da bir sıra ölkələrin mədəniyyət mərkəzləri fəaliyyət göstərir. Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra xarici dövlətlərin, onların vətəndaşlarının, elm və mədəniyyət xadimlərinin ölkəmizə marağı, gəliş-gedişi daha da artıb. Bu gün elə bir dövlət tapmaq çətindir ki, (Ermənistan istisna olmaq şərtilə - İ.S.) Azərbaycanla mədəni, humanitar əlaqələr qurmaqda, o əlaqələri uğurla davam etdirməkdə maraqlı olmasın.
Keçən əsrin 90-cı illərinin ortalarından başlayaraq Azərbaycanda xarici ölkələrin mədəniyyət, təhsil, humanitar mərkəzləri fəaliyyət göstərməyə başladı. Onların Azərbaycana maraq göstərməsinin səbəbi sözsüz ki, ölkəmizdəki əminamanlıq, tolerant mühit, siyasi sabitlikdir.
Qeyd edək ki, Azərbaycanda Misir Ərəb Respublikasının, Türkiyənin, İranın, Rusiyanın, Ukraynanın, Fransanın və sair ölkələrin mədəniyyət mərkəzləri fəaliyyət göstərir. Ölkəmizdə fəaliyyət göstərən mədəniyyət mərkəzləri öz ölkələri ilə Azərbaycan arasında mədəni, humanitar sahədə gerçək bir körpü, bağ rolunu oynayır.
Mədəni əlaqələrin inkişafı hər bir xalq üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Sözsüz ki, hər bir xalq sülh içində yaşamağı arzu etdiyindən, başqa xalqlarla mədəniyyət, sənət dililə danışmağa üstünlük verməlidir.
Misir Ərəb Respublikasının Azərbaycanda mövcud olan Mədəniyyət Mərkəzi indiyə qədər bir sıra tədbirlər, görüşlər keçirib. Bu görüşlər sırasına mərkəzdə Azərbaycanın gənc yazarları ilə görüşlər, film həftələri, sərgilərin və s. keçiriməsi daxildir.
Mədəniyyətşünas Gülşən Cabbarovanın bildirdiyinə görə, ölkəmizdə mövcud olan xarici ölkələrin mədəniyyət mərkəzləri mədəniyyətlərin qarşılıqlı əlaqəsinin formalaşmasında böyük rol oynayır. O hesab edir ki, mədəniyyət mərkəzləri mədəniyyətləri təbliğ etməklə xalqları, dövlətləri bir-birinə bağlamaq funksiyasını daşıyır. Azərbaycanda aktiv fəaliyyət göstərən mədəniyyət mərkəzlərindən birinin Misirin ölkəmizdə fəaliyyət göstərən Mədəniyyət Mərkəzinin olduğunu vurğulayan ekspert qeyd etdi ki, bu təşkilatın humanitar, mədəni əlaqələrin möhkəmlənməsi istiqamətində keçirdiyi tədbirlər böyük maraq doğurur. O qeyd edir ki, Azərbaycan və Misir əlaqələrinin kökü dərindir. Bu, elmi, mədəni, ədəbi istiqamətlərdə də özünü göstərir. Misir mədəniyyətindən danışan ekspert qeyd etdi ki, Misir mədəniyyəti bəşəriyyətin ən qədim mədəniyyətlərindən biri kimi bizə miras qalıb. Qədim dünya abidələrinin üçdə bir hissəsi bu ölkədə yerləşir: “Azərbaycanda fəaliyyət göstərən xarici ölkələrin mədəniyyət mərkəzlərinin məqsədi mədəniyyətlər arasında körpü yaratmaqdır. Azərbaycan dövləti, mədəniyyəti, xalqı dünya xalqları üçün əhəmiyyətli və maraqlıdır. Bu səbəbdən də xarici dövlətlər Azərbaycanla siyasi-iqtisadi, mədəni-humanitar sahədə əməkdaşlıq etməkdə maraqlıdırlar. Mədəniyyətlərin və sivilizasiyaların kəsişməsində yerləşən ölkəmizdə bir çox qədim mədəniyyətlər iz buraxıb. Azərbaycanla Misir arasında tarixən dostluq əlaqələri olub. Qədim alban və kopt xristian kilsələri arasındakı yazışmalar, ölkəmizin ərazisində tapılmış, orta əsrlərə aid Misir sikkələri, ticarət əlaqələri, erkən və orta əsrlərdə qurulmuş diplomatik əlaqələr, orta əsrlər Azərbaycan ədəbiyyatında Misirin adının çəkilməsi bunu təsdiqləyir. Onu da deyim ki, keçmiş sovet dövründə də hər iki dövlət arasında mədəniyyət və elm sahələrində əlaqələr mövcud idi. Misir Ərəb Respublikası Azərbaycanın müstəqilliyini tanıyan ilk dövlətlərdən olub. Ölkələrimiz arasında ilk diplomatik əlaqələr 1992-ci ildə qurulub və bu münasibətlər hazırda müxtəlif sahələrdə uğurla davam etdirilir. Ümummilli lider Heydər Əliyevin hakimiyyəti illərində və hazırkı dövrdə də ölkələrimiz arasında siyasi-iqtisadi-ticari-təhsil və mədəniyyət sahəsində əlaqələr uğurla inkişaf edir. 1993-cü ildə Misirin Bakıda, 1994-cü ilin yanvarında isə Azərbaycanın Qahirədə səfirlikləri fəaliyyətə başlayıb. Qeyd edim ki, ötən illər ərzində hər iki ölkə arasında mədəniyyət əlaqələri əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsində mühüm rol oynayıb. Belə ki, 2005-ci ildə Misirdə Azərbaycan Mədəniyyət Günləri, 2014-cü ildə isə Bakıda Misir Mədəniyyət Günləri keçirilib. Azərbaycan 2015-ci ildə Qahirə Beynəlxalq Kitab Sərgisində, Misir isə elə həmin ildə Bakı Beynəlxalq Kitab Sərgisində iştirak edib”.
O qeyd etdi ki, Azərbaycanda 2017-ci ildə Misir Milli Kitabxanasının və Arxivlərinin müdiri dr.Əhməd Seyyid F.Köçərli adına Respublika Uşaq Kitabxanasının qonağı olub. Kitabxananın təşkilatçılığı ilə Misir Mədəniyyət və Təhsil Əlaqələri Mərkəzinin birgə layihəsi olan “Qədim Misir nağılları kiçik yaşlı Azərbaycan rəssamlarının gözü ilə” adlı rəsm sərgisi də keçirilib. Bu tədbir 2017-ci il “İslam Həmrəyliyi İli” çərçivəsində keçirilib. Tədbirin əsas məqsədi uşaqlarımızı gələcəyimiz naminə düzgün maarifləndirmək, uşaqların dünya ədəbiyyatına, folkloruna, nağıllarına və mütaliəyə maraqlarını artırmaq, onları antik mədəniyyətlərin beşiyi, sivilizasiyanın mərkəzi hesab edilən, qədim tarixə, ədəbiyyata, incəsənətə, elmə sahib olan fərqli bir mədəniyyətlə tanış etmək, ecazkar Misir nağıllarını oxuyan və bu nağıllara illüstrasiyalar çəkən azyaşlı oxucularımıza dəyər verməklə qiymətləndirmək idi.
Müsahibimiz, həmçinin, vurğuladı ki, Azərbaycanda Fransız İnstitutu da açılıb. 2005-ci ildə açılan təşkilat Fransanı və Fransa mədəniyyətini təbliğ etmək, xalqlarımız və dövlətlərimiz arasında qarşılıqlı mədəni əlaqələri inkişaf etdirmək məqsədi daşıyır.
Azərbaycanda fəaliyyət göstərən qurumlardan biri də Bakı Türk Mədəniyyət Mərkəzidir ki, bu təşkilat da mədəni əlaqələrin daha yüksək səviyyədə inkişaf etməsinə təkan verir. Türkiyə-Azərbaycan ədəbiyyatları, mədəniyyətləri arasında etibarlı körpü rolunu oynayan təşkilat Azərbaycanda bir sıra işlər görüb. Bu qurum Türkiyə-Azərbaycan ədəbiyyatları arasında mübadilələrin davamlı olması istiqamətində də layihələr həyata keçirir. Bu layihələr çərçivəsində ədəbiyyat antalogiyaları, vəsaitlər nəşr edilir.
Azərbaycanda fəaliyyət göstərən Rus Mədəniyyət Mərkəzi isə 1993-cü ildə yaradılıb. Mərkəzin təsisçisi Azərbaycanın Rus İcmasıdır. Bu illər ərzində mərkəz rus dili və mədəniyyətinin, adət-ənənə və ayinlərin qorunub saxlanması və inkişaf etdirilməsi; millətlərarası münasibətlərin möhkəmləndirilməsi və inkişaf etdirilməsi, rus və Azərbaycan mədəniyyətlərinin, habelə respublikada yaşayan digər xalqların mədəniyyətlərinin bir-birinə təsirinə və bir-birini zənginləşdirməsinə şərait yaradılması istiqamətində böyük iş görüb. Ötən illər ərzində mərkəz rus və Azərbaycan mədəniyyət xadimlərinin yaradıcılığına həsr olunmuş 1000-dən artıq ədəbi və musiqili tədbir, Milad, Pasxa və Maslenitsa bayramları münasibətilə pravoslav konsertləri təşkil edib.
Ekspertlər qeyd edirlər ki, Rusiya və Azərbaycan mədəni əlaqələrinin kökü qədimdir.
Azərbaycan Respublikasının sabiq prezidenti mərhum Heydər Əliyev vaxtilə Rusiya və Azərbaycan arasında mədəni əlaqələrin tarixi köklərinə toxunaraq deyirdi: “Rusiya ilə Azərbaycan arasında hərtərəfli münasibətlər və dostluq münasibətlərinin kökləri uzaq keçmişə gedir. Hələ dahi Nizami ölməz “Xəmsə”nin poemalarında rusların həyatını, adət-ənənələrini dərin rəğbət hissi ilə təsvir etmiş, rus cəngavərlərini heyrətlə tərifləmişdir. “Yeddi gözəl” poemasında Nizami rus qadınının gözəlliyinə, müdrikliyinə, mənəvi təmizliyinə əsl himn yazmışdır. Rus poeziyasında rus torpağının böyük oğlu A.S.Puşkinin gözəl şeirlərində Azərbaycan qadını - Şamaxı gözəlinin obrazı əbədiləşmişdir. Beləliklə, öz xalqının yaradıcı dahiliyini bütün dərinliyi və parlaqlığı ilə özündə əks edən iki gözəl sənətkar əsrlərdən süzülüb görüşmüşdür”.
Bundan başqa, görkəmli Azərbaycan alimi A.Bakıxanov A.Qriboyedovla dostluq edib, rus şairi M.Y.Lermontov Azərbaycan tarixi ilə maraqlanıb, Azərbaycan dilini öyrənib, D.Şostakoviç Q.Qarayevin və digər Azərbaycan bəstəkarlarının müəllimi olub, Mayakovskinin və S.Yeseninin yaradıcılığı Bakı ilə bağlıdır.
Azərbaycanla Ukrayna arasında da mədəni və humanitar sahədə əməkdaşlıq mövcuddur. Hazırda Ukrayna Mədəniyyət Mərkəzi Azərbaycanda Ukrayna mədəniyyətinin təbliğat ocağı rolunu oynayır. Mərkəzin bazasında ukraynaşünas tələbələr Ukrayna dili və ədəbiyyatını öyrənir, müxtəlif mədəni-kütləvi tədbirlər, Ukrayna tarixi və mədəniyyəti ilə bağlı yubiley gecələri keçirilir. 2001-ci il martın 2-də Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi, Ukraynanın Azərbaycan Respublikasındakı Səfirliyi və BSU rəhbərliyinin təşəbbüsü ilə mərkəzin nəzdində Ukrayna bazar günü məktəbi fəaliyyətə başlayıb. Məktəbin dinləyiciləri Ukrayna dili və ədəbiyyatını öyrənir, Ukrayna xalqının tarixi, mədəniyyəti, milli adət-ənənələri ilə tanış olurlar.
Uzun illərdən bəri Azərbaycanda fəaliyyət göstərən İran İslam Respublikasının Mədəniyyət Mərkəzi də hər iki dövlət arasında mədəni əlaqələrin inkişafına təkan vermək məqəsədi daşıyır. Bu təşkilatın xətti ilə mədəniyyət tədbirləri, sərgilər keçirilir.
Azərbaycanda bir sıra dövlətlərin mədəniyyət mərkəzlərinin fəaliyyət göstərməsi olduqca müsbət haldır. Bu qurumlar mədəniyyətləri, insanları, dövlətləri bir-birinə yaxınlaşdırır, dostlaşdırır, sülhü və multikultural dəyərləri ifadə edir.
İradə SARIYEVA
