Həyat Məhərrəmova: “Bu eksponatların hər biri rəsmi qaydada mədəni sərvət hesab edilir” “1960-cı ildən əvvəlki dövrə aid muzey əhəmiyyətli əşyalar Azərbaycan ərazisində bu qaydanın məqsədləri üçün mədəni sərvətlər hesab ediləcək”
Azərbaycan muzeyləri olduqca zəngindir. Deyərdik ki, Cənubi Qafqazda ən qədim insan yaşayış məskənlərindən biri kimi respublikamızın ərazisində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı olduqca zəngin eksponatlar əldə edilib. Azərbaycanda muzey quruculuğu işinə keçən əsrin 20-ci illərindən başlanıb.
Paytaxtda fəaliyyət göstərən muzeylərdə, o cümlədən də Naxçıvan MR daxil olmaqla, respublikamızın ayrı-ayrı bölgələrində yaradılan müxtəlif profilli muzeylərdə qədim dövrlərə aid eksponatlar saxlanır. Maraqlıdır ki, bu eksponatlar arasında yaşı minillərlə ölçülən nümunələr az deyil. Bu eksponatların hər biri muzeylərin fondunda qorunur.
"Mədəni sərvətlərin idxalı, ixracı və Azərbaycan Respublikasının ərazisindən tranzitlə keçirilməsi Qaydası”na dəyişiklik edilib. Dəyişikliyə əsasən, 1960-cı ildən əvvəlki dövrə aid muzey əhəmiyyətli əşyalar mədəni sərvətlər hesab olunacaq.
“Trend”in məlumatına görə, yeni dəyişikliyə əsasən, artıq qədim nadir kolleksiyalarla yanaşı, 1960-cı ildən əvvəlki dövrə aid muzey əhəmiyyətli əşyalar (o cümlədən, mebel, musiqi alətləri və s.) Azərbaycan ərazisində bu qaydanın məqsədləri üçün mədəni sərvətlər hesab ediləcək.
Qaydanın indiyədək mövcud olan variantına görə, qədim nadir kolleksiyalar və otuz ildən çox tarixi olan muzey əhəmiyyətli əşyalar (o cümlədən, mebel, musiqi alətləri və s.) Azərbaycan ərazisində bu qaydanın məqsədləri üçün mədəni sərvətlər hesab edilirdi. Həmçinin, bu qaydanın tələbləri kütləvi istehsal olunan suvenirlərə şamil edilmirdi.
Yeni variantda bu bəndlə bağlı dəyişiklik edilib. Bu dəyişikliyə əsasən, bu qaydanın tələbləri kütləvi və seriyalı istehsal olunan və ya 1960-cı ildən etibarən yaradılan, yaxud yaradılma tarixindən asılı olmayaraq, “Mədəniyyət haqqında” Qanunun 30.4-cü maddəsində nəzərdə tutulan ekspertizanın nəticəsinə əsasən, mühafizə olunan mədəni sərvətlərin siyahısına daxil edilməyən mədəniyyət məhsullarına (suvenirlər daxil olmaqla) şamil edilməyəcək.
Qaydaya edilən yeni əlavəyə əsasən, bu qaydanın 3.3-cü bəndində nəzərdə tutulan mədəniyyət məhsullarının üzərində qeyd olunmuş seriya nömrəsi, istehsalçının adı və ya müəllif barədə məlumat, məhsulun yaradılma tarixi, yaxud ekspertizanın nəticəsinə dair arayış onların ixracı üçün əsas olacaq.
Muzeyşünaslar bildirirlər ki, bu sahədə mövcud qaydaya dəyişikliyin edilməsi zamanın tələbinə tam uyğundur. Başqa dövlətlərin təcrübəsində muzeyə daxil olan və muzey eksponatı statusu alan hər bir əşyanın mədəni sərvət sayıldığını vurğulayan ekspertlər qeyd edirlər ki, bu eksponatların hər birinin öz dəyəri var.
Tarixçi Həyat Məhərrəmovanın bildirdiyinə görə, Azərbaycan muzeylərində elə eksponatlar var ki, onların muzeyə daxilolma tarixi 50 ildən artıqdır. O hesab edir ki, yeni qaydalar muzey əşyalarının daha etibarlı qorunmasında, eləcə də ölkəyə alınıb gətirilən eksponatların həyatında mühüm rol oynayacaq: “Bəzən qanunlarda olan boşluqlar mədəni sərvətlərin lazımi səviyyədə qorunmamasına gətirib çıxarır. Ancaq son illər bir sıra sahələrdə, o cümlədən də muzey işi ilə bağlı olan qanunvericilikdə xeyli təkmilləşdirilmə işləri aparılıb. Hesab edirəm ki, son dəyişikliyin də muzey işinə faydası dəyəcək. Yeni dəyişikliyə görə, 1960-cı ildən əvvəlki dövrə aid muzey əhəmiyyətli əşyalar Azərbaycan ərazisində bu qaydanın məqsədləri üçün mədəni sərvətlər hesab ediləcək. Hətta bura mebel, musiqi alətləri və s. aid edilir. Bu da çox müsbət haldır. Azərbaycan muzeylərində elə eksponatlar var ki, onların muzeyə daxilolma tarixi 50-60 ildir. Bu eksponatların hər biri artıq rəsmi qaydada mədəni sərvət hesab edilir. Bu o eksponatlara daha həssas münasibətin olacağını deməyə əsas verir”.
Əlaqə saxladığımız AMEA-nın Azərbaycan Tarixi Muzeyindən isə bildirdilər ki, “Mədəni sərvətlərin idxalı, ixracı və Azərbaycan Respublikasının ərazisindən tranzitlə keçirilməsi Qaydası”na dəyişiklik edilməsinə müsbət yanaşırlar. Onlar hesab edirlər ki, bu, muzey əşyalarının gələcək nəsillərə daha yüksək səviyyədə çatmasına şərait yaradacaq.
İradə SARIYEVA
