Xəyalə Rais: “Yəqin ki, özəl kino şirkətləri ona görə ciddi mövzulardan qaçırlar ki, sponsor bayağı filmlər sifariş verir” Zülfiyyə Eldarqızı: “Özəl kino şirkətləri daha aktual mövzuları gündəmə gətirməlidirlər” Elşən Məmmədov isə problemdən çıxış yolunu prodüsser institutunun formalaşmasında görür
Çağdaş Azərbaycan kinosundan danışanda burada ancaq “Azərbaycanfilm” kinostudiyasında çəkilən filmlərdən danışmalı deyilik. Bilirik ki, kinomuzun inkişafı üçün həm dövlət, həm də özəl kino şirkətləri çalışır. Bu faktdır. Ancaq məsələ burasındadır ki, özəl kino şirkətləri “Azərbaycanfilm”lə müştərək işlədikləri filmlərdə maraqlı mövzulara toxunurlar.
Müstəqil prodakşnlar isə özləri ayrıca film çəkərkən maraqlı mövzulardan yan qaçırlar. Sirr deyil ki, bu gün müstəqil şirkətlər əsasən bayağı mövzuları gündəmə gətirir və həmin filmləri də “komediya” adı ilə cəmiyyətə təqdim edirlər. Hazırda özəl kino prodakşnlar nədənsə nə döyüş filmləri çəkir, nə də dramatik mövzulara müraciət edirlər. Onlar unudurlar ki, Azərbaycan tamaşaçısı beş-üç nəfərdən ibarət deyil və müasir tamaşaçının kino sahəsində kifayət qədər formalaşmış zövqü var. Tamaşaçılar qonşu respublikaların özəl kino şirkətlərinin çəkdikləri filmlərdə gördükləri mövzu rəngarəngliyini, dramatik dəst-xətti yerli şirkətlərin çəkdikləri filmlərdə görə bilmirlər. Bu da sözsüz ki, tamaşaçıların Azərbaycan kinosundan uzaqlaşmasına səbəb olur.
Bir məqamı da vurğulayaq ki, bu gün Azərbaycanda çox güclü aktyor nəsli yetişib. Yaşlı nəsillə yanaşı, gənclər də məharətli oyun tərzlərilə seçilirlər. Sadəcə, aktyorun özünü tam açıq şəkildə ifadə etməsi üçün ssenarilər yoxdur. Varsa da, o ssenariləri filmə çevirmək çətinliyi mövcuddur. İstedadlı rejissorlar da az deyil, sadəcə, onların özəl kinoda işləməsinə şərait yaradılmalıdır.
Tamaşaçı haqlı olaraq sual verir ki, Azərbaycanda bu qədər özəl kino şirkəti var, idmançılarımız kifayət qədərdir, ancaq hansı səbəbdən ortada peşəkar səviyyədə çəkilən bir döyüş filmimiz yoxdur? Nəzərə alsaq ki, bu gün döyüş filmləri dünyada ən çox tamaşaçı cəlb edən filmlərdir və bizim tamaşaçılar da o filmləri maraqla izləyirlər, bizdə də belə filmlər çəkilməlidir.
Bu günlərdə müsahibimiz olan tanınmış kinorejissor Elşən Məmmədov da özəl kino şirkətlərinin ciddi mövzulardan yan qaçdığını, ucuz, bayağı mövzuları gündəmə gətirdiyini qeyd edirdi. O bizimlə söhbətində vurğulayırdı ki, ciddi mövzular kənarda qalıb və özəl prodakşnlar əsasən “qara komediya” nümunələri ixrac edirlər. Kinorejissor onu da vurğulayırdı ki, bu gün Azərbaycanda prodüsser institutu formalaşmalıdır ki, prodüsserlər kinoya maliyyə cəlb edə bilsinlər. Kinorejissor qeyd edirdi ki, peşəkar kinoprodüsserlər olarsa, onlar kinonu inkişaf etdirə bilərlər. Hazırda kinomuzun daha geniş mövzulara müraciət etməli olduğunu deyən E.Məmmədov vurğulayırdı ki, özəl kino sektorunda xeyli dəyişikliklər edilməlidir.
Sözsüz ki, kinorejissor haqlıdır. “Qara komediya” ilə Azərbaycan kinosunu irəli aparmaq tam mümkünsüzdür. “Qara komediya” o zaman çəkilər ki, kinoda başqa mövzular öndə olar. Ancaq özəl prodakşnlar bayağılığı özlərinə əsas dəst-xətt seçiblər. Doğrudur, bu fikir bütün prodakşnlara aid deyil. Lakin fakt budur ki, əksər prodakşnlar bu işlə məşğuldurlar.
Kinoşünas Xəyalə Rais bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, özəl prodakşnların öz maliyyəsi olmadığı üçün onlar filmə pulu çətinliklə əldə edirlər. Onun sözlərinə görə, pul verən şəxs də onlardan ucuz, bayağı filmlər tələb edir: “Bu gün Azərbaycan kinosu birtərəfli inkişaf edir. Əslində isə dövlət kino qurumu ilə paralel olaraq özəl kino şirkətləri də bu sahəyə töhfə verməlidirlər. Bu gün özəl kino şirkətləri dramatik filmlər çəkmirlər. İnanmıram ki, bu mövzuda ssenari yazanlar yoxdur. Yaxşı ssenaristlər var, sadəcə, onlara sifariş verən yoxdur. Son illər Azərbaycan ədəbiyyatında çox olmasa da, müəyyən qədər yaxşı əsərlər yaranır. Bu əsərlərin motivi əsasında baxımlı dramatik filmlər çəkilə bilər. “Qara komediya” tamaşaçını tez bezdirir. Çünki filmlərin süjeti, mövzusu, aktyorların ifa tərzi bir-birini təkrarlayır. Eyni aktyorlar əksər filmlərdə oxşar obrazları canlandırırlar. Bu gün hesab edirəm ki, özəl kino şirkətləri öz işlərində dönüş etməlidirlər. Siz döyüş filmlərindən danışırsınız. Bir-iki istisnanı nəzərə almasaq, bu sahədə filmlər yoxdur. Çəkilən döyüş filmləri isə həvəskarlar tərəfindən çəkilib. Halbuki, bizdə çox peşəkar idmançılar var ki, onlar kinoya da biganə deyillər. O idmançıları kinoya cəlb etmək lazımdır. İndiyə qədər saysız-hesabsız dünya miqyaslı idmançımız yetişib. O idmançıların həyatını, keçirdiyi döyüşləri elə onların öz iştirakı ilə bədii filmə çevirmək olar. Bu çox böyük maraq doğurar. Hətta bu filmlər ölkədən kənara da çıxarılar. Brüslini, Cekki Çanı, eləcə də digər idmançıları xaricdə özəl kino şirkətləri dünyaya tanıdıb. Bu gün hansısa bayağı mövzulardansa belə mövzulara müraciət etmək daha məqsədəmüvafiq olar.
Əslində, özəl kino şirkətləri elə sahələrə müraciət etməlidirlər ki, tamaşaçı üçün maraq kəsb etsin. “Qara komediya”, arvad paltarı geyən kişilər tamaşaçıda qıcıq yaradır. Yeniyetmə oğlanlar bu filmlərə baxarkən onlarda hansı döyüş ruhu formalaşa bilər ki? Ancaq bir idmançının həyatı haqqında film çəkilsə, onun döyüşləri filmlərdə canlandırılsa, o, yeniyetmə və gənc oğlanlar üçün böyük örnək olar. Oğlan döyüşçüyə, əzmli, mətin insana bənzəsə, daha yaxşı olmazmı? Siz bir şəhərə baxın, yeniyetmə oğlanların bir qismi bayağı filmlərin qəhrəmanlarının istifadə etdiyi jarqonlar, ifadələrlə danışırlar. Bu olduqca pis tendensiyadır. Bu kimi mövzulardan uzaqlaşmağın vaxtıdır. Elə filmlər olmalıdır ki, onlar Azərbaycan həyatını canlandırsın. O qədər maraqlı mövzular var ki, özəl kino onlara üz tutmalıdır. Yəqin ki, özəl kino şirkətləri ona görə ciddi mövzulardan qaçırlar ki, sponsor bayağı filmlər sifariş verir”.
X.Rais onu da vurğuladı ki, özəl kino şirkətləri ciddi mövzulara üz tutarsa, onlara maliyyə ayıranlar da tapılar.
Sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə dokoru, aktrisa Zülfüyyə Eldarqızının da fikrincə, özəl kino şirkətləri dramatik mövzulara müraciət edərsə, daha çox uğur qazanarlar: “Bu gün elə mövzular, elə sahələr var ki, ora mütləq mənada müraciət edilməlidir. Doğrudur, maraqlı filmlər də çəkilir, o filmlər haqda bizim hamımızın məlumatı var. Özəl kino şirkətləri daha aktual mövzuları gündəmə gətirməlidirlər”.
Z.Eldarqızı hesab edir ki, özəl kino şirkətləri döyüşlə, qəhrəmanlıqla, mənəvi məsələlərlə bağlı mövzulara müraciət edərsə, tamaşaçılar onlara daha böyük etimad göstərərlər.
İradə SARIYEVA
