Musa Nəbioğlu: “Ən son kamançanın və milli mətbəximizin gözəl nümunəsi olan dolmanın da bu siyahıda yer alaraq Azərbaycan xalqına məxsusluğunun təsdiq olunması…” Fariz Xəlilli: “Hesab edirəm ki, qısa zaman ərzində bu qədər işlərin görülməsi Azərbaycanın mövqeyinin nümayişidir”
Azərbaycanın mədəniyyətinin, milli-mənəvi dəyərlərinin, abidələrinin UNESCO-nun Qeyri-maddi mədəni irs siyahısına salınması sahəsində indiyə qədər xeyli iş görülüb. Yalnız son bir neçə ay ərzində bir necə nümunəmiz UNESCO-ya daxil edilib. Noyabrın əvvəlində Şəki şəhəri UNESCO-nun “Yaradıcı şəhərlər şəbəkəsi”nə daxil edilib. Bir neçə gün əvvəl isə Azərbaycan mətbəxinin şah nümunələrindən biri olan dolma UNESCO-nun Qeyri-maddi mədəni irs siyahısına salınıb.
7 dekabrda isə Azərbaycan və İran İslam Respublikasının birgə təqdim etdiyi “Kamança simli musiqi alətinin hazırlanması və ifaçılıq sənəti” UNESCO-nun Qeyri-maddi mədəni irs üzrə Reprezentativ siyahısına daxil edilib.
Yaxın aylarda baş verən bu hadisələr, əslində, Azərbaycan mədəniyyətinin dünyada daha böyük səviyyədə tanıdılması deməkdir. Ekspertlər hesab edirlər ki, son illər Azərbaycan və UNESCO arasında əməkdaşlıq daha geniş vüsət alıb və bu da dövlətimizin dünyada yerinin göstəricisidir.
Əməkdar mədəniyyət işçisi Musa Nəbioğlu son bir neçə ayda xalqımızın maddi-mədəni dəyərlərinin UNESCO-ya salınmasını şərh edərkən bildirdi ki, qədim mədəniyyətə malik olan Azərbaycan xalqının mədəniyyət nümunələri öz unikallığına görə dünyada seçilir: “Ölkəmizin müstəqilliyi dövründə nail olduğumuz ən böyük uğurlardan biri də milli-mənəvi dəyərlərimizə, sözün əsl mənasında, sahib çıxmağımız, mədəniyyətimizi və incəsənətimizi, qədim xalq sənətkarlığını dünya miqyasında tanıtmaq, onların Azərbaycan xalqının milli mədəni irsi kimi dünya çapında təsdiqinə nail olmağımızdır. Bu haqda danışarkən isə böyük minnətdarlıq hissi ilə ilk yada düşən Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti, UNESCO və İSESCO-nun xoşməramlı səfiri Mehriban Əliyeva olur. Çünki məhz onun böyük fədakarlığı sayəsində son illərdə muğam, aşıq sənəti, xalça, kələğayı və s. UNESCO-nun Qeyri-maddi mədəni irs üzrə Reprezentativ siyahısına daxil edilərək dünya mədəniyyəti inciləri sırasında öz halal haqqını aldı.
Son illərdə bu sahədə daha böyük uğurlar əldə olunub. Ən son kamançanın və milli mətbəximizin gözəl nümunəsi olan dolmanın da bu siyahıda yer alaraq Azərbaycan xalqına məxsusluğunun təsdiq olunması isə çox mühüm bir hadisə, zaman-zaman torpaqlarımızla yanaşı, həm də mədəni sərvətlərimizə yiyələnməyə çalışan, həyasızcasına kamança, dolma və s. bizimdir deyən ermənilərə beynəlxalq aləmdə onları rüsvay edən tutarlı bir cavabdır”.
“Miras” İctimai Birliyinin sədri, tarixçi-alim Fariz Xəlilli də “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, dalbadal belə xoş hadisənin baş verməsi təqdirəlayiqdir: “Hesab edirəm ki, qısa zaman ərzində bu qədər işlərin görülməsi Azərbaycanın mövqeyinin nümayişidir. Bu həm dövlətçilik, həm ictimai həmrəylik, həm də elmi baxımdan böyük əhəmiyyətə malikdir, böyük örnəkdir. Sözsüz ki, bu təkliflər bir qrup insan tərəfindən deyil, bir çox elmi və mədəni təşkilatların, qurumların birgə əməyi, səyi nəticəsində ortaya çıxır. Azərbaycanın istər maddi-mədəni, istərsə də qeyri-maddi mədəni irs nümunələrinin layiqli yerini tutması vacibdir. Biz bunu görürük. Son günlərdə istər milli kulinariya ilə, istərsə də musiqi alətimizlə bağlı müsbət qərarlar qəbul edildi. Bilirsiniz ki, Azərbaycan milli mətbəxinə aid olan dolmaya bədnam qonşularımız iddialı idilər, lakin arzularına çata bilmədilər. Aydın məsələdir ki, onlar hər zaman bizim maddi irs nümunələrimizi oğurlamağa və öz adlarına çıxmağa çalışırlar. “Köçəri” rəqsi ilə bağlı məsələ məni bir tədqiqatçı, bir vətəndaş kimi çox incitdi. Onlar bu rəqsi öz adlarına çıxarkən də onların əsl sifəti göründü. Onlar öz niyyətlərindən əl çəkmirlər. İndiyə qədər istər dolmaya, istər çövkan oyununa, istər tar-kamançaya, saza iddialı olublar. Amma adlarını qeyd etdiyim nümunələr Azərbaycan xalqının dəyərləridir və bu adla da UNESCO-da təsdiqlənib. Qeyd etmək istəyirəm ki, ölkəmizin 1-ci vitse-prezidenti Mehriban xanımın da bu məsələdə çox böyük əməyi var. Biz onun fəaliyyətini, zəhmətini yüksək qiymətləndiririk. Bu sadə işlər deyil. Buna dövlət yanaşması da var. Qeyri-maddi mədəni irslə bağlı görülən işlər bizi çox sevindirir. Ancaq çox istərdim ki, digər maddi-mədəni abidələrimiz də Ümumdünya irs siyahısına salınsın. Çünki indiyə qədər bizim cəmi iki abidəmiz - Qız Qalası və Qobustan qeydiyyatdan keçib. Halbuki, Azərbaycanın bir sıra mədəni-maddi irs abidələri var ki, onlar nəinki UNESCO-nun Reprezentativ siyahısına, eləcə də birbaşa Ümumdünya irs siyahısına düşməlidirlər. Şəki salındı. Bu öz yerində. Ancaq biz istərdik ki, şəhərlərimiz, abidələrimiz ümumdünya irs abidəsi kimi qəbul edilsin, təsdiqlənsin. Bilirsiniz ki, mən bu yaxınlarda “Şamaxı şəhəri qoruq olsun” deyə bir kampaniya başlamışdım. Məqsədim də o idi ki, yaxın gələcəkdə bizim o abidələrimiz UNESCO-nun Ümumdünya irs siyahısına düşsün”.
Birlik sədri bildirir ki, Şamaxı, Naxçıvan, Gəncə, digər şəhərlərimiz UNESCO-nun Ümumdünya irs siyahısına düşməlidir. O deyir ki, bu sahədə dövlət səviyyəsində işlər görülüb. Azərbaycan xalqının yazılı irsi də UNESCO-ya salınmalıdır. “Biz yazılı irsimizin UNESCO-ya salınması üçün bir qədər aktivliyimizi artırmalıyıq. Çünki bu qurumun yazılı irsində Əlyazmalar İnstitutundan cəmi bir nominasiya üzrə 3 əlyazmamız yer alıb. Bizim çox böyük əlyazma irsimiz var. Yazılı irs də sənədləşdirilməli və UNESCO-nun siyahısında öz yerini tapmalıdır. Məsələn, Nizami Gəncəvinin “Xəmsə”si UNESCO-da İranın irsi kimi qəbul olunub. Bu yaxınlarda bir tədbirdə çıxışım zamanı UNESCO-nun Azərbaycandakı və xaricdəki nümayəndələrinə üzümü titaraq bu barədə fikrimi dedim. Eşitmişəm ki, İran indi də Xəqaninin bədii irsini, əlyazmalarını öz adlarına UNESCO-ya daxil etmək istəyir. Bu gün qüvvələrimizi elm, mədəniyyət, qeyri-maddi, maddi və yazılı irslə bağlı məsələlərdə səfərbər etməliyik. Bu sahədə işlər görməliyik ki, bizə aid olan maddi və qeyri-maddi irs nümunələri başqa xalqın, dövlətin adı ilə təqdim edilə bilməsin. Bu məsələdə hamını aktiv olmağa, həmrəy olmağa çağırıram.
Son aylar UNESCO-da qazandığımız uğurlara görə bütün Azərbaycan xalqını təbrik edir, bu işdə əziyyəti olan insanlara minnətdarlıq edirəm. Doğrudan da bu böyük işdir”.
İradə SARIYEVA
