Azərbaycan nağılları əsrlərlə formalaşan unikal folklor nümunələridir. Nağıllarımız, nağıl qəhrəmanlarımız, sözün həqiqi mənasında, xalqımızın həyat tərzindən, dünyagörüşündən, zəngin mənəvi dünyasından xəbər verir. Azərbaycan nağıllarının təbliği ölkəmizdə də, elə beynəlxalq aləmdə də yüksək səviyyədə həyata keçirilmir. Nağılları uşaqlara, hətta böyüklərə də sevdirən onların məzmunu ilə yanaşı həm də qəhrəmanlarıdır.
Olduqca maraqlı, bənzərsiz, alt şüurunda böyük ideyalar, humanist ovqat yaşadan nağıl qəhrəmanlarımız çoxdur. Əlbəttə, burada o personajların cəsurluğunu, sədaqətini, humanistliyini, fərasətini xüsusilə önə çəkməliyik. Bu gün demək olar ki, Azərbaycan uşaqları öz nağıl qəhrəmanlarımızdan daha çox dünya nağıl qəhrəmanlarını tanıyırlar. Onları qınamırıq, çünki nə təbliğ olunur, onlara nə verilirsə, uşaq da acgözlüklə onu götürür. Biz dünya xalqlarının nağıllarının, nağıl qəhrəmanlarının təbliğinin əleyhinə deyilik. Əlbəttə, bu mütləq mənada olmalıdır. Azərbaycan bütün mənalarda dünya dəyərlərinə, multikultural baxışlara böyük önəm verir.
Görək Azərbaycan nağılları və nağıl personajlarını dünya uşaqları tanıyırmı? Bu sahədə xeyli araşdırma aparsaq da, heç bir faktla üzləşmədik. Əksinə, dünya xalqlarının nağıllarının Azərbaycan dilinə tərcümə və çap edilməsilə bağlı çoxlu məlumatlar əldə etdik. Azərbaycan nağıllarının və nağıl qəhrəmanlarının dünyada təbliğatı olduqca aşağı səviyyədədir. Bu da sözsüz ki, təəssüf hissi doğurur.
Onu da vurğulayaq ki, dünyanın bir sıra kitabxanalarında, arxivlərində, muzeylərində qədim Azərbaycan nağıllarının orta əsrlərdə toplanmış variantlarının əlyazmaları qorunur. Amma bu nağıllardan dünya uşaqları xəbərsizdirlər. Xarici kitabxana və muzeylərdə saxlanan folklor nümunələrimizdən ancaq “Kitabi-Dədə Qorqud”u təbliğ edə bilmişik. O da, məlum olduğu kimi, nağıl deyil, eposdur, qədim ana abidəmizdir. Azərbaycan nağıllarının dünya xalqlarının dillərinə tərcümə edilərək yazılmasına bu gün çox böyük zərurət var. Elə öz uşaqlarımız arasında da bu nağıllar güclü şəkildə təbliğ edilməlidir.
Azərbaycan nağılları və nağıl qəhrəmanları dünya uşaqlarına necə tanıdılmalıdır?
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, folklorşünas Şakir Əlifoğlu bizimlə söhbətində bildirdi ki, Azərbaycan nağılları öz unikallığına, məna və məzmununa görə heç bir xalqın nağılından geridə qalmır, əksinə, daha məzmunlu və maraqlıdırlar. O hesab edir ki, nağıllarımızın dünyaya çıxa bilməməsi uzun illər sovet rejimində yaşamağımızla bağlıdır. Onun fikrincə, bu gün Azərbaycan nağıllarını və nağıl qəhrəmanlarını xarici uşaqlara tanıtmaq lazımdır. Ş.Əlifoğlu qeyd etdi ki, bunun üçün işlər görülməlidir: “Çox aktual məsələyə toxunmusunuz. Azərbaycan nağıllarının dünya xalqlarının dillərinə tərcümə edilməsinə böyük zərurət var. Vaxtilə müəyyən nağıllarımız tərcümə edilib. Amma bu yetərli deyil. Bu sahədə işlər görülsə, hesab edirəm ki, faydasız olmayacaq. Bizim uşaqlar xarici nağıl qəhrəmanlarını çox yaxşı tanıyırlar. Amma xarici uşaqlar bizim nağıl qəhrəmanlarını tanıyırlarmı? Çox az uşaq tanıyır məncə. Çünki nağıllarımız vaxtında təbliğ olunmayıb. Bu gün bizdə çoxlu mətbəə var, onlar xarici nağılları Azərbaycan dilinə çevirib çap edirlər. Dünyanın müxtəlif nəşriyyatları, poliqrafiya müəssisələri ilə əməkdaşlıq çərçivəsində Azərbaycan nağıllarını müxtəlif xarici dillərə tərcümə edib çap etmək olar. Bu tam mümkündür”.
Müsahibim hesab edir ki, Azərbaycan xalq nağılları müxtəlif yaş qruplarını əhatə edir. Onun sözlərinə görə, həm uşaq nağıllarımız, həm sehirli nağıllarımız, həm qəhrəmanlıq, həm də sevgi nağıllarımız var. Bu nağılların dünya uşaqları arasında təbliğ edilməsinin əhəmiyyətli olduğunu vurğulayan alim bildirir ki, xarici uşaqlar bu nağılları zövqlə oxuyacaqlar.
İradə SARIYEVA
