Aliyə Ramazanova: “Mən bir rəqs ustası kimi bu hala kəskin etirazımı bildirirəm” Məhərrəm Qasımlı: “Köçəri” rəqsinin ermənilərlə, onların həyat tərzi ilə heç bir bağlılığı yoxdur”
Azərbaycan mədəniyyətinin ayrı-ayrı sahələrinə qarşı zaman-zaman erməni təcavüzü olub. Bədnam qonşularımız torpaqlarımızda yurd-yuva salandan sonra mədəniyyətimizə, xalq mahnılarımıza, rəqslərimizə, musiqi alətlərimizə, geyimlərimizə, mətbəximizə də sahiblənməyə çalışıblar. Azərbaycan mədəniyyəti xalqımızın ruhunu əks etdirir. Rəqslərimiz, mahnılarımız, musiqi alətlərimiz xalqımızın ruhu ilə sıx bağlıdır.
Bu fakt olsa da, saxtakarlıqda heç bir sərhəd tanımayan ermənilər rəqslərimizi mənimsəməyə cəhd edirlər. Ermənilərin uydurmaları və erməni lobbisinin “əsaslandırması” nəticəsində hətta xalqımızın qədim rəqslərindən olan “Köçəri” rəqsi (“Köçəri yallısı”) dekabrın 6-da erməni rəqsi kimi UNESCO-nun Qeyri-maddi mədəni irs siyahısına daxil edilib. Həqiqətən də bu, erməni saxtakarlığının nəticəsidir. Sözsüz ki, Azərbaycan xalqının mənəvi dünyası ilə sıx əlaqədə olan bu rəqsin “erməni rəqsi” kimi UNESCO-ya salınması böyük yanlışlıqdır.
Onu da vurğulayaq ki, baş verən olayla bağlı Xarici İşlər Nazirliyinin mətbuat xidmətinin rəhbəri Hikmət Hacıyev özünün “Twitter” səhifəsində ermənilərin saxtakarlıq yolu ilə Azərbaycan rəqsini mənimsədiyini qeyd edib: “Köçəri” sözünün erməni dilindən hərfi tərcüməsi çox maraqlıdır. “Google”un tərcümə xidməti bununla bağlı heç bir nəticə göstərmir... Erməni portalları “Köçəri”nin erməni rəqsi olduğunu yazırlar. Türk dilində “köçəri” sözü köçmək felindən yaranıb və “bir yerdən başqa yerə köçmək” deməkdir”, - deyə o bildirib”.
“Köçəri” rəqsinin erməni rəqsi kimi UNESCO-nun Qeyri-maddi mədəni irs siyahısına daxil edilməsini ölkənin rəqs ustadları, folklorçu alimləri kəskin tənqid edirlər. Onların fikirlərinə keçməzdən əvvəl onu qeyd edək ki, 2015-ci ildə Müəllif Hüquqları Agentliyinin rəhbəri Kamran İmanov Azərbaycanın milli rəqsləri ilə bağlı geniş arayış tərtib edərək yayıb. Həmin arayışda qeyd edilirdi ki, “Köçəri” xalq rəqsinin ermənilər tərəfindən özününküləşdirilməsi doğru deyil, bu rəqs Azərbaycanın milli rəqsidir: “Ermənistan mədəniyyət naziri Azərbaycanın qədim milli rəqslərindən olan “Köçəri”nin erməni milli dəyəri kimi Qeyri-maddi irs siyahısına daxil edilməsi üçün UNESCO qarşısında məsələ qaldırıb. Azərbaycan xalqına məxsus olan musiqi əsərləri, folklor nümunələri və digər qeyri-maddi mədəni irs nümunələri uzun illərdən bəri ermənilər tərəfindən zaman-zaman oğurlanır, mənimsənilir və erməni nümunələri kimi təqdim olunur. Buna misal olaraq, ermənilər Azərbaycanın “Sarı gəlin”, “Süsən sünbül” və onlarca digər xalq mahnılarını, “Yallı”, “Vağzalı”, “Köçəri”, “Uzundərə”, “Mirzəyi” rəqslərini, qədim musiqi alətlərimizi (tar, balaban, zurna), hətta məşhur Azərbaycan bəstəkarlarından Üzeyir Hacıbəyovun, Qara Qarayevin, Fikrət Əmirovun əsərlərini, eləcə də müasir bəstəkarlarımızın mahnılarını erməni nümunələri kimi təqdim etməyə cəhdlər göstərirlər. Azərbaycanın qədim milli rəqslərindən olan “Köçəri”nin ermənilər tərəfindən özününküləşdirilməsi onların ilk cəhdi deyil. Belə cəhdlərdən biri kimi “Eurovision-2011” mahnı müsabiqəsinin final yarışmasını misal göstərmək olar. O zaman “Köçəri” rəqsini Ermənistan təmsilçisi erməni nümunəsi kimi təqdim etməyə çalışmışdı. Fakt ortaya çıxan kimi Azərbaycan Respublikası Müəllif Hüquqları Agentliyi dərhal araşdırmalara başlamış, “Köçəri” rəqsinin Azərbaycan xalqına məxsus olması barədə Agentlik tərəfindən geniş, tarixi əsaslara söykənən və “Köçəri” sözünün etimiologiyasını açıqlayan arayış hazırlanıb kütləvi informasiya vasitələrində yayılmış və bu barədə Ümumdünya Əqli Mülkiyyət Təşkilatına məktub göndərilib”.
2 il əvvəl hazırlanan arayışda erməni saxtakarlığını ifşa edən tutarlı faktlar yer alıb. Amma bu, ermənilərin “Köçəri”ni mənimsəməsinin qarşısını ala bilməyib. Ermənilər artıq “Köçəri” rəqsini öz adlarına rəsmiləşdiriblər.
Bu hadisəni təəssüflə qarşılayan Əməkdar artist Aliyə Ramazanova bizimlə söhbətində ermənilərin bu addımını kəskin pislədi. Əməkdar artisitin sözlərinə görə, “Köçəri” rəqsi Azərbaycan xalqının qədim ənənəvi rəqslərindən biri kimi mədəniyyətimizdə xüsusi yer tutur: “Bu rəqs xalqımızın ruhunu özündə ifadə edir. Necə ola bilib ki, bizim belə möhtəşəm rəqsimizə ermənilər bu şəkildə yiyələniblər? Mən bir rəqs ustası kimi bu hala kəskin etirazımı bildirirəm. İnanın ki, bu rəqslə ermənilərin heç bir əlaqəsi yoxdur. “Köçəri”ni bizim ustadlarımız çox gözəl ifa edərdilər. Ermənilərin öz mədəniyyəti olmadığından, həmişə bizim mədəniyyətə əl uzadıblar. Bilirsiniz ki, bizim babalarımız köçəri, elat həyatı yaşayıblar, dağdan arana, arandan dağa köç ediblər. Bu rəqsin konkret tarixi və mənası var. Deyim ki, “Köçəri” rəqsi “Yallı” rəqsinin bir növü olduğundan, onun yaranma tarixi “Yallı”nın tarixi qədər hesab oluna bilər. Yəni lap qədimdir. Bu rəqs Qərbi Azərbaycanda (indiki Ermənistan), azərbaycanlılar tərəfindən hər zaman ifa olunurdu, qədim tarixə malik Naxçıvan diyarının Şərur, Sədərək, Kəngərli, Culfa və Şahbuz rayonlarının folklor kollektivləri tərəfindən repertuara daxil edilərək nümayiş olunmaqla, toy şənliklərinə xüsusi rövnəq verir. Xüsusən Naxçıvanda el şənliklərində geniş ifa edilir. Rəqsin adından göründüyü kimi, onun yaradıcıları köçərilərdir. Eyni zamanda, Azərbaycan xalqının sevimli rəqsləri silsiləsinə daxildir. Asta və sürətli hissələrdən ibarət olan “Köçəri” rəqsi üçvariantlıdır. Kişilərin və qadınların ya ardıcıl olaraq, ya da bir qadın, bir kişi vəziyyəti ilə düzülüşündə yallıbaşı əlinə çubuq alır. Bu çubuq ifaçıları cəzalandırmaq üçün yox, əslində, rəqs xarakterlidir. Hətta belə bir şeir də var:
“Köçəri” çal, köçən mənəm,
Yurd yerindən pərən-pərən.
Çal, gora gedən qız mənəm,
Özüm oynayım, oynayım”.
A.Ramazanova bildirdi ki, ermənilərin “Köçəri” rəqsinə iddiasının qarşısının alınması üçün Azərbaycan tərəfi həmişə mübarizə aparıb, lakin düşmənin tərəfdarları çox olduğundan, onlar bu rəqsi öz adlarına UNESCO-dan keçirməyə nail olublar. Bu hadisə məni çox mütəssir etdi. Amma bir məsələ də var ki, gec-tez ədalət zəfər çalacaq. Biz də rahat oturmalı deyilik, ermənilərin bu çirkin addımı ilə bağlı dünya rəqs usatalarını, UNESCO-nu və digər beynəlxalq qurumları məlumatlandırmalıyıq”.
Tanınmış folklorşünas-alim, professor Məhərrəm Qasımlı da ermənilərin rəqsimizi mənimsəməsini narazılıqla qarşıladı. Professor Qasımlının sözlərinə görə, bu, ermənilərin apardığı məkrli siyasətin, onların təcavüzkar xislətinin göstəricisidir: “Bu rəqs birliyi, bərabərliyi, həmrəyliyi ifadə edir. Adındanda da göründüyü kimi, bu, türklərin, türkmanların rəqsidir. Bu necə erməni rəqsi ola bilər? Bu tamamilə biz türklərin həyat tərzini, daim at üstə olan babalarımızın ruhunu ifadə edir. Bu rəqsin “erməni rəqsi” kimi qeydiyyata alınmasına müsbət yanaşmıram, buna kəskin etirazımı bildirirəm. “Köçəri” “Yallı” rəqs qrupuna aiddir və “Yallı” rəqsi də biz türklərə mənsubdur. Ermənilərin bu rəqsi öz adlarına UNESCO-ya salmasının heç bir əsası yoxdur. Rəqsin mahiyyətinə varsaq görərik ki, ermənilərin həyat tərzində atın heç bir rolu yoxdur. Odur ki, bu rəqsin onlara aidiyyəti yoxdur. Hətta onlar bu rəqsi ifa etsələr belə, bu onlarda tam olaraq ifadə olunmur, oluna da bilməz. Çünki “Köçəri” rəqsinin ermənilərlə, onların həyat tərzi ilə heç bir bağlılığı yoxdur. Onların atdığı bu addıma münasibətim mənfidir. “Köçəri”nin erməni rəqsi kimi UNESCO-ya salınması erməni saxtakaralığı nəticəsində baş verib. Ermənilər hiyləni, məkri yaxşı bacarırlar. Onlar dəfələrlə bizə aid olan musiqi alətlərini, musiqiləri, mətbəx nümunələrimizi öz adlarına UNESCO-ya daxil etməyə cəhd ediblər, lakin buna nail ola bilməyiblər. Çox təəssüf ki, “Köçəri” ilə bağlı belə bir hal yaşanıb”.
M.Qasımlı, bununla belə, erməni yalanının, saxtakarlığının ifşa edilməsilə bağlı mübarizəmizi davam etdirməli olduğumuzu bildirdi. O hesab edir ki, beynəlxalq aləmdə milli rəqslərimizi daha çox təbliğ edib yaymalıyıq ki, ermənilərin siyasəti alt-üst olsun.
İradə SARIYEVA
