Giya Paçxataşvili: “Son illər kütləvi olmasa da, audiokitablar hazırlanır. Yazıçı və şairlərin əsərləri aktyorların ifasında lentə alınır və audiokitab kimi gözdən əlillərə təqdim edilir” Zülfiyyə Eldarqızı: “Onlar üçün hazırlanan səsli ədəbiyyatı elə adam oxumalıdır ki, onun səsi həlim, mehriban, sakitləşdirici olsun”
Gözdən əlilliyi olan insanlar cəmiyyətin həssas təbəqəsi sayılsa da, onlar özlərini normal insanlardan fərqləndirmək istəmirlər. Bu da çox normal yanaşmadır. Vaxtilə gözdən əlil olan insanların bədii ədəbiyyatla, mətbuatla tanışlıqları üçün onların istifadə etdiyi Brayl əlifbası ilə kitablar, qəzet, jurnal, almanax nəşr edilərdi. Bu da gözdən əlil insanların bədii ədəbiyyatla, mətbuatla yaxından tanış olmasına şərait yaradırdı.
Məlumatlara görə, son illər Brayl əlifbası ilə bədii ədəbiyyatın, bədii nümunələrin nəşrinin səngiməsi onların kitabdan qismən də olsa uzaqlaşmasına səbəb oldu. Bilirik ki, Azərbaycanda fiziki əlilliyi olan insanlara xüsusi qayğı var, onların təhsili, intellektual səviyyəsinin yüksəldilməsi üçün işlər görülür. Ümumiyyətlə, günün tələblərinə uyğun olaraq, eyni zamanda da müasir texnologiyanın imkanlarını nəzərə alaraq, gözdən əlillər üçün ədəbiyyat nümunələrinin yeni formatda təqdim edilməsi zərurəti aktuallaşıb. Hələ bir neçə il əvvəl Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin təşəbbüsü ilə “Danışan kitabxana” layihəsi həyata keçirildi. Bu layihə çərçivəsində Azərbaycan şair-yazıçılarının, eləcə də xarici müəlliflərin şeir və nəsr nümunələri aktyorların ifasında audiolentə köçürülərək gözdən əlillər üçün olan kitabxanaya təqdim edilmişdi. Bu olduqca maraqlı bir məsələ idi.
Ekspertlər bildirirlər ki, gözdən əlillər üçün həyata keçirilən bu iş onların bədii, estetik zövqünün formalaşmasında, xüsusən də gənc nəslin ədəbiyyata marağının artmasında az rol oynamır. Qeyd edək ki, Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi, eləcə də Milli Kitabxana gözdən əlillər üçün bu istiqamətdə layihələrini davam etdirirlər.
Milli Kitabxananın elektron nəşrlərindən birində yer alan məlumata görə, xüsusi qayğıya ehtiyacı olan insanların informasiya tələbatlarının tam və operativ təmin edilməsi üçün onların istifadəsinə
yararlı olan fondların olması da zəruridir: “İstənilən kitabxanada kitab fondlarını komplektləşdirərkən görmə qabiliyyəti olmayan və zəif görən oxucu qruplarının istifadəsi üçün danışan kitablara (audiokitablara), Brayl əlifbalı kitablara, böyük şriftli nəşrlərə, eşitmə qabiliyyətini itirmiş və zəif eşidən oxuculara isə subtitrli (kinofilm kadrlarının altında olan yazı) videolara və digər sənədlərə üstünlük verilməlidir”.
Bildiyimiz qədər, artıq Bakıda bir neçə müstəqil səsyazma studiyasında gözdən əlillər üçün audiokitablar hazırlanır. Bu audiokitabların gözdən əlillər üçün vacib olduğunu deyən şair-jurnalist Giya Paçxataşvilinin sözlərinə görə, onun kimi görmə qabiliyyəti zəif olan insanlar xüsusi cihaz, eynək vasitəsilə nəşrlərlə tanış ola bilirlər, ancaq tam görməyənlərin Brayl əlifbasında nəşr olunmayan kitabla tanış olması mümkün deyil: ”Son illər kütləvi olmasa da, audiokitablar hazırlanır. Yazıçı və şairlərin əsərləri aktyorların ifasında lentə alınır və audiokitab kimi gözdən əlillərə təqdim edilir. Sovet dövründə gözdən əlillərin mətbuatı vardı, onlar üçün Brayl əlifbası ilə kitablar, almanaxlar dərc edilirdi və s. Bu gün də bu işlər davam etdirilməlidir. Bilirsiniz ki, artıq bu yöndə bir sıra işlər görülüb. Çox arzu edərdik ki, yalnız yerli bədii ədəbiyyat deyil, xarici ədəbiyyat nümunələrindən də audiokitab hazırlansın. Bunun da əhəmiyyəti böyükdür. Məqsədəuyğundur ki, studiyalar tərəfindən hazırlanan audiokitablar satışda da olsun. İstəyən adam istədiyi audiokitabı alıb dinləsin”.
Gözdən əlillər üçün audiokitab yazılışında iştirak edən aktrisa, bədii qiraətçi, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru Zülfiyyə Eldarqızının bildirdiyinə görə, audiokitablar gözdən əlilliyi olan insanlar üçün böyük dayaq rolunu oynayır. O qeyd etdi ki, gözdən əlilliyi olan insanlar ədəbiyyata, sözə hədsiz dərəcədə həssas olduğu üçün, səsli kitabları dinləməyi sevirlər: “Mən belə kitabların yazılışında iştirak edirəm. Bir məqamı da deyim ki, gözdən əlillərin hiss və duyğularına yaxından bələdəm. Mənim iki əmim oğlu gözdən əlildir və uşaqlığım onlarla birgə keçib. Odur ki, bu mövzu mənə tanışdır və ona həssas yanaşıram. Bilirsiniz ki, onlar hədsiz dərəcədə əsəbi və narahat olurlar. Ona görə də onlar üçün hazırlanan səsli ədəbiyyatı elə adam oxumalıdır ki, onun səsi həlim, mehriban, sakitləşdirici olsun. Səsi qıcıq yaradan aktyoru, yaxud aktrisanı bu işə yaxın qoymaq olmaz. Bu baxımdan ki, onların oxuduqları mətnlər gözdən əlillərin əsəblərini sığallamaq əvəzinə, onları yorar, daha da qıcıqlandırıb əsəbləşdirər. İndiyə qədər görülən işləri təqdir edirəm. Çünki gözdən əlillər üçün audiokitabların əhəmiyyəti böyükdür. Biz bununla onlara stimul, ürək-dirək veririk ki, həyatlarına davam etsinlər. Hesab edirəm ki, audiokitablarda yer alan əsərlərin sayı daha da çoxalmalıdır. Əvvəllər belə idi ki, audiokitablara ehtiyac yox idi. Bu ondan irəli gəlirdi ki, tez-tez radioda bədii əsərlər oxunur, radiotamaşalar təqdim edilir, poeziya nümunələri səslənirdi. Bu bədii proqramlar onların tələbatını ödəyirdi. Ancaq bu gün dövr dəyişib və tələblər fərqlidir. Bu baxımdan indi audiokitablara ehtiyac yaranıb. Yeri gəlmişkən, onu da deyim ki, bir neçə il əvvəl görkəmli sənətkarımız, Xalq artisti Rasim Balayev və başqaları radioların sifarişi ilə “Qurani-Kərim”dən ayələr yazdırırdılar, indi səhv etmirəmsə, onlar da audiokitab şəklində gözdən əlillərə təqdim edilir”.
İradə SARIYEVA
