Səkinə Baharlı: “Bu tədbirin mədəni, sosial-ictimai, siyasi baxımdan əhəmiyyəti böyükdür”
Qədim zamanlardan dünyanın xalçaçılıq mərkəzlərindən olan Azərbaycanda müasir dövrdə də bu sənətin inkişafı etdirilməsi və bu sahəyə göstərilən dövlət qayğısı təqdirəlayiq haldır. Ölkəmizdə xalça sahəsi üzrə mütəmadi olaraq beynəlxalq səviyyəli tədbirlər, yığıncaqlar keçirilir. Azərbaycan xalça sənətinin təbliğinə, dünyada tanıdılmasına həsr edilən bu tədbirlərin həm mədəni, həm sosial-iqtisadi, həm də siyasi baxımdan əhəmiyyəti danılmazdır.
17 oktyabrda Azərbaycan xalçası üzrə V Beynəlxalq Simpozium (AXBS) öz işinə başlayıb. 17-20 oktyabr arasında dörd gün ərzində davam edəcək simpozium bir sıra cəhətlərinə görə diqqəti cəlb edir. Təşkilat Komitəsinin saytında qeyd edilir ki, sonuncu və ilk dəfə xaricdə UNESCO-nun Paris şəhərindəki baş qərargahında təşkil olunan simpoziumdan artıq on il ötüb. İlk simpoziumun isə
1983-cü ildə keçirildiyi qeyd edilir.
Simpoziumun təşkilatçıları Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası və “Azərxalça” ASC-dir. Bu qurumların birgə təşkilatçılığı ilə həyata keçirilən simpoziumun olduqca maraqlı proqramı olduğu bildirilir. Qeyd edilənə görə, akademik proqramın hazırlanmasına rəhbərlik və texniki dəstək Şərq xalçaları üzrə beynəlxalq konfrans (İCOC) tərəfindən aparılır.
Məlumatlara görə, Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyində Alberto Boralevi və Əsli Səmədovanın birgə kuratorluğu ilə milli tikmələrdən ibarət “İpək xəzinələr” adlı sərgi təşkil olunacaq. Sərgidə “Viktoriya və Albert” muzeyinin və şəxsi kolleksiyaların, habelə Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin əvvəllər sərgilənməyən eksponatları nümayiş etdiriləcək.
Qeyd edək ki, Azərbaycan Xalçası üzrə V Beynəlxalq Simpozium çərçivəsində “Müasir incəsənət xalçalarda” adlı sərgi keçiriləcək. Bu barədə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin rəsmi saytında məlumat verilir. Burada dörd tanınmış gənc rəssamın – Faiq Əhməd, Fərid Rəsulov, CHİNGİZ və Butunay Haqverdiyevin müəllifi olduğu beş əsər təqdim olunacaq. Rəssamların hər biri son on ildə Azərbaycan incəsənətini xaricdə uğurla təmsil etmişlər.
Hər bir rəssam sərgi üçün xalça sənəti, onun ənənələri və müasir dövrdə yaşadılması ilə bağlı öz baxışlarını ictimaiyyətə təqdim edir. Onlar öz əsərlərində ənənəvi xalça nümunələrinin simvolikasının dərk edilməsini, ornament və onların adət edilmiş formalarının müasir üslubda transformasiyasını, hətta xalçanın utilitar əhəmiyyətinin genişlənməsini əks etdiriblər. Ancaq hər kəs bunu öz yaradıcılığına xarakterik olan yollarla şərh edir.
“Axan” xalçalar uzun müddətdir Faiq Əhməd yaradıcılığının, bir növ, əsas vizit kartıdır. Sərgidə üzərində nefti xatırladan qara axının təsvir olunduğu belə xalçalardan biri ictimaiyyətə təqdim olunacaq. Rəssamın digər əsəri xovsuz xalça olan Qarabağ cecimindən yaradılmış ikinci emalın beynəlxalq nişanı “Universal Recycling Symbol”nu (sonsuzluq əlaməti olaraq Möbius lenti ilə qapanan üç ox) ifadə edən kompozisiyaya malikdir. Bu xalçanın verdiyi mesaj budur: Azərbaycan xalçalarının obraz və ornament sistemi çağdaş müəlliflərin gələcək yaradıcılıq axtarışları üçün əsasdır və bu da milli ənənələrin qorunmasının təminatıdır.
CHİNGİZ xüsusilə olaraq simpozium üçün toxuduğu Faiq Əhmədin əsərində ifadəsini tapdığı sanki ənənələrin yenidən işlənməsi ideyasına illüstrasiya olan xalçanı təqdim edir. Onun xalçası öz müasirliyi və nəfis sadəliyi ilə seçilir, burada lakonik forma bütünlüklə çoxtərəfli bir fikrə tabedir. Xalçanın ara sahəsində bir tipli qara və yalnız biri ağ rəngdə olan zoomorf (quş) təsvirlər yer alır ki, bu da “Ağ qarğa”nın simvolik təsvirini təcəssüm edir. Bu əsərin əsas ideyası hər şeyi, yəni bəşəriyyətin yaradılışını, yaradıcı fikrin ortaya çıxmasını, ətraf mühiti canlandırmaq iqtidarına malik yaradıcı düşüncənin təsirini dəyişə bilən zamanın və məkanın müəyyən bir nöqtəsini göstərməkdir. Bu ideya ilə bağlı şərhlər çox ola bilər, lakin hamısı yenilik və qeyri-adiliklə bağlıdır və bu baxımdan əsər müasir müəlliflərin əsərlərində yer alan milli xalçanın yaradıcı transformasiyasının mahiyyətini əks etdirir.
Fərid Rəsulov sərgi üçün interyerin divar və mebelindən tutmuş, ən kiçik detalına kimi hər şey xalça ornamentləri ilə örtülmüş “Xalça otağı”nı tərtib edib. Beləliklə, hər kəs özünü yeganə, əbədi, universal əsər olan xalçanın içində hiss edə və onun ənənəvi Azərbaycan interyeri və ümumiyyətlə, ölkə sənətinə böyük təsirini dəyərləndirə biləcək. F.Rəsulov öz instalyasiyası üçün Qarabağın Çələbi xalçasının ornament və kompozisiyasından yararlanıb.
B.Haqverdiyev də tamaşaçını xalçanın “içərisinə” buraxmaq qərarına gəlib, lakin o bu məsələyə tamamilə başqa metodla yanaşıb. Onun instalyasiyası akril boyalarla rənglənib, Azərbaycan xalçalarında yer alan ənənəvi ornamentlər formasında böyük ölçülü taxta modullardan ibarətdir. Onlar asanlıqla daşına və müxtəlif yollarla birləşdirilə bilir və nəticə etibarilə, yuxarıdan aydın şəkildə görünə biləcək bir kompozisiyaya malikdir (bu kompozisiya üst mərtəbədən baxa bilmək üçün muzeyin şüşə tavanlı xüsusi salonunda nümayiş olunacaq). Bu instalyasiya kənardan baxılarkən sanki tamaşaçını sirlərini açmağa çağıran parlaq və yaraşıqlı labirint kimi görünür.
Bu fikirlər nazirliyin saytında yer alıb.
Bakıda keçirilən Azərbaycan xalçası üzrə V Beynəlxalq Simpoziumun (AXBS) əhəmiyyətini vurğulayan ekspertlər hesab edirlər ki, bu tədbirə Azərbaycanın evsahibliyi etməsi xüsusi dəyərə malikdir.
Sənətşünas Səkinə Baharlının bildirdiyinə görə, bu simpoziumun Bakıda keçirilməsinin əhəmiyyəti böyükdür. O hesab edir ki, bu tədbir Azərbaycan xalçasının həm bir sənət növü, incisi, həm də bir sənaye məhsulu kimi təbliğində böyük rola malikdir: “Bu gün bütün xalçasevərlərin diqqəti Bakıya yönəlib. Bu simpoziumu yüksək qiymətləndirirəm. Azərbaycan xalça sənətinin UNESCO-nun Bəşəriyyətin qeyri-maddi mədəni irs üzrə Reprezentativ siyahısına daxil edilməsi Azərbaycan xalçasının şöhrətini bir daha dünyaya yaydı. Bu tədbir çərçivəsində keçirilən tədbirlər rəngarəngdir. Burada xarici sənətşünasların iştirakı da baş tutur. Bundan başqa, bizim gənc xalçaçı rəssamların da əl işləri nümayiş olunacaq. Gənclərin də işi təbliğ edilməlidir. Tədbir çərçivəsində maraqlı kolleksiyaların da nümayiş olunması diqqəti çəkir. Bu tədbirin mədəni, sosial-ictimai, siyasi baxımdan əhəmiyyəti böyükdür”.
İradə SARIYEVA
