Qəşəm İsabəyli: “Bura əsasən klassik yazıçılarımızın, mədəniyyət xadimlərimizin əsərləri alman, ingilis, rus və digər dillərə tərcümə olunaraq təqdim edilməlidir” Aydın Xan Əbilov: “Azərbaycan bu unikal hadisəyə öz ədəbiyyatını, mədəniyyətini, indiyə qədər toplanmış olan ədəbi irsini...”
2019-cu il MDB-də “Kitab ili” elan olunub. Bu barədə qərar Rusiyanın Soçi şəhərində MDB ölkələrinin Xarici İşlər Nazirləri Şurasının iclasında qəbul edilib. Məlumata görə, şuranın iclasında humanitar sahədə əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi üçün bir sıra sənədlərin razılaşdırlması müzakirə edilib.
Son illər Azərbaycanda kitab sənayesinin inkişafı, müasir tipli mətbəə və nəşriyyatların qurulması, standartlara uyğun kitabların nəşr edilməsi diqqətdən qaçmır. Onu da vurğulayq ki, Azərbaycan dövləti ölkənin kitab sənayesinin inkişafına ciddi dəstək verir. Bunun nəticəsidir ki, ölkəmizdə ənənəvi olaraq Bakı Beynəlxalq Kitab Sərgi-Yarmarkası keçirilir, Azərbaycan nəşriyyatlarının çap etdiyi kitablar xarici ölkələrdə keçirilən beynəlxalq kitab sərgilərində iştirak edir, yeni kitab mağazaları açılır. Bütün bunlar kitab sənayesinin inkişafına ciddi təsir göstərən amillərdir. Əlbəttə, bu sahədə nöqsanlar da yox deyil, bunlar öz yerində. Ancaq, bütövlükdə, Azərbaycan kitabının dünyada tanıdılması prosesinə başlanıb.
2019-cu ilin MDB-də “Kitab ili” elan olunması Azərbaycan kitabının da bu tədbirlər çərçivəsində təqdim və nümayiş etdirilməsinə böyük şərait yaradır.
Azərbaycan “Kitab ili”nə necə hazırlaşmalı və hansı formada təmsil olunmalıdır?
“Şirvannəşr”in rəhbəri, şair Qəşəm İsabəyli bizimlə söhbətində bildirdi ki, bu tədbirin Azərbaycan kitabının MDB məkanında tanıdılmasında əhəmiyyəti var: “Hesab edirəm ki, çağdaş ədəbiyyat nümunələri öz yerində, bura əsasən klassik yazıçılarımızın, mədəniyyət xadimlərimizin əsərləri alman, ingilis, rus və digər dillərə tərcümə olunaraq təqdim edilməlidir. Orada kitabların çap xüsusiyyəti önəmli yer tutur. Dünya kitabçılığında uşaq ədəbiyyatı mühüm yer tutur. Biz də “Kitab ili” çərçivəsində keçirilən tədbirlərə uşaq ədəbiyyatı nümunələrimizi də aparmalıyıq. Amma bir az çətin məsələdir. Çünki bizim uşaq yazıçı və şairlərimizin əsərləri, demək olar ki, bir çox xarici dillərə, o cümlədən də alman və ingilis dillərinə tərcümə edilməyib. Heç klassiklərimiz də tərcümə edilməyib. Halbuki, bizim klassik şair və yazıçılarımızın əsərləri xarici dillərə çevrilməlidir ki, Azərbaycan ədəbiyyatı haqqında təəssürat yaransın. Azərbaycan tarixi, eləcə də Azərbaycanın zorla cəlb edildiyi Qarabağ hadisələri ilə bağlı, klassik yazıçı və şairlərin əsərlərinin, uşaq ədəbiyyatı, musiqimizlə bağlı kitabların müxtəlif dillərə tərcümə edilməsi vacibdir”.
Q.İsabəyli bildirdi ki, 2019-cu ilə xeyli müddət var və buna qədər çox şey etmək mümkündür. O bildirdi ki, Azərbaycanda Tərcümə Mərkəzi fəaliyyət göstərir və müəyyən işlər görürlər: “Xarici dillərdən Azərbaycan dilinə tərcümələr edirlər. Deyim ki, bu elə də effekt vermir. Hətta Rusiyada da belə olub. O vaxt sovetlər tərəfindən qadağan edilən xarici müəlliflərin əsərləri rus dilinə çevriləndə effekt verməmişdi. Bu da onun nəticəsində idi ki, kitabların tərcüməsinə tələm-tələsik yanaşılmışdı. O tərcümələr əks effekt yaratmışdı və oxucular deyirdi ki, qadağan olunmuş ədəbiyyat budur, “Nobel” mükafatçısı əsərini bu cür zəif yazıbmış? Bu gün Azərbaycanda peşəkar tərcüməçilərə böyük ehtiyacımız var. Azərbaycan dilindən Avropa dillərinə, rus və Şərq dillərinə, istərsə də o dillərdən bizim dilə tərcümə edən peşəkarlar lazımdır. Düzdür, Şərq ədəbiyyatının tərcüməsi sahəsində bizdə vaxtilə yaxşı tərcüməçilər olub. İndi də var, amma o səviyyədə deyil. Yəni bizim kitabın, ədəbiyyatın Avropaya çıxması üçün mükəmməl yazıçı dilini bilən tərcüməçilərə ehtiyacımız böyükdür. Professional insanlar lazımdır. O vaxt biz “Yazıçı” nəşriyyatında işləyəndə burada bədii tərcüməyə yanaşmanın şahidi olurduq. Bir kitabın tərcüməsi bədii tərcüməçiyə 1-2 il müddətinə verilirdi ki, bu əsəri tərcümə edib təqdim etsin. Ancaq indi görürük ki, bir aya bir kitabı tərcümə edib ortaya qoyurlar. Açırsan və ilk səhifədəcə nöqsanları görürsən. Mən bu gün Azərbaycan dilinə tərcümələri heç vaxt oxumuram. Sizi inandırıram ki, tərcümə ədəbiyyatımızın hamısı sətiri tərcümədir. Bir dənə də olsun bədii keyfiyyətə malik tərcümə yoxdur. Yəni bizim kitabımız dünya arenesına peşəkar tərcüməçi qələmindən keçdikdən sonra ayaq açmalıdır. Bununla Azərbaycan ədəbiyyatının kitabını təqdim edə, onun simasını tanıda bilərik”.
Yeni Yazarlar və Sənətçilər Qurumunun rəhbəri, kultroloq Aydın Xan Əbilov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, Azərbaycan “Kitab ili”ndə yaxından iştirak edəcək və tədbirlərə çeşidli nümunələrlə qatılacaq. 2019-cu ilin MDB-də “Kitab ili” elan olunmasını təqdir edən kultroloq hesab edir ki, burada Azərbaycan naşirlərinin çap etdiyi kitabların təmsil olunması müsbət haldır: “MDB-də 2019-cu ilin “Kitab ili” elan edilməsini təqdir edirəm. Bununla bağlı bizim də müxtəlif planlarımız var. Bura müxtəlif ədəbi-mədəni tədbirlərin keçirilməsi, sərgilərin təşkili və s. daxildir. Eyni zamada da yeni mütaliə mədəniyyətini, oxu vərdişlərini inkişaf etdirmək, insanlarımızda klassik kitaba, o cümlədən də yeni nəşrlərə, ədəbiyyat nümunələrinə marağı artırmaq üçün müxtəlif tədbirlər planı hazırlanıb. Əlbəttə, Azərbaycan da bu sahədə geridə qalmır və qalmamalıdır da. Çünki son zamanlar Azərbaycanda kitab işinə diqqət artırılıb, yeni kitab mağazaları açılıb, eyni zamanda kitabla bağlı tədbirlər, sərgilər təşkil olunur. Bu da bizi çox sevindirir. Çünki əvvəllər biz bunu yalnız arzulayırdıq, ancaq bu gün bu hadisələr realdır. Azərbaycan sözsüz ki, bu unikal hadisəyə öz ədəbiyyatını, mədəniyyətini, indiyə qədər toplanmış olan ədəbi irsini həm rus, həm ingilis, həm də digər dillər vasitəsilə dünyada tanınması üçün açılan bir meydan kimi baxmalıdır. Burada müxtəlif nəsilləri təmsil edən yazarların, eyni zamanda da ictimai təşkilatların, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin, Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin ayrıca töhfələri olmalıdır. Bununla yanaşı, virtual olaraq Azərbaycanda kitabın və mütaliənin populyarlaşdırılması ilə bağlı müəyyən proqramlar işləməliyik. Bilirik ki, bu məsələdə Azərbaycan hökumətinin də marağı var. Çünki intellektual cəmiyyət və intellektual xalq hər zaman dövləti, ölkəni gələcəyə aparır”.
İradə SARIYEVA
