Arxeoloqlar qədim Mesopotamiya tarixində həlledici hadisə olan Babilin süqut tarixini daha dəqiq müəyyən edə biliblər. Yeni bir tədqiqata əsasən, Qədim Babil İmperiyası e.ə. 1587-ci ildə süqut edib. Əldə olunan nəticələr “Proceedings of the National Academy of Sciences” (PNAS) jurnalında dərc olunub. E.ə. II minillikdə Mesopotamiya xronologiyası uzun müddət mübahisə mövzusu olub. Bölgənin zəngin yazılı irsinə baxmayaraq, tarixçilər müxtəlif hökmdarların hakimiyyət dövrləri və Babilin süqut tarixi ilə bağlı ortaq bir qənaətə gəlməkdə çətinlik çəkiblər. Fərqli xronoloji modellər arasındakı uyğunsuzluqlar 150 ilə qədər fərq yaradırdı ki, bu da Yaxın Şərq və Şərqi Aralıq dənizi regionundakı hadisələrin xronoloji ardıcıllığını sinxronlaşdırmağı çətinləşdirirdi. Mesopotamiya katibləri hökmdar siyahıları, inzibati qeydlər və kral kitabələri tərtib etsələr də, hadisələri vahid təqvim sisteminə əsaslanaraq deyil, adətən ayrı-ayrı hökmdarların hakimiyyət illərinə görə tarixləndirirdilər. Astronomik müşahidələr xronologiyanın müəyyən edilməsi üçün əlavə bir əsas rolunu oynayıb. Kral Ammisaduqanın hakimiyyəti dövründə babillilər Venera planetinin üfüqdə görünmə və yoxa çıxma hallarını qeydə alaraq, bu hadisələri kralın hakimiyyət illəri ilə əlaqələndiriblər. Lakin planetin hərəkətləri dövri xarakter daşıdığı üçün, bu müşahidələr bir neçə fərqli zaman kəsiyinə uyğun gələ bilərdi; bu da dəqiq tarixin müəyyən edilməsini qeyri-mümkün edirdi. Mübahisə, nəhayət, müasir Türkiyə ərazisində yerləşən Anadoluda tapılmış qədim ağac materiallarının illik halqalarının təhlili yolu ilə həll olundu. Bu ağac nümunələri Qədim Assuriya dövrünün ticarət şəbəkələri vasitəsilə Mesopotamiya tarixi ilə əlaqələnir; həmin dövrün tacirləri Mesopotamiya hökmdarlarının hakimiyyət dövrləri ilə uzlaşdırıla bilən yazılı qeydlər saxlayıblar. Arizona Universitetinin Ağac Halqaları Tədqiqat Laboratoriyasından Şarlott Pirsonun rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu, Anadolu ağac materiallarındakı illik halqalarda radioaktiv karbon-14 izotopunun səviyyəsini ölçüb. Alimlər bu işdə İsveçrədəki ETH Sürix (ETH Zurich) universitetinin İon Dəstəsi Fizikası Laboratoriyası ilə əməkdaşlıq ediblər. Ağac nümunələrini konkret təqvim tarixlərinə bağlamaq üçün tədqiqatçılar Avstriyanın Tirol bölgəsindən olan (illik halqaları vasitəsilə dəqiq tarixləndirilmiş) şam ağaclarından, eləcə də Almaniyadan əldə edilmiş palıd nümunələrindən istifadə ediblər. Nəticədə, Anadolu ağac materialındakı illik halqalar ardıcıllığı e.ə. 2072-ci ildən 744-cü ilə qədər olan konkret təqvim illəri ilə uğurla əlaqələndirilib. Daha sonra alimlər, e.ə. 2000–1500-cü illər arasında Mesopotamiya üçün irəli sürülmüş müxtəlif xronoloji modelləri yoxlamaq məqsədilə bu tarixləri arxeoloji dəlillər və buz nüvələrindən əldə edilmiş yüksək dəqiqlikli məlumatlarla müqayisə ediblər. Əldə edilən nəticələr, "orta" və "aşağı" xronologiyalar arasında yer alan və "orta-aşağı" xronologiya adlandırılan modelin lehinə ən güclü dəlilləri təqdim edir. Bu modelə əsasən, Qədim Babil İmperiyası e.ə. 1587-ci ildə süqut edib.
SAMİRƏ