Ermənistan bu günlərdə təkcə Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatında (KTMT) səsvermə hüququndan məhrum edilmədi, həm də Avropaya inteqrasiya yolunda davam edəcəyi təqdirdə Avrasiya İqtisadi Birliyində (AİB) onu nələrin gözlədiyinə dair işarə də verildi. Eyni zamanda, Respublika Təhlükəsizlik Şurasının keçmiş katibi Armen Qriqoryan Avropa İttifaqına (Aİ) qoşulmaq cəhdi ilə bağlı risklər barədə xəbərdarlıq etdi.
Bilindiyi kimi, KTMT üzvləri Ermənistanı təşkilatda səsvermə hüququndan və müxtəlif vəzifələrə nümayəndələrini təyin etmək imkanından məhrum ediblər. Rusiya prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskovun sözlərinə görə, bu qərar İrəvanın KTMT Nizamnaməsi üzrə öhdəliklərini bir neçə ildir yerinə yetirməməsi səbəbindən verilib. Lakin tətbiq edilən məhdudiyyətlərə baxmayaraq, İrəvan təşkilatdakı bütün fundamental hüquqlarını, o cümlədən kollektiv təhlükəsizlik hüququnu qoruyub saxladı. Məlum olduğu kimi, Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan 2024-cü ilin fevral ayında respublikanın KTMT-dəki üzvlüyünün "dondurulduğunu" elan etmişdi. Buraya ödənişlərin dayandırılması, hərbi təlimlərdə iştirak və sair daxil idi. Alyansın Moskvada keçirilən son sammiti də istisna deyildi. Paşinyan bunu hərbi blokun 2021-2022-ci illərdə İrəvan qarşısındakı öhdəliklərini yerinə yetirməməsi ilə izah etdi. Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan bildirib ki, ölkəsi müdafiə alyansına qayıtmaq niyyətində deyil və gələcəkdə belə bir imkan görmür. Paşinyan əlavə edib ki, "KTMT-dəki maraqlarımızın tükəndiyini birdəfəlik sübut etməyimizi istəyirəm". Diqqətəlayiqdir ki, hərbi blokun xəbərinə paralel olaraq, Ermənistanın hakim “Vətəndaş Müqaviləsi” partiyasının ruporu kimi fəaliyyət göstərən “Civic” xəbər portalı "imperiya cəzasızlığı" mövzusunu təbliğ etməyə başladı. Xüsusilə, 1990-cı illərdən bəri Gümrüdə Rusiya hərbçilərinin iştirakı ilə törədilən cinayətlər toplusunu dərc etdi və şəhərin, guya 102-ci Hərbi Bazanın girovuna çevrildiyi qənaətinə gəldi. Bundan əlavə, oktyabr ayında Ermənistan mediasında hərbi geyimli iki kişinin qısa videosu yayıldı. Onlardan biri mülki geyimli naməlum bir kişini yerə yıxaraq qışqırır: "Gümrü bizim şəhərimizdir! Başa düşürsünüzmü? Rus əsgərlərinin şəhəri!" Elə həmin ay ukraynalı Dmitri Samuilenko Gümridə iki kişinin hücumuna məruz qaldığını bildirib. Ermənistan İstintaq Komitəsi şübhəlilərin tutulması və saxlanılması barədə məlumat verib. Onlar bir qrup şəxs tərəfindən törədilən yüngül bədən xəsarətləri yetirməkdə ittiham olunurlar. Bu ittiham üzrə maksimum cəza iki il həbsdir. Xatırladaq ki, sentyabrın əvvəlində Bişkekdə keçirilən Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) sammitində Rusiya prezidenti Vladimir Putin Moskvanın Gümrüdəki hərbi bazasını çıxarmağa hazır olduğunu açıqlamışdı: "Əgər Ermənistan Rusiya hərbi bazasının lazımsız olduğunu düşünürsə, sabah çıxacağıq. Bəs Ermənistan buna hazırdırmı? Davam edin. Biz heç kimə heç nəyi zorla qəbul etdirməyəcəyik". Müttəfiqinin açıqlamasına münasibət bildirən Paşinyan bildirib ki, Ermənistan heç vaxt bu məsələni qaldırmayıb, lakin Moskva qərar verərsə, Rusiya qoşunlarının geri çəkilməsi ilə bağlı etiraz etməyəcək: "Bazanın mövcudluğu Ermənistan üçün vacib deyil. Əgər Rusiya bazanı saxlamaq istəyirsə, biz bunu müzakirə etməyə hazırıq. Bütün hekayə və bəyanatlar bundan ibarətdir. Artıq və ya az bir şey yoxdur". Bütün bunlar Ermənistan hakimiyyətinin Avropa İttifaqına qoşulmaq niyyətində olduqlarını açıqlaması fonunda baş verir. Bunun dekabr ayında Avrasiya İqtisadi Birliyində İrəvan üçün mənfi nəticələrə səbəb olacağı gözlənilir. Digər məsələlərlə yanaşı, Avrasiya müttəfiqləri Ermənistanın təşkilatdakı üzvlüyünü müvəqqəti olaraq dayandırmaq mexanizmini açıqlayan hesabat dərc ediblər.
Ermənistanın Tətbiqi Siyasət Tədqiqatları İnstitutunun eksperti Sergey Melkonyan bildirib ki, 2024-cü ilin yayında Rusiya baş nazirinin müavini Aleksey Overçuk İrəvanın iqtisadi əlaqələrə xələl gətirmədən Moskva ilə müdafiə əməkdaşlığını kəsə bilməyəcəyini açıq şəkildə bildirib: “Bir tərəfdən, Ermənistanın KTMT-də səsvermə hüquqlarından məhrum edilməsi ona heç bir şəkildə təsir etmir, çünki o, bir neçə ildir ki, bu hüquqlardan istifadə etmir və bunu etmək niyyətində də deyildi. Digər tərəfdən, Ermənistan bu təşkilatdakı üzvlüyünü birtərəfli şəkildə dayandırsa, nizamnamədə bu nəzərdə tutulmasa da, AİB niyə eyni şeyi edə bilmir? Gümrüdəki hərbi bazaya gəldikdə isə, İrəvan gələcəkdə ondan danışıqlar və ya sövdələşmələr üçün, məsələn, Rusiya qazının qiyməti ilə bağlı istifadə edə bilər”. Bu arada, Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasının keçmiş katibi Armen Qriqoryan ermənilərin şişirdilmiş gözləntiləri problemi ilə bağlı məqalə dərc edib. Keçmiş məmurun sözlərinə görə, İrəvan uzun müddətdir ki, Moskvanın bütün problemlərini həll edəcəyinə ümid edirdi, lakin indi Brüssellə bağlı eyni səhvi təkrarlamaq riski var. Qriqoryan xəbərdarlıq edib ki, Avropaya inteqrasiya boş bir xəyal ola bilər və bu da Ermənistanın Rusiyadan asılılığını getdikcə daha da dərinləşdirməsinə səbəb ola bilər. Bu, xüsusən də Avrasiya İqtisadi Birliyinin cazibə qüvvəsindən qaçmaq üçün "iqtisadi impuls"a malik olmadığı təqdirdə baş verə bilər. Qriqoryan həmçinin qeyd edib ki, İrəvanın Avropa İttifaqına qoşulmaq cəhdləri Moskva, Tehran və Ankaranı narazı sala və regional təhlükəsizliyə xələl gətirə bilər. Bundan əlavə, Brüssel Ermənistandan Rusiya və İran əleyhinə sanksiyalara qoşulmağı tələb edəcək ki, bu da respublikanın maraqlarına zidd olardı: “Ermənistanın uzun illərdir təhlükəsizlik və siyasi böhranının əsas səbəblərindən biri tək bir xarici mərkəzdən həddindən artıq asılılıq olub. Biz artıq belə bir siyasətin nəticələrini öz gözlərimizlə görmüşük. Buna görə də sadə bir düstur qəbul etdik: azlıqdan asılılığı çoxluqdan asılılıqla əvəz etmək. Məqsədimiz bir xarici mərkəzdən uzaqlaşıb digərinə güvənmək deyil, mümkün qədər çox tərəfdaşla münasibətlər qurmaq idi ki, Ermənistanın hər hansı birindən asılılığı həlledici olmasın. Bu arada, mənim fikrimcə, qeyri-real Aİ üzvlük proqramı məhz bu düstura ziddir”.
Tahir TAĞIYEV
